Edelhert is welkom, maar het zwijn?

Edelherten op de Hoge Veluwe, bij Otterlo. De Utrechtse Heuvelrug ziet ze ook tegemoet. ©ANP

Tijdens een wandeling op de Utrechtse Heuvelrug oog in oog komen te staan met een edelhert. Of zwijnen de grond zien omwroeten. De provincie Utrecht praat met betrokkenen over het toelaten van wild.

Boswachter Hugo Spitzen staat met een stralende glimlach op een hoop omwoelde aarde. "Hier word ik heel blij van", zegt hij kinderlijk gelukkig. In de grond is namelijk gewroet door wilde zwijnen. "Er gebeurt op deze plek al jarenlang niks. Maar doordat een zwijn op zoek was naar voedsel en daarvoor de graszoden heeft opgetild, is de mineraalrijke aarde omhoog gekomen. En kijk!" Er groeien drie piepkleine nieuwe bomen.

Hugo Spitzen en ecoloog Chris Bakker van Het Utrechts Landschap wandelen op Plantage Willem III, bij Rhenen in de buurt, om aan te tonen dat de Utrechtse Heuvelrug geschikt is voor wilde zwijnen en edelherten. In de omgeving zijn sinds een jaar twee zwijnen gezien. Ze zijn overgelopen vanuit de Veluwe. Waarschijnlijk gaat het om twee mannetjes, want van biggen is het niet gekomen.

Eigenlijk mogen ze daar helemaal niet zijn, maar omdat de provincie Utrecht nog geen regels heeft opgesteld, mogen de dieren vrij rondlopen zolang ze geen schade aanrichten. Mocht er een aanvraag komen om de dieren af te schieten, dan zal de provincie een vergunning uitgeven.

Rust, eten en gevarieerd bosbeheer
Op de Heuvelrug lopen sinds een tijd ook damherten, ooit vrijgelaten uit gevangenschap. De grootste groep die is geteld, bestaat uit 36 dieren, maar waarschijnlijk zijn het er meer. Bakker: "Omdat de damherten het hier goed doen, weten we dat deze plek ook geschikt is voor edelherten."

Onderzoek van Alterra, kennisinstituut van de Universiteit Wage-ningen, bevestigde al in 2003 dat edelherten in Plantage Willem III en de wijde omgeving terecht kunnen. "Er is rust, voldoende eten, gevarieerd bosbeheer; er zijn open plekken, bomen en heidevelden," legt Bakker uit.

De edelherten zullen van de Veluwe over moeten lopen. Dat kan volgens Bakker nog jaren duren, misschien wel meer dan tien. "Meestal begint het met een aantal bokken die op onderzoek uit gaan. Maar zolang er geen hindes overlopen, zullen die bokken altijd terugkeren."

Afgeschoten

Ondanks het feit dat het nog jaren kan duren, is de provincie Utrecht nu al bezig met het bedenken van een plan. In een voorlopige opzet staat dat het edelhert mogelijk welkom is op de Utrechtse Heuvelrug, omdat dat recreanten oplevert. Maar voor het zwijn zou het nog te vroeg zijn. Utrecht wil voorkomen dat het op de Heuvelrug de kant op gaat van de Veluwe. Daar zijn veel zwijnen die voor overlast zorgen. Er zijn veel aanrijdingen en vooral agrariërs lijden schade. Elk jaar wordt daarom zo'n 80 procent van de populatie afgeschoten.

Vandaar dat er op de Utrechtse Heuvelrug ook al protest klinkt. Van Henk Veldhuizen bijvoorbeeld, de provinciale voorzitter van de Land- en Tuinbouw Organisatie (LTO). "De belangrijkste reden dat we tegen zijn, is de schade die het zal opleveren voor boeren. De provincie is niet van plan om een schaderegeling in te stellen."

Ook is hij bang dat de dieren, onderweg naar de Heuvelrug, langs de Gelderse Vallei komen, waar veel landbouw is. "Ik heb er niet zoveel vertrouwen in dat de zwijnen en edelherten de rijke gronden van de Gelderse Vallei laten liggen en naar de Heuvelrug trekken."

Een of twee herten per hectare
Bakker heeft begrip voor de angst van de boeren. "Wij stellen dan ook voor om de dieren te beheren. We willen een beleid waarin van tevoren vaststaat hoeveel herten en zwijnen er mogen rondlopen." Hij noemt gebieden in Duitsland waar dat zo is geregeld. Daar bestaan de dieren en de landbouw naast elkaar en dat gaat prima. "De gebieden waar het goed gaat, hebben meestal een dichtheid van een of twee herten per hectare. Dat stellen wij hier ook voor. Dan heb je verspreid over de Heuvelrug enkele roedels."

Zwijnen daarentegen planten zich behoorlijk snel voort. Bakker: "Je moet het aantal zwijnen afstemmen op de vraag of er schade optreedt. Je zou dat elk jaar moeten nagaan en het beleid daarop aanpassen."

Bij te veel zwijnen, maar ook bij te veel edelherten in de omgeving moeten de dieren afgeschoten worden, want dat is de enige manier om de populatie te beheren. Spitzen: "Tegenstanders zijn vooral bang, bang voor excessen, we hebben last van het slechte beleid op de Veluwe." Bakker: "We hebben al damherten en dat gaat geruisloos. Die hebben geen problemen veroorzaakt."

Naïef
Volgens Veldhuizen van LTO zal er door aanwezigheid van de dieren altijd schade zijn. "Het is naïef om dat te ontkennen. Je ziet het met het beheer van wild. Een beheerplan is niet na te leven. Op papier is het altijd prachtig, maar in de praktijk werkt anders uit. De conclusie komt pas als het te laat is. Zeker als het ontzettend mooie dieren zijn, zoals het edelhert. Het afschieten van die dieren veroorzaakt weerstand."

Bakker: "Het belang van de landbouw lijkt belangrijker. Terwijl er al zoveel oppervlakte landbouw is. Dan mag je ook een keer op sommige plekken de natuur op de eerste plaats zetten."

Dieren helpen beheerder
Zwijnen en edelherten zijn namelijk belangrijk voor de natuur, omdat ze vorm kunnen geven aan het landschap. Op die manier hoeft de beheerder dat niet te doen en wordt de natuur heel wat natuurlijker.

Bakker: "De hoefdieren helpen om planten te verspreiden. De zaden blijven aan hun vacht of tussen hun hoeven hangen en worden ergens anders gezaaid. Van de jeneverbes is bekend dat hij eerst door de maag van een dier moet om goed te ontkiemen. Het zwijn helpt trouwens ganzen onder controle te houden, omdat hij af en toe ganzeneieren eet."

Voor de vele recreanten die de Utrechtse Heuvelrug bezoeken, zou het ook een hele beleving zijn. Zeker in de bronsttijd, als veel mensen komen kijken naar burlende herten. En de dieren zijn geen bedreiging voor de recreanten, omdat ze schuw zijn. Alleen als honden niet aangelijnd worden en het bos in rennen, bestaat er gevaar, want zwijnen zullen zich gewoon verdedigen.

Spitzen tuurt door zijn verrekijker naar een aantal damherten in de verte. "Het edelhert en zwijn zouden een kroon op het werk zijn. De natuur zijn gang laten gaan. En waar de natuur het compleetst is, zijn minder uitwassen."

 Tegenstanders zijn bang voor excessen. Maar de damherten hier veroorzaken geen problemen  
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden