Column Patrick Jansen

Een koe in de wei is ook natuur, water en brood zijn ook voedsel

“Er is geen land ter wereld waar het zo goed gaat met de natuur als in ons land”, stelde Thierry Baudet ­theatraal tijdens het Kamerdebat over de stikstofcrisis. “We hebben de mooiste bossen, de beste stranden, de lekkerste haring en de lekkerste kibbeling op het strand.” Een andere parlementariër voegde een vijfde bewijsstuk toe. “De bomen staan mooi in blad.”

Inmiddels zijn de meeste bladeren gevallen. Toevallig komt dat aardig overeen met de toestand van de Nederlandse natuur. Die zit namelijk aan de grond. Slechts zes van de 52 soorten ecosystemen die in Nederland beschermd worden zijn er gunstig aan toe, becijferde Wageningen Environmental Research. Dat deed ze voor de verplichte zesjaarlijkse Natura 2000-rapportage aan de Europese Commissie. Bij de vorige rapportage was er geen land in Europa waar het zo slecht gaat met de natuur als het onze.

Het is triest als volksvertegenwoordigers bij belangrijke beslissingen over de toekomst van ons land zonder gêne – triomfantelijk zelfs – onzinnigheden declameren.

Spraakverwarring over natuur

Sommigen zeggen dat dit is begonnen met een uitspraak van Rutte in 2011. “Een koe in de wei is ook natuur”, zei hij. Maar de gecreëerde spraakverwarring over natuur komt vooral doordat in Nederland de ­meningen over wat natuur nou ­eigenlijk is, wijd uiteenlopen. Sommigen zeggen zelfs dat Nederland geen natuur meer heeft. “Alles is aangelegd.”

Wetenschappers – en ik ook – definiëren natuur vaak als leven dat zich spontaan vestigt en zonder directe invloed van de mens voltrekt. Zo bezien is natuur dus overal. Ook wilde planten die spontaan opkomen tussen de terrastegels zijn dus natuur. En ook – dat had u misschien niet verwacht – Rutte’s koeienwei waarin immers wilde planten en dieren leven.

Maar er zijn wel gradaties van natuurlijkheid. Hoe rijker het leven, hoe complexer de interacties, en hoe meer natuurlijke processen domineren, hoe natuurlijker. Het toppunt is logischerwijs wildernis, ongerepte natuur. Dit zijn intacte ecosystemen waarin alle karakteristieke soorten nog voorkomen en met elkaar complexe voedselwebben vormen, met toppredatoren en al.

Weghalen van tegels

Het minst natuurlijk zijn extreem uitgeklede ecosystemen; ­natuur met weinig soorten en heel simpele voedselwebben. Daartoe ­behoren de planten tussen de terrastegels en de koeienweide met wilde kruiden.

De essentie van natuurbescherming is het streven om de kwaliteit van natuur te behouden en te vergroten. Eén manier is te zorgen dat natuurgebieden karakteristieke soorten en natuurlijke processen behouden of terugkrijgen. Maar ook het weghalen van tegels om plaats te maken voor bloemplanten, zoals Operatie Steenbreek doet in steden en dorpen, is natuurbescherming.

De mooiste bossen, de beste stranden, de lekkerste haring, natuur is overal. Maar dat het er groen en fris uitziet, of goed smaakt, betekent nog niet dat het goed gaat met de natuur. Het gaat om de natuurlijkheid, om de kwaliteit.

Laat ik het anders uitleggen. Water en brood zijn ook voedsel. Kruipen is ook mobiliteit. Wonen in een krot is ook wonen. Rotwerk is ook werk. Onzin spuien is ook debatteren. En brandnetels op de hei zijn ook natuur. Dat betekent niet dat we met deze kwaliteit genoegen moeten nemen.

Patrick Jansen is ecoloog en universitair hoofddocent in Wageningen en schrijft voor Trouw om de week een column. Lees ze hier terug. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden