Een beter milieu is in Nigeria een zaak van leven of dood

Het busstation in Lagos waar de benzinedampen omhoog komen. Beeld Hollandse Hoogte / EyeEm GmbH

De vervuiling van Nigeria is enorm. Waar de overheid faalt, nemen particulieren het initiatief tot natuurbehoud en milieubescherming. 

 De uitlaat van de vrachtwagen spuugt ondoorzichtige, roetzwarte rook uit. Automobilisten achter de gammele truck slaan het gelaten gade. Ook voetgangers lijken zich er niet om te bekommeren. Het is een veel voorkomend beeld in de straten van Lagos, het economische hart van Nigeria. “Aan het einde van de dag heb ik altijd een benauwd gevoel in mijn borstkast”, zegt Iwalade Ajayi, een taxichauffeur met een auto waarvan de airconditioning kapot is. Geld om te repareren heeft hij niet. “Het is zo heet dat ik wel met de ramen open moet rijden. Al die uitlaatgassen komen binnen. Ik heb geen idee wat het met mijn gezondheid doet maar het voelt niet goed.” 

Hij is niet de enige met zulke klachten in Lagos. Steden met de ergste luchtvervuiling in Afrika bevinden zich in Nigeria. Wereldwijd staat het land op de vierde plaats na Afghanistan, Pakistan en India. De luchtvervuiling wordt veroorzaakt door uitstoot van industrieën, maar vooral ook door uitlaatgassen van vervoermiddelen en stroomgeneratoren. Door een chronisch gebrek aan elektriciteit in het olieproducerende land heeft bijna elk huishouden en bedrijf een stroomgenerator die op benzine of diesel draait. De uitlaatgassen daarvan dragen bij aan de grauwe nevel die meestal boven Nigeriaanse steden hangt. 

Vierde doodsoorzaak

Het Amerikaanse Health Effects Institute (HEI) berekende vorig jaar dat jaarlijks in Nigeria zo’n honderdvijftig op de honderdduizend mensen sterven aan de gevolgen van luchtverontreiniging. In een land van bijna 200 miljoen mensen betekent dat jaarlijks zo’n driehonderdduizend doden. Luchtverontreiniging is na roken, hoge bloeddruk en slecht dieet de vierde doodsoorzaak ter wereld en die doet zich vooral voor in ontwikkelingslanden.

Taxichauffeur Ajayi rijdt Lagos aan de westkant uit, waar de luchtvervuiling op satellietbeelden niet minder erg is dan in de grote stad. Opeens duikt langs de Lekki-Epe snelweg een 20 hectare grote, boomrijke enclave op. Een unicum want niet alleen in Lagos maar ook de gelijknamige deelstaat zijn weinig bomen te bekennen. Tsjilpende vogels zijn zeldzaam. Direct bij binnenkomst in het Lufasi Park daalt de hoge temperatuur met een paar graden. De stank van uitlaatgassen verdwijnt nagenoeg. Ajayi haalt diep adem. “Tsjonge, wat is de lucht hier schoon”, zegt hij met een verwonderd gezicht. 

Milieuactivist en eigenaar van het park Desmond Majekodunmi knikt bij die opmerking. “Lufasi vormt de longen van Lagos. Maar dit bos is onvoldoende om de enorme luchtvervuiling tegen te gaan. In onze steden groeit een generatie van zieke kinderen op. Kanker en astma gedijen nu eenmaal op koolmonoxide.” Majekodunmi, van huis uit een geluidstechnicus en zoon van Nigeria’s eerste minister van gezondheidszorg, woonde enkele jaren in de Keniaanse hoofdstad Nairobi. Een stad die ook kampt met luchtverontreiniging, maar op kleinere schaal. “Ik zag hoe in en rond Nairobi parken liggen die de stad leefbaar maken en zorgen dat de lucht in ieder geval schoner is dan hier. Toen ik terugkeerde en dit stuk land kon kopen, besloot ik er een park van te maken. Een poging iets te doen tegen de smerige lucht.”

Jeugdrevolutie

In Nigeria heeft de burger weinig diensten te verwachten van de staat. Majekodunmi klopt al jaren tevergeefs bij de overheid aan om actie te ondernemen tegen de luchtverontreiniging. De regering voerde drie jaar geleden een verbod in op het gebruik van smerige en slecht geraffineerde brandstof. Bendes tappen olie uit pijpleidingen, raffineren de brandstof op amateuristische wijze en verkopen die voor minder geld dan bij de benzinepomp moet worden betaald. In het notoir corrupte land kijkt de politie de andere kant op voor een beetje smeergeld.

Doyinsola Ogunye: ‘Jongeren lijken beter dan ouderen te begrijpen dat het vijf voor twaalf is.’ Beeld Ilona Eveleens

Majekodunmi heeft min of meer de hoop opgegeven dat de overheid daadwerkelijk iets onderneemt tegen de luchtvervuiling. Hij richt zich daarom vooral op kinderen en jongeren om wat hij noemt ‘een jeugdrevolutie’ teweeg te brengen. Zijn park is een uitje geworden voor kinderen omdat er een grote speeltuin is. Ook is het een opvangplaats voor enkele mishandelde dieren zoals ezels, geiten en ganzen. Tijdens de rondleidingen door het bos krijgen kinderen te horen hoe belangrijk bomen zijn voor zuurstof.

In het bos staan inheemse Azobé-bomen, ruim dertig meter hoog en beroemd om het hardhout dat ze opleveren. In Lufasi vormen ze echter het leefgebied van de met uitsterving bedreigde kapgieren die hier en daar tussen het loof te zien zijn. Bezoekers vergapen zich aan de vogels, die weliswaar kleiner zijn dan de meeste gieren maar wel een vleugelspanwijdte hebben van meer dan anderhalve meter. “Je kunt jongeren als het ware indoctrineren met het belang van schone lucht. De zorg voor het milieu wordt dan een deel van henzelf. Ze nemen de boodschap mee naar hun ouders. Misschien treden ze zelfs in de voetsporen van hun generatiegenoten in Europa, die van hun regeringen betere milieumaatregelen eisen.”

Schoonmaakacties

Hoop dat jongeren zich hard gaan maken voor een schoner milieu, bestaat ook ruim twintig kilometer in de richting van Lagos-stad, op het Elegushi-strand. De golven van de Atlantische Oceaan rollen tegen het witte zand. Er zijn bomen langs het strand geplant en er staan enkele afdakjes die voor schaduw zorgen. Wat vooral opvalt is hoe schoon het is. “In ieder geval een keer per maand houden we hier of op andere delen van het strand schoonmaakacties met jongeren”, vertelt milieuactiviste en advocate Doyinsola Ogunye. Ze heeft het stuk strand gepacht en tot een kinderparadijsje gemaakt. Ze kunnen er spelen, helpen met schoonmaakacties, zeeschildpadden bevrijden van plastic waarin ze verstrikt zijn geraakt en ze leren en passant over het belang van de zorg voor het milieu.

Ook Ogunye heeft tevergeefs bij de overheid aangeklopt om het leefmilieu schoon te maken. Ze wijst op de stapels gesorteerde afval. “Er zijn slechts een paar recyclingbedrijven, maar die willen vaak geld om het op te halen en dat hebben we niet. Dus bedelen wij bij bedrijven om die kosten voor ons te betalen.”

Door gebrek aan een adequate vuilnisophaaldienst in Lagos, een stad van 17 miljoen inwoners, gooien mensen hun afval op straat en verbranden het ter plekke, ook veel plastic. Dikke zwarte rookwolken hangen regelmatig boven de woonwijken. “Ook dat draagt bij aan de luchtvervuiling”, merkt Ogunye op. Net als Majekodunmi gelooft ze dat bij gebrek aan actie van de overheid, jongeren de verandering moeten brengen. “Zij lijken beter dan ouderen te begrijpen dat het vijf voor twaalf is. Ze zijn trots als ze een wijk of een stuk strand hebben schoongemaakt. Misschien is dit niet de snelste manier om verandering te brengen maar er gebeurt tenminste iets.”

lees ook: 

Dorpen in de Niger Delta komen niet van het Shell-vuur af

Grote oliebedrijven waaronder Shell nemen zich voor de giftige gasfakkels van hun industrie te doven. Al is het maar voor het klimaat. In de Niger Delta is dat nog niet zo makkelijk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden