KlimaatKoolstofgrenscorrecties

Een Europees klimaatmuurtje tegen ‘vieze’ import

Nachtelijk overwerk in het logistieke centrum van China Post, zeg maar de Chinese PostNL, in Zhengzhou. Veel producten die vanuit daar worden verstuurd, vinden hun weg naar Europa. Beeld Hollandse Hoogte

De EU wil hindernissen opwerpen tegen producten van buiten Europa die met te veel CO2-uitstoot zijn gemaakt. Die barrières zouden achterblijvende landen kunnen prikkelen meer aan klimaatbeleid te doen.

Het is een ‘man-op-de-maan-moment’, zei voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen in december. Ze had het over de Green Deal, de plannen om de Europese Unie klimaatbestendig te maken. De EU moet alles op alles zetten om de opwarming van de atmosfeer tot onder de 2 graden te beperken, is het idee. Een soort Apollo-missie, maar dan op de planeet. De uitstoot van broeikasgassen moet in 2030 50 tot 55 procent lager liggen dan in 1990. In 2050 moet Europa netto klimaatneutraal zijn.

De EU neemt daarmee als groot blok het voortouw in de wereld in de strijd tegen ontwrichtende klimaatverandering. Het plan om de economie, het energiesysteem en de samenleving volledig te verduurzamen – een aardverschuiving in de woorden van klimaatcommissaris Frans Timmermans – krijgt dit jaar verder vorm. Von der Leyen en Timmermans lanceerden de Green Deal half december, vlak na de klimaattop in Madrid. Die top mislukte. Grote uitstoters zoals Brazilië, China en Australië lagen dwars. De VS willen zich helemaal terugtrekken uit het klimaatakkoord dat in 2015 in Parijs werd gesloten.

Belangrijke troef

Leuk om desondanks voorop te lopen, maar gaat dat niet ten koste van de eigen industrie en werkgelegenheid, is een logische vraag. Spullen die buiten Europa gemaakt zijn in fabrieken die veel CO2 uitstoten, komen immers makkelijk de grens over. Europa kan andere landen niet dwingen om ook adequaat klimaatbeleid te voeren. Dat is zo, maar Europa heeft wel een belangrijke troef in handen: het is de grootste afzetmarkt in de wereld. Dat biedt mogelijkheden achterblijvers te straffen of weifelaars mee te krijgen.

Zo gaat de Europese Commissie voorstellen om met landen die ‘Parijs’ niet eerbiedigen, geen nieuwe handelsovereenkomsten meer te sluiten. Grote handelspartner VS zou dan voor nieuwe afspraken voortaan een dichte deur vinden. Ook gaat de EU proberen milieustandaarden en groene regels zodanig aan te passen en aan te bevelen bij andere landen, dat alles wat de Europese markt binnenkomt aan de – duurzame – normen van de EU voldoet.

‘Koolstofproof’

Dat is een duidelijk signaal naar de rest van de wereld, maar met die maatregelen is de grens van de EU nog niet ‘koolstofproof’. In de EU betalen producenten in een deel van de industrie een prijs voor CO2. Zij moeten rechten kopen in het Europese emissiehandelssysteem ETS. Die beprijzing van broeikasgas zal verder worden uitgebreid, staat ook in de Green Deal, om de uitstoot omlaag te krijgen. Maar hoe is ‘vieze’ import dan te voorkomen? 

Spullen die met veel meer CO2-uitstoot zijn gemaakt, in China bijvoorbeeld, kunnen – duurdere – producten van eigen bodem verdringen. Of fabricage met veel uitstoot verdwijnt naar een land buiten de EU, een angst die vaak uit de staalindustrie of de chemie komt. ‘Als dat gebeurt, worden de emissies wereldwijd niet teruggedrongen en dat zou fnuikend zijn voor de inspanningen van de EU en haar bedrijfsleven om de mondiale klimaatdoelstellingen van de Overeenkomst van Parijs te halen’, erkent de Green Deal.

Daar is een middel voor dat nog niet bestaat, maar dat, als het aan de Europese Commissie ligt, wel op tafel komt: een zogeheten koolstofgrenscorrectie. Een heffing op broeikasgas aan de grens dus. Dat kan het risico van ‘koolstoflekkage’ beperken. Op die tv uit China, om maar wat te noemen, komt dan een taks die weerspiegelt met hoeveel CO2-uitstoot het apparaat is gemaakt. Zo is een klimaatmuurtje om de EU te bouwen.

Oneerlijke concurrentie

De vraag is of dat zomaar kan. Volgens de regels van de Wereldhandelsorganisatie mag een land of gebied niet willekeurige eisen aan import stellen. Die zouden op oneigenlijke gronden de binnenlandse industrie kunnen beschermen, oneerlijke concurrentie is het dan. “Producten die op een andere manier zijn gemaakt dan in de EU, kun je niet puur om die reden een grenstarief opleggen”, zegt Burghard Ilge, handelsexpert bij de ngo Both Ends. “Dan grijp je in in de autonomie van een land. Die discussie speelde bijvoorbeeld bij het hormoonvlees. In de VS is het gebruik van hormonen niet omstreden, in Europa wel. Maar Amerika zegt dan: wij gaan er niet dood van, dus wat is het probleem?”

In zo’n geval moeten handelspartners het eens worden over de standaarden voor produceren. Dat zijn ingewikkelde onderhandelingen. Voor het bouwen van een koolstofhindernis is dat geen begaanbare weg. Wat wel kan, is om de CO2-heffing aan de grens als een belasting te beschouwen. “Dan is het geen invoertarief. Aan de grens corrigeer je dat in een ander land geen koolstofbelasting of emissierechten over dat product zijn betaald. Dat is technisch geen probleem om in te voeren.” Niettemin is een koolstofgrenscorrectie nog voer voor juristen, er ligt ook nog geen uitspraak van de WTO dat zo’n heffing zou passen in de WTO-regels.

Klimaatclub

Daarnaast moet je wel in de gaten houden wie je daarmee treft, vindt Ilge. De verwijten gaan doorgaans richting grote landen als China, die bijvoorbeeld staal op de Europese markt dumpen en daarmee ‘onze’ relatief schone productie wegconcurreren. “Maar stel dat we ook af en toe wat importeren van een smelterij uit Kenia of Ethiopië, landen die tot nog toe beter op koers liggen met klimaatbeleid dan de EU? Kun je die producenten even hard aanpakken of is dat niet eerlijk?” De oplossing daarvoor kan zijn, dat de inspanningen van het land om ‘Parijs’ te halen maatgevend zijn voor een koolstoftaks aan de grens. “Meedoen aan het proces is dan het criterium.”

De opbrengst van zo’n klimaatbelasting zou ook gebruikt kunnen worden om armere landen te helpen van fossiele brandstoffen af te komen. Dat kan als gemotiveerde landen of gebieden samen een ‘klimaatclub’ vormen. Econoom Jeroen van den Bergh van de Vrije Universiteit Amsterdam werkte vorig jaar dit idee uit in klimaatadviezen van economen aan de Nederlandse regering.

CO2-taks voor import

Nederland kan het initiatief nemen zo’n club te vormen. Leden van de club voeren een brede koolstofheffing in op hun eigen productie en aan de grens geldt een CO2-taks voor import. Zo gauw je als land of gebied meedoet en lid wordt van de club, vervalt de klimaatbelasting aan de grens. Hoe groter de club, constateert Van den Bergh, hoe aantrekkelijker het is om mee te doen. Landen kunnen worden verleid met specifieke voordelen, zoals samenwerken in koolstofarme innovaties, is zijn suggestie. En om aan te geven dat de koolstofbelasting aan de grens geen verkapt protectionisme is of slechts bedoeld om de staatskas te spekken, kunnen de inkomsten worden gebruikt om niet-leden te helpen met hun klimaatbeleid.

Economen zien zoiets in ieder geval wel zitten. Vorig jaar was er een oproep van een groep prominente Nederlandse hoogleraren om een flinke, brede CO2-belasting in te voeren, een klimaatclub te vormen én een koolstofheffing aan de grens in te voeren. Drieduizend Amerikaanse economen deden hetzelfde, onder wie 27 Nobelprijswinnaars en alle vier voormalige voorzitters van centrale bank Fed. Een goede prikkel, constateerden ze in zakenkrant The Wall Street Journal, om landen aan te zetten de uitstoot van CO2 van een serieus prijskaartje te gaan voorzien.

Lees ook:

Alle EU-besluiten onder de klimaatloep 

EU-kopstukken Von der Leyen en Timmermans hebben hun ‘groene deal’ gepresenteerd.

Economen: Zet een heffing van 50 euro op een ton CO2-uitstoot en Nederland haalt klimaatdoelen

Een grote groep Nederlandse topeconomen pleit voor aanpassing van het klimaatakkoord.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden