Reportage Sluiting Hemwegcentrale

Een allerlaatste rondje door de Hemwegcentrale, de wolkenmaker van Amsterdam, voordat hij dichtgaat

De Hemwegcentrale: de kolencentrale aan de Amsterdamse Hemweg zou aanvankelijk pas in 2024 sluiten, maar het kabinet besloot de deadline te vervroegen. Beeld ANP

Eind december gaat de Hemwegcentrale in Amsterdam op last van het kabinet dicht. De pers mocht donderdag een rondje door de kolencentrale maken.

Nog even en dan stopt-ie. Dan ligt de meest besproken kolencentrale van Nederland stil. Dan komt er geen rook meer uit de 175 meter hoge schoorsteen. Dan nadert ook het einde van die pijp, sinds 1994 het hoogste bouwwerk van Amsterdam. En dan daveren er geen kolen meer op de transportband die van een haventerminal naar de Hemwegcentrale loopt.

Die band heeft veel kolen verwerkt. Als de centrale op zijn maximum draait, verwerkt die 55 tot 60 kilo kolen per seconde. Dat is dus 3600 kilo per minuut, 216.000 kilo per uur. Goed voor stroom voor 750.000 huishoudens.

25 jaar stond Hemweg-8, zoals de centrale heet, langs de ringweg A10. Twee miljard gulden kostte die, zo’n 900 miljoen euro. Stroomproducent Una was de eerste eigenaar. Die werd in 1999 gekocht door het Amerikaanse Reliant, dat Hemweg-8 in 2003 overdeed aan Nuon. En dat is sinds 2009 onderdeel van Vattenfall. Het Zweeds-Zwitserse Asea Brown Boveri bouwde de centrale, voegde zijn energiepoot vervolgens bij die van het Franse Alstom dat zijn partner later uitkocht. De ketel waarin de kolen bij temperaturen van 1100 tot 1200 graden worden verbrand, kwam van Stork, inmiddels ook overgenomen.

Beeld Werry Crone

Grote onderhoudsbeurten met duizend man

Bij al die reuring draaide de centrale gewoon door. Vaak ‘bestuurd’ vanuit Vattenfalls vestiging in Hamburg. Behalve als de centrale op halve kracht draait. Dan ‘bestuurt’ Amsterdam. Meestal draaide die door. Maar niet als er weinig vraag naar stroom was (dat komt voor); als die gerepareerd moest worden (kolencentrales zijn onderhoudsgevoelig) of tijdens grote onderhoudsbeurten, eens in de vier jaar. Dan was het druk. Dan kwamen meer dan duizend man om Hemweg-8 onder handen te nemen.

Grote veranderingen in het hart van de centrale zijn er 25 jaar niet geweest, zegt teamleider Pieter-Jan van Lokhorst, die er al in de Una-tijd werkte. Aanvullingen waren er wel: zoals de Denox-installatie (200 miljoen euro) die stikstofoxide uit de rookgassen haalt. Zoals het nieuwe besturingsysteem dat in 2018 werd geïnstalleerd. Toen dacht Vattenfall nog dat Hemweg-8 tot 2024 open mocht blijven.

Binnen in de Hemwegcentrale. Beeld Werry Crone

Greenpeace betaalde zelf de schoonmaak van een protest 

Hemweg-8 haalde zelden de krant in de eerste 21 jaar. Gebeurde dat wel, dan zaten er slechtvalken in de nestkast die aan de schoorsteen is bevestigd – ze zaten er gisteren ook. Of er voerde een milieugroep actie. Zoals in 1995, toen Greenpeace ‘Stop CO2’ op de schoorsteen kalkte. De milieu-organisatie betaalde later de schoonmaak: 80.000 gulden. Een aanbod om een windmolen op het terrein te zetten, wees Una af. De aanbieder? Toenmalig Greenpeace-voorman Diederik Samson.

Veel besproken werd Hemweg-8 in 2015 toen de rechter in een rechtszaak, aangespannen door milieu-organisatie Urgenda, oordeelde dat het kabinet werk moest maken van zijn belofte om de CO2-uitstoot te beperken. Meteen wezen vingers naar de relatief oude Hemwegcentrale. Daar was uitstootwinst te halen. Dat is ook zo. In 2018 stond Hemweg-8 tiende op de lijst van grootste Nederlandse CO2-uitstoters: vier megaton. De sluitingsdatum bleef lang ongewis. 2024? Eerder? In februari hakte het kabinet de knoop door: 2019.

Beeld Werry Crone

Voor twaalf van de tweehonderd werknemers is nog geen nieuwe baan gevonden. Voor de rest wel, of anders is er een pensioen. De aanpalende gascentrale, Hemweg-9, blijft open. Die krijgt, volgens eerste plannen, gezelschap van installaties die passen in een fossielvrije toekomst, zoals een waterstoffabriek en accu’s om stroom op te slaan. Hemweg-8 wordt ontmanteld, dat duurt een jaar of drie. Het rijk betaalt daar niet voor, ook niet voor het sociaal plan voor de werknemers. Wel krijgt Vattenfall een vergoeding voor de inkomsten die het door de vervroegde sluiting misloopt.

Na Hemweg-1 tot en met -7 sneuvelt nu Hemweg-8. De schoorsteen, de wolkenmaker van Amsterdam, waarschijnlijk ook. De rook verdwijnt eind december. Voor sommigen was die symbool voor de ‘vieze’ CO2-uitstoot. Maar voor Van Lokhorst en de zijnen voor het ‘schone’ van de centrale: het is het water dat gebruikt wordt bij de rookgasreiniging dat voor die wolken zorgde.

Lees ook:

Jesse Klaver (GroenLinks) wil een heffing op de uitstoot van CO2

Het zou bedrijven dwingen hun uitstoot te beperken. De meeste grote bedrijven voelen er niets voor. Hoe denken de tien grootste uitstoters zelf bij te dragen aan de klimaatdoelen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden