Jelle's weekdier

Dwergmensjes van de eilanden, wat zouden we doen als ze nog leefden?

Homo floresiensis.

Niet alleen de moderne vakantieganger is een type dat van reizen houdt; de mensheid gaat al sinds de oertijd op reis. Daar staat helaas niets over op schrift; geen reisverhalen of fotoalbums zijn bewaard gebleven. 

Er werd ook niet gereisd met een reisbureau, een ANWB-pasje in de achterzak en voorzien van landkaarten of gps, nee, men vertrok gewoon onder het motto ‘we zien wel waar het schip strandt’. Dat deed het schip af en toe. Dan ­zaten de reizigers op een eiland en was er geen weg terug.

‘De mens’ is hier een rekbaar begrip. Laten we voor het gemak alle leden van het geslacht Homo ertoe rekenen. Dus niet alleen Homo sapiens, maar ook uitgestorven soorten zoals Homo erectus (de Java- en de Peking-mens), Homo heidelbergensis (de Heidelberg-mens) en Homo neanderthalensis (de neanderthaler). Ze konden weliswaar geen letter op papier krijgen en geen auto besturen, maar dom waren ze niet. Ze maakten vuur, stenen werktuigen en trokken de wereld over.

Wonderlijk proces

Al zeker twee miljoen jaar is de mens onderweg. Al meer dan een half miljoen jaar geleden woonden er mensen in Azië en op diverse Aziatische ­eilanden. Er kwamen ook mensen op afgelegen ­eilanden terecht, maar hoe ze dat precies flikten weten we niet. Per bamboevlot? Boomstamkano? Met opzet? Of totaal per ongeluk? We weten het niet. Maar in zeker twee gevallen leidde zo’n al dan niet abusievelijke boottocht tot een vestiging van mensen op een afgelegen eiland.

Daarna begon zich een wonderlijk evolutionair proces af te spelen dat we ook kennen van op eilanden verzeild geraakte grote zoogdieren zoals olifanten, nijlpaarden of herten: ze verdwergden. Op eilanden van Japan, de Filippijnen en Indonesië tot in de Middellandse Zee en voor de kust van Californië kwamen ooit dwergolifantjes, -nijlpaardjes en -hertjes voor. De meeste zijn uitgestorven na contact met de moderne mens en de door hem meegebrachte huisdieren en parasieten.

Maar ook de vroege mens zelf was een zoogdier dat gehoorzaamde aan de wetten van de evolutie: ook hij kon in isolatie verdwergen.

Gaan we ze aankleden?

In 2005 werden op het eiland Flores (waar ook dwergolifantjes en reusachtige komodovaranen leefden) resten gevonden van dwergmensjes. ­Homo floresiensis werden ze genoemd; mensjes die leefden toen ook de moderne mens er al was en die niet groter werden dan 1,20 meter. Zeer ­onlangs werd in een grot op het Filippijnse eiland Luzon een tweede soort gevonden: Homo luzonensis gedoopt, een totaal andere soort en ook veel kleiner dan ‘normale’ mensen.

Het roept de vraag op wat er zou gebeuren als nu een populatie van zulke dwergmensjes zou worden gevonden in een afgelegen berggebied op, zeg, Sulawesi. Of als ergens in Binnen-Mongolië een groepje neanderthalers blijkt te overleven. Gaan we ze dan kerstenen? Aankleden? In een dierentuin stoppen? Laten we ze met rust? Beschouwen we ze als mensen? Als vrienden? Of vijanden?

De theoretische ontdekking van een groepje ­levende oermensen zou ons zodanig met onszelf en onze onterechte superioriteit confronteren, dat we maar beter kunnen hopen dat ze inderdaad ­uitgestorven zijn. Maar ik zou het wel spannend vinden.

Jelle's Weekdier 

Jelle Reumer is paleontoloog. Voor Trouw bespreekt hij iedere week een dier dat het nieuws haalt. Lees hier eerdere afleveringen van Jelle’s Weekdier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden