Biodiversiteit

Een derde van alle boomsoorten is ernstig bedreigd, inclusief de iconische baobab uit Madagascar

Een baobab boom in Senegal.  Beeld AFP
Een baobab boom in Senegal.Beeld AFP

Massaal sterven in alle stilte boomsoorten over de hele wereld uit. Een ecologische ramp en een drama voor de biodiversiteit

De Grandidier baobab uit Madagascar, hét icoon van het Afrikaanse bomenrijk, wordt bedreigd in zijn voortbestaan. Als er niets gebeurt dan is de kans groot dat deze gigant, vaak het centrum van dorpsgemeenschappen die er in de schaduw samenkomen, uitsterft. Dit valt te lezen in het deze maand verschenen rapport: State of the World’s Trees, van organisatie Botanic Gardens Conservation International, waar zestig instituten en 500 experts jarenlang aan hebben gewerkt.

De baobab met zijn gigantische dikke en hoge stam, die uitmondt in een kleine kroon van takken en bladeren staat de veel safarifolders symbool voor de prachtige natuur van Afrika. De Grandidier baobab is een van de varianten van deze magistrale boomsoort. Baobabs zijn ijkpunten op de savanne, en lokaal worden er allerlei legendes met geesten uit een ver verleden aan verbonden. De baobab kan 2500 jaar oud worden en wordt ook wel de Boom van het Leven genoemd. Maar hoelang de baobab nog leeft?

Kinderen op de 'Laan van de baobabs', een beroemd natuurpark in Madagascar, waar de boom wordt beschermd.   Beeld AFP
Kinderen op de 'Laan van de baobabs', een beroemd natuurpark in Madagascar, waar de boom wordt beschermd.Beeld AFP

In de laatste 300 jaar is 40 procent van de bossen verdwenen

Niet alleen de baobab dreigt te verdwijnen; maar liefst 30 procent van alle bekende boomsoorten (58.497) wordt op dit moment bedreigd. Het is een botanische crisis, die leidt tot een ecologische ramp en een dramatische bedreiging van de biodiversiteit stelt de Botanic Gardens Conservation.

In de afgelopen driehonderd jaar is circa 40 procent van alle bossen op de wereld verdwenen, vooral gedurende de laatste decennia. Met het verdwijnen van bossen en boomsoorten gaat ook de habitat verloren van veel dieren, insecten, reptielen, vogels en amfibieën. Inmiddels zijn twee keer meer boomsoorten bedreigd in hun voortbestaan dan alle andere soorten van zoogdieren en koudbloedigen samen.

In Afrika wordt meer dan een derde van het totale aantal boomsoorten op het continent bedreigd. Zo is Afrikaanse mahonie van de Khayaboom zeer gewild hardhout. Al in 1672 droeg koning Charles II van Engeland de Britse VOC – de Royal African Company – op om in West-Afrika mahonie te halen. Sindsdien heeft de kap een grote vlucht genomen. Veel meer dan de helft van alle mahoniewouden zijn daar verdwenen en de commerciële houtkap is nu opgeschoven naar centraal Afrika, waar vooral Chinese houtbedrijven de hoofdrol hebben in het slopen van deze oerbossen.

De baobab heeft ook een sociale functie. Hier komen Maasai bijeen onder gigant in Oltukai, Tanzania. Beeld AFP
De baobab heeft ook een sociale functie. Hier komen Maasai bijeen onder gigant in Oltukai, Tanzania.Beeld AFP

400.000 stekjes

Uit het onderzoek blijkt dat eilanden als Mauritius en Madagascar het meest te verduren hebben. Meer dan de helft van alle inheemse boomsoorten dreigt daar voorgoed het loodje te leggen. Op Madagascar wordt hard gewerkt aan het redden van de nationale boom, de Mulanje-cederboom. De boom is zeer gewild vanwege zijn harde en mooie hout en staat door illegale houtkap door criminelen op uitsterven. Er zijn nu 400.000 stekjes uitgezet om de boomsoort te redden.

In Zuid-Amerika zijn procentueel minder boomsoorten bedreigd, maar in aantal veel meer dan in de rest van de wereld. Het werelddeel, inclusief het Amazonegebied, kent de meeste variëteiten met ruim 23.600 boomsoorten. Ruim 7000 worden ernstig bedreigd door de ontbossing die daar al tientallen jaren op grote schaal plaatsheeft.

Magnolia Grandis

De Magnolia Grandis, met zijn prachtige enorme bloemen met roze buitenbladeren en gele bladeren binnenin is vrijwel uitgestorven in China en Vietnam. Er zouden nog minder dan 200 volwassen bomen in het wild zijn. De soort is bijna 95 miljoen jaar oud. In Vietnam zijn nu lokaal projecten opgezet om uitsterven te voorkomen.

Het uur U is genaderd

Zo heeft elk continent zijn eigen verhaal over verdwijnende bomen. De oorzaken zijn legio, maar ontbossing voor agrarisch land, zoals palmolieplantages op Borneo, Brazilië en inmiddels ook West-Afrika, vormen de hoofdmoot. De tweede oorzaak is de houtkap, waarbij hele bossen worden gesloopt in plaats van selectief gekapt. Dat laatste betekent dat er per hectare om de zoveel jaar maar een paar bomen mogen worden neergehaald. Dit wordt gezien als duurzame houtkap. De handel in vooral hardhout, maar ook geurende soorten, vindt op grote schaal illegaal plaats. Interpol schat de waarde jaarlijks tussen de 51 en 152 miljard Amerikaanse dollar, het werkveld van grote criminele netwerken.

Ook klimaatverandering speelt een rol. Zo hebben de boreale bossen in Noord-Europa en het noorden van Rusland last van de opwarming van de aarde.

De Botanic Gardens Conservation wil met het rapport regeringen waarschuwen dat als van bescherming van bossen en boomsoorten niet onmiddellijk werk wordt gemaakt, het uur U is genaderd. De organisatie merkt op dat bomen en planten voor opname van broeikasgassen als CO2 zorgen, dus ook daarom is het conserveren van wouden en soorten van belang. Er zijn inmiddels aardig wat verdragen die bomen en bossen moeten ontzien en ook natuurparken als beschermd gebied markeren, maar het zet nog te weinig zoden aan de dijk.

Karomia Gigas

Karomia Gigas is een van de zeldzaamste bomen op aarde. Tot 2011 werd de soort als uitgestorven beschouwd. Toen vonden botanisten uit Tanzania nog 21 volwassen exemplaren. In Kenia kwam de boom ook voor, maar daar zijn er geen meer gevonden. Stekjes van de Karomia Gigas zijn nu naar verschillende plekken in de wereld gebracht om daar op te groeien en zo de soort te redden van de ondergang.

Lees ook:

Milieuwetenschappers: Bomen planten is goed, maar graag niet lukraak

Bomen planten kan zowel het klimaat als de biodiversiteit verbeteren. Mits het goed gebeurt, benadrukken wetenschappers. Want verkeerde keuzes brengen dier en natuur schade toe.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden