Duurzame 100

Ecoloog Thomas van Slobbe: 'Ons denken over natuur vervaagt en verengt'

Thomas van Slobbe Beeld Maartje Geels

Thomas van Slobbe was nummer 79 in de Duurzame 100 van 2009. Hij kreeg 'vlechtheg' en 'wildplukken' in de Dikke Van Dale. Maar hoe gaat het nu? Aflevering 3 van een serie veelbelovende initiatieven uit 10 jaar Duurzame 100.

Ecoloog en schrijver Thomas van Slobbe wil vergeten natuurwaarden herstellen. Jaren terug bedacht hij de vlechtheg - althans het woord, zo staat het nu in de Dikke van Dale. Ooit heetten ze simpelweg 'gevlochten heggen' en ze horen sinds eeuwen bij het Nederlandse cultuurlandschap. Ze stonden veelal op plekken waar nu prikkeldraad staat.

Julius Caesar had het in zijn tijd al over de beruchte, ondoordringbare vlechtheggen van Nederland, de verstrengelde barrières van meidoorn, sleedoorn en hazelaar. Maar we waren ze bijna vergeten. Met zijn stichting wAarde, een denktank binnen de milieubeweging, zette ecoloog en schrijver Thomas van Slobbe tien jaar terug de vlechtheg weer op de kaart.

Het bracht hem in 2009 een nominatie voor de Duurzame 100 van Trouw, de jury zette Van Slobbe dat jaar op plek 79. "Dat heeft me in mijn werk wel geholpen", zegt hij. "Ik merkte dat ik makkelijker toegang had tot mensen en organisaties."

Van Slobbe: "Het vlechten van heggen was een uitgestorven ambacht. We hebben maanden door Nederlandse heggen gekropen en we vonden op veel plekken nog de rudimenten van verwaarloosde vlechtheggen. We hebben gezorgd dat er weer opleidingen kwamen."

Smulbos

Inmiddels is het jaarlijkse Nationaal Kampioenschap Maasheggenvlechten uitgegroeid tot een van de grootste landschapsevenementen van Nederland. De vlechtheg behoort weer tot het nationaal cultureel erfgoed. "Daar ben ik trots op", zegt Van Slobbe.

Het hoofdstuk vlechtheg is allang gesloten, het past in de filosofie van de stichting wAarde om de handen van een project af te trekken zodra het in de samenleving wortel heeft geschoten. "Wij initiëren alleen, we zijn te klein om zo'n onderwerp te blijven dragen."

Beeld Maartje Geels

Dat geldt ook voor het wildplukken en het smulbos. "We wilden natuurbeleving meer zintuigelijk maken. We wilden de natuur toegankelijk maken voor alle culturen in Nederland. Kastanjes rapen, bramen en bosbessen plukken. We hebben de aanzet gegeven tot voedselbossen, die zie je nu overal ontstaan in Nederland. En er is zelfs een Wildplukkersgilde opgericht."

Alleen het onderliggende doel, ook allochtone Nederlanders naar de natuur lokken, dat lukte niet echt. "Dat is heel moeilijk, het vergt veel tijd. We hebben op dit punt een stap terug moeten doen." Maar ook het smulbos staat nu in de Van Dale.

Natuurvervaging

Van Slobbe, auteur van ecothrillers, publiceerde recent 'Handvest Antropoceen', een novelle over het verdwijnen van het begrip 'natuurlijk' uit het woordenboek. Het is het thema waarop zijn stichting wAarde zich nu richt. Van Slobbe ziet dat natuur steeds meer in de greep van techniek en maakbaarheid begint te komen. Hij spreekt van natuurvervaging.

"Het is strategische gezien een moeilijk grijpbaar onderwerp. De natuurbeweging in Nederland heeft er ook geen antwoord op. Ik ben bang dat op termijn het begrip natuurlijk uit ons systeem verdwijnt. Alles is in deze tijd maakbaar, he? Als je naar de mens kijkt: niemand is meer natuurlijk, voor elk probleem hebben we een prothese, een implantaat, we hebben kunstheupen, botox, plastische chirurgie. Bij de natuur is ook alles maakbaar. Natuurschrijver Koos van Zomeren zei eens: vroeger meanderde de rivier omdat de rivier dat wilde, nu omdat het waterschap dat wil. Je ziet het in de discussies over het Oostvaardersplassen en de komst van de wolf naar Nederland. Bij alle betrokken partijen in die debatten draait het om de vraag 'wat is natuurlijk'. Het lijden van dieren, is dat natuurlijk? Ja, zeggen ecologen, nee, zeggen actievoerders. De wolf in Nederland, is dat natuurlijk? Ja, zeggen veel natuurbeschermers, nee, zeggen jagers. Langzaam vervaagt en verengt ons denken over natuur. En dan kom je op de vraag: hoe bescherm je iets dat aan het vervagen is."

Klimaatverandering

Omdat de mens het zicht op de natuur verliest, kunnen we in de visie van Thomas van Slobbe ook grote milieuproblemen zoals klimaatverandering moeilijk bevatten. Hij sprak vorig jaar op de VN-klimaatconferentie over geo-engineering, het opzettelijk, grootschalig ingrijpen in natuurlijke systemen van de aarde om opwarming tegen te gaan. Bijvoorbeeld door een groot kunstmatig wolkendek te creëren boven de Stille Oceaan. Het zijn omstreden maatregelen, maar ze worden door de VN niet op voorhand uitgesloten. Ook dit is een vorm van natuurvervaging vindt Thomas van Slobbe.

"Bij klimaatverandering was altijd het probleem dat je de gevolgen van de opwarming niet ziet, niet kunt ruiken, voelen of aanraken. Dat lijkt te veranderen. Door snelle opeenvolging van extreme weersomstandigheden merken mensen wel degelijk dat er iets aan het veranderen is. Het komt ze dichter op de huid. Dat kan helpen bij het besef dat we onze band met de natuur in ere moeten houden."

Lees meer artikelen over de Duurzame 100 in ons dossier.

Lees ook:

Wereldverbeteraar Anna Chojnacka geeft grote bedrijven een zetje

Aflevering 1 van deze serie ging over Anna Chojnacka, oprichter van de 1%club en GoodUp. In 2010 kwam ze binnen op nummer 29 van de Duurzame 100.

Decadent, een circulaire catamaran? Daar is niks mis mee, vindt Igor Kluin. 

In aflevering 2 Igor Kluin, die in 2010 op nummer 90 stond als energiepionier. Hij legt zich nu toe op duurzame jachten.

Dit is de Duurzame 100 van 2017

Eerlijke prijzen, doeners en voeding: dat zijn de belangrijkste trends in de negende editie, zo heeft de onafhankelijke jury van twaalf experts bepaald. Zoals de ondernemer die een fatsoenlijk prijskaartje aan peren wil hangen, de wethouder die de gemeente naar groene hoogte opstuwt en de burger die dag in dag uit zwerfafval raapt.

Beeld -
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden