Beeld Trouw

ColumnPatrick Jansen

Een grote natuurcrisis, maar geen woord erover in de Troonrede

Het is deze maand weer even slikken voor de natuurliefhebber. Eerst verscheen het tweejaarlijkse ‘Living Planet Report’ van het Wereldnatuurfonds. Hierin worden de populatietrends van vele duizenden diersoorten samengevat in een Living Planet Index, een soort Dow Jones voor de natuur.

Die natuurindex gaat onverminderd omlaag. In de afgelopen halve eeuw zijn de dierpopulaties waarop de index is gebaseerd gemiddeld met ruim twee derde geslonken.

Ook de rode lijst van bedreigde soorten is weer langer geworden, ondanks enorme beschermingsprojecten. Sommige prachtige soorten zijn zelfs al uitgestorven. De gouden pad van Costa Rica, de Chinese rivierdolfijn, de Caribische monniksrob en de reuzenschildpad van Pinta eiland bestaan niet meer.

En deze week verscheen nog een rapport: de vijfde ‘Global Outlook’ van de Verenigde Naties. Dat vertelt hoe het staat met de 20 zogenaamde Aichi- doelen die wereldleiders hebben afgesproken om de achteruitgang van de biodiversiteit en de vernietiging van ecosystemen te stoppen. De schokkende conclusie is dat geen enkel doel is gehaald.

Regelrechte plundering

Die natuurindex en het uitsterven van soorten wijzen op een slechte omgang met de natuurlijke rijkdommen van de aarde. Soms – zoals in Brazilië – is het regelrechte plundering. Té veel ontginning van natuur voor landbouw en mijnbouw, té veel exploitatie, té veel milieuvervuiling, té veel gesleep met soorten en té snelle klimaatverandering. Uiteindelijk allemaal uitwassen van een onduurzame economie.

Niet alleen de natuurliefhebber zou zich hier iets van moeten aantrekken. Er zijn óók gevolgen die de mens veel directer raken, omdat allerlei nuttige zaken die de natuur levert ook achteruitgaan. Denk aan het vasthouden van water, zuivering van lucht en water, bestuiving van gewassen, het beheersen van ziekten. Wetenschappers waarschuwen dat deze functies zo sterk onder druk staan dat de voedselvoorziening, veiligheid en gezondheid van de mens wordt bedreigd.

De natuurcrisis is zo groot en ongrijpbaar dat de brave afvalscheidende burger al snel ontmoedigd raakt. Dat is ook precies het grote risico van de herhaalde waarschuwingen die soms worden versimpeld tot regelrechte onheilstijdingen. Zo ging het ook met klimaatverandering. Het doet al gauw denken aan ‘WALL-E’, de animatiefilm waarin een robotje een volstrekt geruïneerde aarde aan het opruimen is, terwijl de mensheid in reusachtige cruiseschepen facebookend door de ruimte vaart. Dat het Amerikaanse bedrijf SpaceX van Tesla-oprichter Elon Musk tickets naar de ruimte aanbiedt past perfect in het scenario.

Geen gevoel voor de urgentie

Wat mij ontstellend dwars zit, is dat óók onze regering – die toch beter zou moeten weten – geen blijk geeft van enig gevoel voor de urgentie van dit probleem. De Troonrede bijvoorbeeld besteedt aandacht aan de klimaatcrisis, de coronacrisis, de economische crisis, maar over de natuurcrisis geen woord.

Er was deze maand ook een lichtpunt. Als we onze samenleving zó reorganiseren dat duurzaamheid de norm is, valt de neergang van ’s werelds biodiversiteit nog te stoppen, becijferden wetenschappers. Met een efficiëntere landbouw, minder verspilling, en veel meer natuurreservaten kan veel worden bereikt. Waarom maken politici zich hier niet hard voor?

Soms lijk ik verdikkeme wel een alarmist. Maar de wetenschap waarschuwt niet voor niets. Dat veel overheden en volksvertegenwoordigers hun waarschuwingen en de aangereikte oplossingen negeren, vind ik doodeng.

Patrick Jansen is ecoloog en universitair hoofddocent in Wageningen en schrijft voor Trouw om de week een column.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden