Een oor voor de kust

Het Schotse vissersdorp St Monans.Beeld Mark Sunderland/Robert Harding World Imagery/Corbis

De Britten kunnen deze zomer met hun smartphone de geluiden van hun kust vastleggen voordat deze definitief verdwijnen. Maar dan moeten ze wel leren luisteren.

In Norfolk, aan de oostkust van Engeland, kun je nog kilometers over het strand lopen zonder iemand tegen te komen. Alleen de meeuwen, de wind en de branding doorbreken de stilte. Om je heen hier en daar wat verdwaalde rotsen. Of, bij hoge uitzondering, een Engelsman die zijn hond uitlaat. Het is Groot-Brittannië op zijn mooist, vinden velen. Amper aangetast door het toerisme en de commercie.

Maar hoe lang blijven zulke onaangetaste stukken kust nog bestaan? Niemand die het weet. Daarom bedachten de National Trust, de Britse broer van Natuurmonumenten, en de British Library een bijzonder project om het kustgevoel te bewaren: leg het geluid vast voor later. Alle Britten zijn opgeroepen deze zomermaanden met hun smartphones niet alleen op foto vast te leggen hoe de kust eruitziet, maar juist ook het geluid op te nemen. Want, zeggen de bedenkers van het project, niets brengt herinneringen zo tot leven als geluid.

Neem het dorpje Whitby, in het noordoosten van Engeland. Een van oudsher typisch Brits vissersdorpje, waar de kotters vroeg in de ochtend de zee opgingen om in de middag met de vangst van de dag weer aan te meren. "Ik herinner me dat nog als kind", zei Kate Martin van de National Trust in een interview met de BBC. Hoe hier de vissersbootjes het dorp domineerden." Maar sinds het met de visserij steeds verder achteruitging en het toerisme Whitby heeft ontdekt, is het dorp er totaal anders uit gaan zien. Nu bepalen vakantiehuisjes het beeld. "De wereld om ons heen verandert. En dus het geluid ook. Het is niet genoeg dat alleen op foto vast te leggen", zegt Martin.

Misthoorn
De gepensioneerde visser Arnold Locker herkent het verhaal van Kate Martin. Tientallen jaren voer hij dagelijks de haven van Whitby in en uit. "Alles hier draaide om de visserij. De markt, de winkels, velen waren er afhankelijk van. Maar die tijd is voorbij." En dus klínkt het Whitby van vandaag ook heel anders dan pakweg dertig jaar geleden. "Toen kende iedereen het geluid van de misthoorn", zegt Locker. "Die lage monotone bromtoon was op kilometers afstand te horen als de weersomstandigheden slecht waren. Maar tegenwoordig hoor je die bijna nergens meer, alles gaat digitaal." En daarmee is de misthoorn voor National Trust het perfecte voorbeeld. "Het zou doodzonde zijn als dat soort geluiden niet bewaard zouden blijven", zegt Martin.

Sinds het project is begonnen hebben al honderden mensen hun opnames op de speciale 'Sound of Shores'-website geüpload. Of het nu de zeehonden zijn bij Saint Abbs, aan de Schotse kust. De kalme golfslag op een zomeravond aan het strand in Trwyn Llanbedrog in Wales. Of een wandeling door het hoge duingras van Cornwall, niet ver van de zingende rietgors in Seaton Wetlands. Elk stukje Britse kust heeft zijn eigen karakter.

"Door de komst van de smartphone hebben we er miljoenen fotografen bijgekregen. Maar geluid is altijd een ondergeschoven kindje gebleven", zegt Cheryl Tipp van de British Library. Zij is de curator van het project. De British Library heeft met 6,5 miljoen geluiden nu al het op één na grootste geluidenarchief ter wereld. Sommige opnames dateren zelfs al uit de 19de eeuw. Maar de Britse kust hadden ze nog nooit goed vastgelegd.

Niet alleen natuurgeluiden
"We leven in een wereld die wordt gedomineerd door beeld", zegt ze. "Ik kon zelf voor ik hiermee begon ook nauwelijks vogels van elkaar onderscheiden. Maar nu hoor ik in hartje Londen ineens weer een roodborstje boven het verkeer uit. Ons wordt niet meer geleerd om te luisteren. Dat proberen we met dit project ook te stimuleren."

Maar het gaat de National Trust niet alleen om natuurgeluiden. Ook andere typische kustgeluiden zijn meer dan welkom. De drukbezochte kermis op de boulevard van Bristol bijvoorbeeld, waar je jengelende kinderen bij hun moeder hoort zeuren om nog een rondje in de draaimolen. Of neem het zichzelf alsmaar herhalende deuntje van de ijscoman, die in zijn oude volkswagenbusje langs het strand rijdt. Of desnoods de schreeuwende vrijgezellenfeestjes in Blackpool, waar de mannen elk weekend over elkaar struikelen van dronkenschap. "Het gaat ons er echt om de geluiden en het gevoel van de Britse kust in 2015 vast te leggen voor latere generaties. Daar hoort dus van alles bij", zegt Kate Martin.

"De kraaiende zeemeeuw", is het meest gehoorde antwoord als je een Brit vraagt wat zijn eerste associatie is met het geluid van de kust. Maar er zijn er ook die het knisperende frituurgeluid van de fish and chips-kraam erg bij de kust vinden horen of de stoomtrein die op sommige plekken nog rijdt. Of gewoon 'de stilte'.

Als onderdeel van het project is de Britse zanger Martyn Ware bezig om een nummer te componeren van alle ingezonden geluiden. Ware, bekend van Britse bands als The Human League en Heaven 17, bezoekt zelf ook plekken langs de 16.000 kilometer kust op het Britse eiland om opnames te maken. "Het is een ongelooflijke chaotische bende van geluiden", zei Ware tegen de Britse krant The Guardian. "Maar dat maakt het zo briljant."

Zelf meeluisteren

Op de website Sound of our Shores zijn alle tot nu toe ingestuurde geluiden terug te luisteren. Door op de Britse landkaart te klikken kunt u precies zien welk geluid bij welke locatie hoort. Mocht u zelf in Groot-Brittannië zijn en een geluid willen uploaden dan kan dat via de website audioBoom. Het project loopt nog tot 21 september. De single van Martyn Ware, die een nummer aan de hand van de kustgeluiden in elkaar wil zetten, wordt begin 2016 verwacht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden