Reportage

Een half uur rijden voor een tomaat: De ‘voedselwoestijn’ rukt op in de VS

Een Dollar General-winkel in New York. Beeld Getty Images

Door de opmars van koopjeswinkels zijn in veel arme delen van de VS geen verse groenten en fruit meer te koop. De stad Tulsa in de staat Oklahoma probeert het tij te keren.

Als hij tomaten of sinaasappels wil kopen, dan moet Walter King in zijn auto stappen en bijna een half uur rijden. En het is niet zo dat hij in een afgelegen dorpje op het platteland woont, hij vertelt het op de stoep voor de kapperszaak waar hij werkt, in het noorden van Tulsa, een stad in Oklahoma met 400.000 inwoners.

Zo’n uitgestrekte Amerikaanse stad, waar de afstanden sowieso groot zijn, dat wel. Maar vooral ook een stad die in tweeën gedeeld wordt door een snelweg. Ten zuiden van die snelweg liggen de meeste wijken er welvarend bij, en kun je prima winkelen. Ten noorden ervan zijn de huizen aftandser, is de bevolking voornamelijk zwart, en ligt de gemiddelde levensverwachting zo’n elf jaar lager.

De enige mogelijkheid om er boodschappen te doen, is in een van de zogeheten dollar stores, discountzaken waar voorverpakte levensmiddelen, huishoudelijke artikelen en plastic prullaria tegen dumpprijzen over de toonbank gaan. Maar verse producten - groente, fruit, vlees of brood - zoek je er tevergeefs. “Die geven ons niet wat we nodig hebben”, vat King het samen.

Walter King, kapper in Tulsa. Bij verhaal Seije over voedselwoestijnen. Beeld Seije Slager

Want Noord-Tulsa heeft groente en fruit nodig, zegt Vanessa Hall-Harper, sinds 2016 raadslid voor de wijk. Ook zij zit vaak een half uur in de auto om boodschappen te halen. Maar in haar arme wijk heeft niet iedereen die luxe. “Ik zie soms mensen te voet uit zo’n dollar store komen, met zware tassen. Vreselijk. Die eten dus nooit gezond.” Niet gek dat dieetziekten als diabetes in haar deel van de stad veel vaker voorkomen. Een groot deel van de wijk valt onder de officiële definitie van een ‘voedselwoestijn’ van het Amerikaanse ministerie van landbouw.

Maar wat doe je eraan? De opmars van discountwinkels lijkt haast een natuurverschijnsel in Amerika. Dollar General, de grootste keten, heeft inmiddels ruim 15.000 vestigingen, en er openen drie nieuwe zaken per dag. Concurrent Dollar Tree zit ze vlak op de hielen. Beide zaken zijn inmiddels McDonald’s en Starbucks voorbijgestreefd in aantal locaties. Enkel het logo van broodjeszaak Subway kom je nog vaker tegen.

Een dollar store in Noord-Tulsa. Dollar General is na Starbucks nu de meest wijdverbreide keten van de VS. Voor bij verhaal Seije over voedselwoestijnen. Beeld Seije Slager

Toen er twee jaar geleden wéér zo’n dollar store dreigde te openen in haar wijk, vond de zojuist verkozen Hall-Harper het dus tijd voor actie. “We hadden hier vroeger wel gewone supermarkten. Nu alleen nog maar dollar stores. Waarom laten we dat toe?” Want hoe meer discountsupermarkten er in de buurt zijn, hoe moeilijker een gewone supermarkt het hoofd boven water houdt, redeneerde ze. Ze deed dus een voorstel om via het bestemmingsplan een rem op de groei van de discountwinkels te zetten.

Dat voorstel haalde het, met de hakken over de sloot. Daarmee is Tulsa ineens een voorbeeld geworden voor veel andere steden die in hun maag zitten met de dollar stores. “Ik krijg telefoontjes uit New Orleans, Philadelphia, allemaal willen ze weten hoe we dat hier geregeld hebben.”

Ze moest wel veel weerstand overwinnen. Want koopjeswinkels hebben ook hun aanhangers. Ze zijn met hun betaalbare boodschappen juist een uitkomst voor arme buurten, is de officiële positie van Dollar General zelf. Bovendien moet je allang blij zijn dát er in zo’n arme buurt wat ontwikkeling komt, schreef de lokale krant Tulsa World in een kritisch commentaar: ‘We willen dat Noord-Tulsa een supermarkt krijgt, maar andere bedrijvigheid verbieden kan nooit de manier zijn’.

Vanessa Hall-Harper, raadslid voor Noord-Tulsa. Beeld Seije Slager

Hall-Harper zucht: “Zo werkt kapitalisme hier in Amerika, je mag het bedrijfsleven geen strobreed in de weg leggen.” Ze verwijst naar recent onderzoek van de Universiteit van Kansas en van het Institute for Local Self-Reliance. “Er is steeds meer bewijs dat deze winkels niet alleen een gevolg zijn van economische achterstelling”, schrijft dat laatste instituut in een rapport. “Ze zijn er een oorzaak van”.

Want los van de gezondheidseffecten: koopjeszaken concurreren traditionele kruideniers uit de markt, en hun winkels hebben minder, en slechter betaald, personeel in dienst dan gewone supermarkten. Bovendien investeren ze minder van hun winsten in de lokale gemeenschap. Zo ontstaat een negatieve spiraal.

Moet die lokale gemeenschap dan niet zelf het heft in handen nemen? Walter King blikt naar binnen, naar de kappersstoel waar even geen klant op hem zit te wachten, en zegt: “Dat is serieus het eerste wat ik zou beginnen: een supermarkt. Als ik het geld zou hebben.”

Maar startkapitaal is er nou niet direct in overvloed in zijn buurt. Voorlopig maken hij en zijn buren er dus maar het beste van. “Als iemand in de buurt autopech heeft, geef ik ze een lift als ik boodschappen ga doen.”

Vanessa Hall-Harper is inmiddels in onderhandeling met een investeringsfirma die het binnenkort weer wil proberen: een echte supermarkt in Noord-Tulsa. Gaat die het redden? “Ik vertel ze, dat als ze succesvol willen zijn, ze ervoor moeten zorgen dat de buurt er echt betrokken bij is. Lokale bouwvakkers inhuren, lokaal personeel. Zodat de gemeenschap het gevoel krijgt: dit is ónze winkel.”

Lees ook:

Kroketten in schoolkantine: dat moet straks vreemd zijn

Minder roken, drinken en gezonder eten. Of dat Nederland gaat lukken met de plannen die er nu liggen? Verdergaande maatregelen krijgt staatssecretaris Blokhuis er niet door. Het preventieakkoord laat qua effectiviteit te wensen over, stelt het RIVM. Waar schort het aan?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden