Zonne-energie

Een Nederlandse primeur: zonnepanelen die drijven én draaien

Het drijvende zonnepanelenveld, dat ook kan meedraaien met de stand van de zon. Beeld Evides.
Het drijvende zonnepanelenveld, dat ook kan meedraaien met de stand van de zon.Beeld Evides.

Drijvende zonnecellen zijn al een stunt. Maar Evides doet er in Rotterdam nog een schepje bovenop. Het drinkwaterbedrijf laat dobberende panelen meedraaien met de zon. Dat is een primeur.

Plots klinkt er zacht geratel. “Ja hoor, daar gaat ’ie”, zegt Ralph van Dijk, techneut van het bedrijf Floating Solar. Hij weet direct waar dat geluid – een ritmisch tikketikke-prrr – vandaan komt, hier bij een groot buitenreservoir van drinkwaterbedrijf Evides in Kralingen, Rotterdam. Hij wijst naar een dikke, witte kabel. Die komt, helemaal vanzelf, in beweging uit een katrol. Het touw is onderdeel van een groot knoopwerk, vol lussen. Die draden spannen zich samen om een gloednieuw duurzaam energieproject bij Evides, afgelopen vrijdag geopend: een drijvend zonne-eiland.

Dat is op zichzelf al bijzonder, dat de panelen niet op een dak liggen maar samen op een vlotje drijven. En toch, het bewegende luswerk van touwen maakt dit pas echt tot een huzarenstukje van groene energie, zegt Van Dijk. “De touwen maken de zonnepanelen zonvolgend. Ze sturen het draaisysteem aan.” De panelen bewegen zo steeds een stukje mee met de stand van de zon, om zoveel mogelijk straling te vangen, als bakkende badgasten op het strand. Het meedraaien kan dankzij slimme techniek: sensoren en radars. Er komt geen mens aan te pas. De techniek weet waar de zon staat, in welke hoek. En dus: of de dobberpanelen aan een kanteling toe zijn.

Dat is een primeur. In elk geval in Europa, en misschien zelfs mondiaal. Een wereldprimeur wil Floating Solar niet zomaar claimen. Want de ontwikkelingen in de wereld van zonne-energie gaan keihard, zeker in Azië. Het zou zomaar kunnen dat ze in China ook een drijvend, draaiend zonnepark hebben geopend. “Ik vermoed van niet”, zegt directeur Kees-Jan van der Geer van Floating Solar uit Rhenen. “Ze zijn er wel mee bezig, ook in Japan en Frankrijk, maar volgens mij is men daar niet verder dan de tekentafel.” De primeur in Rotterdam is omvangrijk: 4787 zonnepanelen dobberen in een cirkelvorm. Ze wekken jaarlijks 2 Gigawattuur stroom op, goed voor 650 huishoudens.

Bij wijze van spreken dan, want huishoudens kunnen de stroom van de dobberpanelen niet kopen. “Wij gebruiken deze energie voor onze eigen bedrijfsvoering”, zegt Dirk Mathijssen zichtbaar tevreden. Begrijpelijk, want zijn functie is: programmamanager Energie Neutraal bij Evides. Zijn missie is het bedrijf klimaatvriendelijk maken. Liefst al in 2025 wil Evides dat bereiken, al geeft Mathijssen toe dat dit nogal ambitieus is. “We willen het proberen”, zegt de manager. “Een stip op de horizon is nodig.”

Glimmende koepels

De stroom van de zonnepanelen wordt rechtstreeks geleverd aan de waterzuiveringsinstallaties op het Evides-terrein, twee enorme glimmende koepels. Dat verduurzaamt in één klap tot 20 procent van het energiegebruik van Evides. In totaal verbruikt het bedrijf in Rotterdam 10 Gigawatt aan elektriciteit per jaar om drinkwater te zuiveren met pompen. Vlak naast de poort van Evides staat een grote windmolen, maar die is van de buren: het Hoogheemraadschap. Zelf staat Evides niet te trappelen om windturbines te bouwen. “Vanwege de maatschappelijke discussie”, verklaart Mathijssen de twijfel.

Meer zonnepanelen plaatsen op het eigen terrein, daar denkt hij heel ver mee te kunnen komen, bij het behalen van Evides’ klimaatambitie. Als het stroomnet sterk genoeg is tenminste. Dat is geen uitgemaakte zaak, volgens Mathijssen. “De ruimte op de stroomkabels, van Stedin en Tennet, is krap. Voor duurzame energie is het wringen.” Even verderop, op een grasveld, is Evides er wel in geslaagd meer zonnecellen aan te sluiten. Ze liggen schuin, op metalen dragers, en vullen 0,6 hectare grond. Het ziet er, in vergelijking met het draaiende drijfproject, best saai uit.

De locatie in Kralingen, Rotterdam, waar de drijvende zonnepanelen liggen. Beeld Evides.
De locatie in Kralingen, Rotterdam, waar de drijvende zonnepanelen liggen.Beeld Evides.

“Ze dragen flink bij aan ons klimaatplan”, lacht Matijssen. “En het leuke is: we kunnen de opbrengst vergelijken met de drijvende panelen.” Bij Floating Solar denken ze het al te weten. De dobberpanelen gaan tot maar liefst 30 procent extra opbrengen, is de verwachting. Die is gebaseerd op het feit dat het zonne-eiland met de zon meedraait, maar ook op de koele temperatuur van het water. Dat zorgt voor een optimale opbrengst. Want van panelen op daken en land is bekend dat ze op snikhete dagen minder efficiënt presteren.

Om die reden zijn steeds meer bedrijven bezig met het plaatsen van drijvende zonnepanelen. Dat doen ze op plassen, meren, en oude zandwinplassen. Helemaal onomstreden is dat niet, om het zacht uit te drukken. Vaak is er lokaal verzet tegen de drijvende zonneparken. De meest gehoorde kritiek van critici en protestgroepen: het is landschapsverstoring, met risico’s voor de onderwaternatuur en vogels.

Vleermuizenhotel

Die discussie kennen ze bij Floating Solar, maar volgens het bedrijf zijn drijvende zonnepanelen juist uiterst natuurvriendelijk in te passen. “Je kunt natuur toevoegen, bijvoorbeeld met rietvelden erbij”, zegt Van der Geer. “Of: bouw de stekkerkast om tot een vleermuizenhotel.”

Opvallend bij de zonnepanelen die op de wateropslag van Evides drijven is dat er veel wateroppervlak open is gebleven. “We vullen maximaal 30 procent”, zegt Van der Geer. Verder is er veel ruimte tússen de rijen panelen, zodat zonlicht het water kan bereiken. Alle materialen zijn getest op schadelijke stoffen en microplastics. Die mogen, zeker omdat hier drinkwater geproduceerd wordt, nooit vrijkomen. Allerlei keurmerken en controles borgen dat.

Boven de zonnepanelen vliegt een kleine meeuw. De vogel lijkt zin te hebben in een landing. Dat zal niet lukken: de panelen staan erg schuin en zijn voorzien van een rafelig randje. De meeuw druipt af. “Het zonne-eiland moet geen vogeleiland worden”, zegt Van der Geer van het panelenbedrijf. Te veel vogelpoep zou de drinkwaterkwaliteit kunnen schaden, en flatsen op panelen verlagen de stroomopbrengst.

In het water zwemmen wel allerlei vogels rond. Evides is daar blij mee. Het bedrijf wil geen broedplaats creëren, maar vogels ook niet wegjagen met de drijvende panelen. “We monitoren de effecten”, zegt Mathijssen van het drinkwaterbedrijf. Elke twee weken komt een vogelaar turven hoeveel vogels er bij het waterreservoir zitten, en welke soorten.

Aan de kant van het waterreservoir ligt een bootje klaar. Dat vaartuig is nodig, om de drijfpanelen te kunnen bereiken voor inspectie en onderhoud. Floating Solar wil alles in de smiezen houden. Want als dit een doorbraak oplevert, kunnen volgens Ralph van Dijk van het bedrijf op veel locaties drijvende, draaiende panelen verschijnen. “De boot is elektrisch”, zegt hij er trots bij. Een zonne-eiland onderhouden met een vieze dieselboot, dat zou niet uit te leggen zijn. Floating Solar zet ook drones in, zowel in de lucht als onder water, om metingen uit te voeren. “We verzamelen zoveel mogelijk gegevens en data”, zegt Van Dijk. Het is en blijft tenslotte pionierswerk.

Stormproof

Het project moet zo’n vijftien jaar meegaan. Dat is ook de termijn waarvoor het Rijk subsidie afgaf. Bij Floating Solar zijn ze er trots op dat ING als grote, landelijke bank de financiering goedkeurde. “Doen ze niet zomaar. Je moet veel risico’s kunnen uitsluiten en afdekken”, zegt directeur Van der Geer. Is er toch een mislukking denkbaar, of ligt een bedreiging op de loer?

De directeur valt stil. Hij ziet overal kansen, en nauwelijks faalrisico’s. Golfslag is er nauwelijks in het waterbassin van Evides. En voor een harde storm is al een oplossing bedacht. In dat geval worden de panelen volautomatisch – tikketikke-prrr – zó gekanteld dat de wind er niet tegenaan klapt, maar er precies tussendoor raast.

Lees ook:
Geen plek is te gek voor zonnepanelen

Om grootschalig zonnestroom te oogsten, moeten overal panelen komen. Op daken en op de grond. Technici zien nu nieuwe kansen: zonnepanelen dobberend in zee en verstopt in de autoweg.

Groots plan voor drijvende zonneparken verontrust natuurorganisaties

Leg massaal zonnepanelen op Nederlandse wateren, bepleit een landelijk consortium van bedrijven, onderzoekers en de overheid. Dat helpt de klimaatdoelen. Maar natuurbeschermers vrezen schade aan dier en natuur. ‘Benut eerst eens al die lege daken.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden