Duurzaam bouwen

Een hijskraan met een stekker

De electrische hijskraan, alias Big Boy, van het bedrijf Spierings.Beeld Merlin Daleman

De bouwwereld staat te springen om werktuigen die geen vervuilende stoffen uitstoten. Een nieuwe, grotendeels elektrische hijskraan is een stap in de goede richting. ‘Dit is het begin van een nieuw tijdperk.’

Ze noemen hem City Boy. Een hijskraan, die 5000 kilo vracht veertig meter hoog kan tillen. De aanbieder ervan, het Brabantse bedrijf Spierings, gebruikt verder nog een troetelnaam: ‘de Tesla onder het bouwmateriaal’. Het is de eerste hijskraan ter wereld die zonder vervuiling kan rijden en takelen dankzij een elektrische accu, meldt Spierings. Opladen doet ‘ie op krachtstroom, het gebruikelijke stopcontact op bouw- en werkplaatsen.

Deze maand, kort voor het uitbreken van de coronacrisis, werd het inklapbare, kanariegele gevaarte in aanwezigheid van ondernemers en politici gepresenteerd in Oss. In een gelikt filmpje presenteert zijn bedrijf, dat hijskranen levert in meer dan 25 landen, City Boy als een droom die uitkomt voor de bouwwereld. Het bedrijf kreeg direct zestig orders voor de e-hijskraan bestellingen binnen, de helft in Nederland. De uitvinding is ‘een sterk antwoord op de stikstofcrisis’, zegt directeur Koos Spierings.

City Boy kon op meer bewieroking rekenen. “Dit is het begin van een nieuw tijdperk”, bevestigde de vicevoorzitter van Bouwend Nederland, George Raessens, bij de onthulling. Daarmee doelde hij op een periode waarin de bouw steeds minder vuile, ronkende diesels inzet. Dat is nu nog wel het geval. Zwaar materieel, zoals hijskranen, walsmachines en graafwagens stoten relatief veel vieze stoffen en broeikasgas uit. Dat moet veranderen, om de afspraken uit het Klimaatakkoord waar te maken.

Stikstof

Bovendien mogen zware werktuigen niet meer in actie komen, zodra ze kwetsbare en beschermde Natura2000-gebieden te veel belasten met stikstof. Veel bouwprojecten vielen stil, sinds de Raad van State het stikstofbeleid –dat tijdelijke hoge stikstofuitstoot ondanks natuurschade toeliet – afkeurde. De e-hijskraan stoot, net als een stekkerauto of -fiets geen vuile stoffen uit. De komst van City Boy was volgens Spierings een moment waarnaar de hijs- en bouwwereld ‘reikhalzend’ uitkeek.

Bouwers staan te springen om stikstofarme technieken, zegt ook Albert Lusseveld van BMWT, de Nederlandse brancheclub van leveranciers van bouwmachines. Vooral de stikstofcrisis vergroot de vraag naar bouwmachines die werken op elektriciteit of op groen waterstofgas als schone brandstof. Lusseveld ziet wel een aantal problemen. Bedrijven vinden de schone technieken nog te duur. “Ze hikken aan tegen duurzame investeringen.”

De bouwwereld belooft veel, maar doet nog te weinig, ziet Lusseveld. Tegelijk zitten bouwers met zwaar werktuig in hun werkplaats, waar ze nog lang mee door moeten. “Grote investeringen vergen langlopende afschrijvingen.” Dus zomaar even vervangende machines kopen gaat niet, zeker niet nu ook de coronacrisis de bouw in onzekere tijden stort.

Goedkoper dan diesel

Directeur Koos Spierings is toch optimistisch. Veel hijskranen zijn in de markt aan vervanging toe. Zijn elektrische model is wel 15 procent duurder dan een klassieke, maar die meerprijs haalt de gebruiker er volgens hem wel uit. De grote accu met stroom opladen is veel goedkoper dan diesel tanken.

Ook is veel werktuig nog niet of nauwelijks te koop in een variant zonder vervuilende uitstoot van stoffen. Of alleen klein van formaat. Bouwbedrijf Van Engen bijvoorbeeld, een absolute koploper in de duurzame bouwsector, heeft deze maand ook een elektrische hijskraan in gebruik genomen. Dat is lang niet zo’n reus als die van Spierings, maar wel genoeg voor de bouw van een ecologisch huis in Wageningen. Met enkele andere bouwpioniers slaagt Van Engen er zo in om ondanks de stikstofcrisis door te werken, zoals met de realisatie van een volledig milieuvriendelijke wildopvang Avolare in Doorwerth. Sterker nog: de duurzame aanpak geeft een concurrentievoordeel in de sector.

Volgens een inventarisatie van Natuur & Milieu samen met BMWT is er enorme milieuwinst te halen, als de bouwwereld schonere machines inzet. Mobiele machines, in de bouw én landbouw, veroorzaakten 19 procent van de landelijke stikstofuitstoot, 8 procent van de CO2-uitstoot en 18 procent van de fijnstof (in 2018).

Schaars aanbod

Opdrachtgevers van bouwprojecten, zoals ­ge­-meenten, willen daarom dolgraag aan de slag met schoner materieel. Maar het aanbod is schaars, de prijzen liggen hoog. Het is nog ­zoe-ken naar duurzame overslagmachines, ­gravers, en rupsbanden, volgens Natuur & ­Milieu en BMWT. Een elektrische mini­graafmachine met 5 ton vermogen is zo te ­bestellen, maar een serieuze graafmachine met 20 ton grijpvermogen, precies waar de bouw behoefte aan heeft, die is er niet met een stekker.

Hoewel, ééntje bestaat er wel. Het bedrijf Pon Cat ontwikkelde een exemplaar met stekker. Dat is de eerste volledig elektrische zware graafmachine. Maar dat model is alleen in Noorwegen te bewonderen. De graafmachine met 25 ton vermogen op een batterij is nog een unicum, dat vooral op bouwbeurzen zijn kunsten vertoont. Een nieuw model is in de maak, laat een woordvoerder van de Nederlandse vestiging weten. Bouwbedrijven vinden de elektrische graafmachine nog duur en ze hebben zorgen over de accu.

Van Tesla tot e-hijskraan

Maak je daar niet te druk over, zeggen ze bij hijskraanbouwer Spierings. Met een volle batterij kan de City Boy 10 tot 20 kilometer rijden naar een bouwlocatie. En op de batterij kan de machine tot vier uur hijswerkzaamheden uitvoeren. Als achtervang kan de hijskraan alsnog de knop omzetten naar diesel. Dat is een optie, omdat er een hybride motor in zit. De bedoeling is natuurlijk dat de hijskraan zoveel als mogelijk schoon wordt ingezet. De ultieme keuze is, net als bij elektrische auto’s en fietsen, het opladen met groene stroom van windmolens of zonnepanelen. “Zes jaar geleden was de Tesla een doorbraak, nu kun je de weg niet meer op zonder er een tegen te komen. Dat moet met deze hijskraan ook gebeuren.”

Niet alleen de stikstofcrisis vereist een snelle omschakeling naar duurzaam bouwen. De gemeenten hebben sowieso nieuwe eisen klaarliggen. “De lokale milieueisen worden steeds strenger”, stelt Maarten Verschoor, verhuurder van hijskranen. “Binnenstedelijk willen ze vanaf 2025 geen objecten met fossiele brandstoffen meer.” Daar kunnen de gemeenten op aansturen, door in hun aanbesteding eisen­­ te stellen aan goede luchtkwaliteit bij bouwprojecten.

Malieveldverklaring

Jan Kadijk, van de koepelorganisatie Dutch Green Building Council, kent de eerste mooie voorbeelden van bedrijven die al schoner gaan werken, zoals een duurzame materiaalwerkplaats van Bam. Toch is de bulk van de bouw nog zwaar vervuilend, weet Kadijk. Hij bedacht daarom de zogenoemde ‘Malieveld-verklaring’. Bouwers die eind 2019 naar Den Haag trokken uit protest tegen het stikstofbeleid verleidt Kadijk om een groene koers te kiezen. Tientallen bouwers en koepels beloven al om zich in te spannen, voor zowel schonere ontwerpen als projecten. Brancheclub Bouwend Nederland maakt met een ‘groene koers’ ook beloften over schonere werkwijzen. ‘Mooi’, zegt Kadijk, maar zorg dat het niet te vrijblijvend is. 

Kadijk dringt er tegelijk op aan dat opdrachtgevers, het Rijk en gemeenten in het bijzonder, in hun gunningen hoog gaan inzetten op technieken zonder vervuilende uitstoot. Hij stelt vast dat de stikstofcrisis waar de kwetsbare Nederlandse natuur onder te lijden heeft op de kaart staat, maar nog niet overal voldoende serieus genomen wordt. “De gedachte is vaak: hoe kunnen we zó uit de rekenmodellen komen dat we kunnen doorbouwen? Zolang de opdrachtgevers er niet duidelijk om vragen, gebeurt er niet genoeg in deze soms conservatieve sector.”

Dat terwijl er zoveel technische kansen liggen om het anders en schoner te gaan doen in de bouw, zegt Kadijk. Hij wijst op innovaties, zoals alternatieve (bio)brandstoffen en elektrische modellen. Ook voor ouder, vuil materiaal zijn oplossingen voorhanden. “Er is soms heel wat mogelijk met filters en afvang van vuiligheid.” Dat gaat verder dan alleen stikstof, zegt hij. Ook de schadelijke fijnstof en kooldioxide (CO2) moeten aan banden worden gelegd, om tot een duurzame bouwsector te komen.

Lees ook:

Na vette jaren wordt de bouw hard geraakt door de stikstofproblematiek

Begin 2019 zaten bouwbedrijven nog te springen om personeel, maar door de stikstofcrisis kromp de productie voor het eerst sinds jaren. Het Economisch Instituut voor de Bouw voorzag hierdoor 28.000 ontslagen.

De natuur gaat van dat schuiven met stikstof niks merken

Iets minder snel rijden, iets meer bouwen. Maar de natuur gaat van dat schuiven met stikstof niks merken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden