Weekdier Kuifhoenderkoet

Een onsmakelijke, potsierlijke en gevaarlijke schreeuwlelijkerd

Beeld Hollandse Hoogte / EyeEm GmbH

Eenden, ganzen en zwanen kennen we allemaal. Ze behoren tot de familie van de eendachtigen (Anatidae) die weer deel uitmaken van de orde der eendvogels ofwel Anseriformes (welk woord eigenlijk gansvormigen betekent). Die Anseriformes omvatten behalve de eendachtigen nog twee piepkleine families, namelijk de Anseranatidae (letterlijk: ganseenden) waar maar een enkele soort toe behoort, de ekstergans die ekster noch gans is, en verder de familie Anhimidae ofwel hoenderkoeten. Ook hoenderkoet is een onbegrijpelijke naam, want deze vogels zijn hoenders (dat zijn namelijk de kip- en fazantachtigen van de familie Phasianidae), noch koeten, want dat zijn rallen van de familie der Rallidae.

Kunt u me nog volgen? Een van de drie soorten hoenderkoeten is de kuifhoenderkoet, die inderdaad een kuif heeft; het woordje kuif in de naam kuifhoenderkoet is daarmee dus het enige juiste van de naam. De zoölogische nomenclatuur is iets voor taalkundig flexibelen.

In het Engels is het overzichtelijker. Daar heten de hoenderkoeten screamers, ofwel schreeuwers, krijsers. Niet ten onrechte: hun geluid klinkt als een pasgeboren varkentje dat wordt geknepen en is mijlenver te horen. De drie soorten schreeuwlelijkerds alsmede de ekstergans komen uitsluitend in Zuid-Amerika voor.

Ik kom op deze waarnemingen dankzij de vogelwebsite abcbirds.org van de American Bird Conservancy, ABC. Deze ABC bekommert zich om bedreigde vogels van het westelijk halfrond, dieren met leuke namen als ’akikiki, ’i’iwi en bobolink. Iedere week is er een bird of the week, de vogel van de week dus; een weekdier inderdaad! Afgelopen week was dat de Southern Screamer of Crested Screamer, de kuifhoenderkoet, Chauna torquata.

Groot lichaam, relatief kleine kop en krom snaveltje

Kuifhoenderkoeten zien er raar uit. Ze hebben een groot lichaam waarop een relatief kleine kop staat die is uitgerust met een krom kippesnaveltje. Ze zijn voorzien van grote roze poten, rode wangen, een wit en een zwart halsbandje en een kuif. Vraag een kind een rare vogel te tekenen en je krijgt de kuifhoenderkoet.

Het feit dat de kuifhoenderkoet op de website van de ABC tot vogel van de week is gekozen, is het gevolg van zijn bedreigdheid. Hoewel, zo wordt verteld, de vogels nog niet zeldzaam zijn, hebben ze sterk te lijden van habitatvernietiging veroorzaakt door houtkap, het verlagen van de grondwaterstand ten behoeve van de landbouw, milieuvervuiling en de aanleg van wegen. Het is inderdaad overal en altijd hetzelfde liedje, om moedeloos van te worden. De aantallen kuifhoenderkoeten zijn slecht bekend, men schat tussen honderdduizend en een miljoen. Dat lijkt een hoop, maar voor een vogel die over een groot deel van het Zuid-Amerikaanse continent voorkomt is het niet echt veel.

Een groot voordeel is wel dat ze er weliswaar smakelijk uitzien maar dat hun vlees ongenietbaar schijnt te zijn. Ze worden dus niet gejaagd maar soms wel gehouden als waakhond, om het pluimvee tegen roofdieren te beschermen.

Beide geslachten van de screamer bezitten sporen aan de poten en ze zijn niet te beroerd die te gebruiken. De grote poten zijn daarbij een voordeel. Kuifhoenderkoeten zijn, om het kort samen te vatten, onsmakelijke, potsierlijke en gevaarlijke schreeuwlelijkerds.

Jelle Reumer is paleontoloog. Voor Trouw bespreekt hij iedere week een dier dat het nieuws haalt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden