Groene claimSmartphones

Een nieuwe telefoon kopen is veel makkelijker dan je oude laten repareren

De afvalbak voor e-waste is halfvol of half leeg, afhankelijk van hoe je het bekijkt. Volgens onderzoek van het programma Sustainable Cycles van de VN werd in 2018 de helft van de elektronische apparaten in Nederland via de juiste kanalen ingeleverd, tegenover 30 procent in 2010. Daar staat tegenover dat e-waste de snelst groeiende afvalstroom ter wereld is, waar vooral telefoons een groot aandeel in vormen.

“Smartphones zijn wegwerpproducten geworden,” zegt Monique Lempers, Impact Innovation Director van Fairphone. “Jaarlijks worden er wereldwijd 1,4 miljard exemplaren verkocht. Na twee tot drie jaar worden ze weer afgedankt. Ze belanden in een la en soms helaas nog bij het huisvuil. Slechts 20 procent wordt gerecycled en daarvan wordt slechts 5 procent van het gebruikte materiaal teruggewonnen.”

95 procent staat open voor recyclen van smartphones

Om het consumentenbewustzijn te vergroten, ondervroeg Fairphone samen met onderzoeksbureau Ipsos ruim 350 mensen over e-waste. Bijna alle ondervraagden, 95 procent, rapporteerden open te staan voor het recyclen van smartphones. In de vraag was geen onderscheid gemaakt tussen openstaan voor recycling en het daadwerkelijk gescheiden inleveren van elektronische apparaten.

Verder bleek 43 procent van de ondervraagden de telefoon te vervangen als hij beyond repair is. Dat is vooral een interpretatiekwestie. Vaak zijn een batterij, scherm of speaker nog wel te vervangen, maar weten consumenten niet wat de opties zijn, of vinden ze die te duur. Mede daarom stemde het Europees parlement eind november in met een motie voor het recht op reparatie. Elektronica repareren moet aantrekkelijker en goedkoper worden.

Dat is nu niet zo. “De markt voor reparaties is onvoldoende georganiseerd en de telefoonindustrie werkt niet mee aan de toegankelijkheid van reparatie,” zegt Lempers. “Als we de levensduur van een smartphone kunnen verlengen tot zeven of tien jaar, kan dat 40 procent e-waste schelen.”

Fairphone wil consumenten bewust(er) maken van de problemen met mobiele telefoons én het goede voorbeeld geven aan de industrie. Het bedrijf bracht eind augustus een nieuwe cameramodule uit voor de Fairphone 3. Voor een relatief laag bedrag kunnen klanten hun telefoon ‘upgraden’ zonder het toestel te vervangen. Technisch gezien is het een hoogstandje. De nieuwe camera viel eerst namelijk groter uit dan de oude, maar moest wel in de beschikbare ruimte passen.

Het is veel moeilijker om een telefoon af te danken

Experts beamen de claims van Fairphone en de uitkomsten van het Ipsos-onderzoek. “Het is heel simpel om een telefoon te kopen, maar veel moeilijker om hem af te danken,” zegt Flora Poppelaars, die onlangs aan de TU Delft promoveerde op circulaire ontwerpoplossingen voor het inleveren van smartphones. “Veel telefoons belanden in een la omdat mensen niet weten wat ze ermee moeten doen.”

“Het wordt je veel makkelijker gemaakt om iets nieuws te kopen dan een product te laten repareren,” zegt ook Ruth Mugge, hoogleraar Ontwerp voor duurzaam consumentengedrag aan de faculteit Industrieel Ontwerpen.

“Batterijen zijn vaak verlijmd en moeilijk zelf te vervangen. Bovendien is een nieuwe telefoon vaak de volgende dag al in huis, terwijl je hem voor reparatie een paar dagen kwijt bent.”

Ernst Worrell, hoogleraar energie, materialen en technologische veranderingen aan de Universiteit Utrecht, weet dat de inzameling van grote apparaten meestal goed gaat, maar bevestigt dat het misgaat bij de kleinere. Dat veel mensen kleine apparaten niet als e-waste herkennen, kan bovendien schadelijke gevolgen hebben.

“In een smartphone zit meer goud dan in gouderts, en ook veel koper en zilver. Behalve dat de primaire winning van deze metalen veel energie kost, worden er schadelijke chemicaliën bij gebruikt die ernstige milieuproblemen kunnen veroorzaken. Daarnaast kunnen batterijen in e-waste gaan lekken. De Li-Ion batterijen in telefoons kunnen zelfs vlam vatten of exploderen als ze beschadigd zijn.”

De experts zijn het erover eens dat de losse camera van FairPhone een optie is om de levensduur van de telefoon te verlengen. “De meeste schaarse materialen zitten niet in de camera, dus als de telefoon langer meegaat door de camera te vervangen, kan dat gunstig uitpakken,” zegt Mugge.

Toch is het de vraag of een nieuw onderdeel het proces van ‘mentale afschrijving’ kan vertragen. “Als een net nieuwe telefoon kapot gaat, laat je hem nog repareren, maar als hij drie jaar oud is niet meer. Deze periode wordt voor allerlei producten korter. Vroeger gingen tv’s makkelijk vijftien jaar mee, nu nog maar vijf tot tien jaar. Mobieltjes gingen eerst zo’n zeven jaar mee, nu twee tot drie.”

De hoge waardering van een nieuw product verklaart eveneens de moeite van veel mensen met refurbished apparaten, die eerder (kort) in gebruik zijn geweest. Hoewel de helft van de ondervraagden in het Ipsos-rapport dacht dat de kwaliteit van een refurbished telefoon niet onderdoet voor een nieuwe, stond slechts 30 procent ervoor open er zelf één aan te schaffen. Zelfs een luxueuze verpakking compenseert maar gedeeltelijk voor de gewenste nieuwheid, weet Mugge. “Als er een krasje op de behuizing zit, is een toestel niet meer spiksplinternieuw.”

In de serie Groene Claim worden als duurzaam aangeprezen producten kritisch bekeken.

Lees ook: 

Smartphones verduurzamen is vrijwel onmogelijk

De Fairphone 3 is gelanceerd. Dat is niet meer dan een stap in de goede richting, want smartphones zijn vrijwel onmogelijk te verduurzamen. 

Een oude smartphone hoort niet op de vuilnisbelt (ook niet in Afrika)

Oude mobieltjes krijgen vaak een nieuw leven in Afrika of Azië om daar te eindigen op de vuilnisbelt. Dat moet anders, vindt een Nederlands bedrijf dat zich inzet voor hergebruik van materialen als goud en zilver.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden