Wieken van een windmolen worden klaar gemaakt voor transport richting Wieringermeer.

Grondstoffen

‘Duurzame productie van windturbines is niet te controleren’

Wieken van een windmolen worden klaar gemaakt voor transport richting Wieringermeer. Beeld ANP

Nederlandse fabrikanten van windturbines letten niet op schade bij de winning van benodigde metalen. 

De bouw van windmolens in Nederland kan ernstige schade voor mens en milieu veroorzaken in Afrika, Azië en Zuid-Amerika. Van de zeven grote bedrijven die windturbines aan Nederland leveren, controleert niet een of de winning van hun grondstoffen daar eerlijk verloopt. De bedrijven rapporteren nauwelijks over risico’s in hun productieketen. Laat staan dat ze optreden tegen eventuele misstanden, blijkt uit onderzoek van de Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen (SOMO), in opdracht van ontwikkelingsorganisatie ActionAid.

“De uitkomst is zorgelijk”, zegt Sophie Kwizera van ActionAid. Nederland staat op het punt nieuwe, grote windparken te bouwen, zowel op land als op zee. Dat is nodig, voor de klimaatdoelen. “Ook wij zijn voorstander van meer windenergie, maar het mag niet ten koste gaan van mensen en het milieu elders”, zegt Kwizera. Dat risico is nu groot, aldus ActionAid.

Diverse studies onthulden grove misstanden, zoals vervuiling van grondwater bij een Zambiaanse kopermijn. In Congo was sprake van kinderarbeid voor kobaltwinning, in Brazilië en Zuid-Afrika trad ook milieuschade op. Directe verbanden tussen windparken en mijnbouwschandalen kan ActionAid niet bewijzen. Wel is schade bij essentiële (ijzer)mijnen zo wijdverbreid, zegt Kwizera, dat het onrealistisch is dat turbinefabrikanten géén ‘fout’ materiaal inkopen, mogelijk onbewust.

'Vertekend beeld’

Voor dat risico hebben fabrikanten van Nederlandse windmolens vrijwel geen oog, concludeert SOMO op basis van navraag en bedrijfsdocumenten. Op papier hebben de marktleiders Siemens, MHI Vestas, Nordex, Goldwind, Enercon, Lagerwey en GE meestal wel summier een streven genoteerd, om toe te zien op een eerlijke productieketen. Maar het ontbreekt aan goede controle, rapportering en maatregelen.

“Dat is een vertekend beeld”, reageert een woordvoerder van de Nederlandse Windenergie Associatie (NWEA). Volgens hem gebruiken windmolenfabrikanten eigen kaders, maar hebben ze die niet aan SOMO getoond vanwege ‘concurrentiegevoelige informatie’. De industrie ontwikkelt nog studies en plannen voor verantwoord ondernemen, aldus de woordvoerder.

Controleren of materialen eerlijk gewonnen zijn, zou erg moeilijk zijn. “Handel in metalen en mineralen is mondiaal en niet erg transparant. Van bepaalde ertsen kunnen we nooit achterhalen waar ze gewonnen zijn, en hoe.”

Het Amerikaanse GE is nu de enige fabrikant die de oorsprong van grondstoffen wel serieus probeert na te gaan. “Dat is geen toeval”, zegt Kwizera. GE moet voldoen aan Amerikaanse regelgeving, die bedrijven verplicht om open te zijn over het gebruik van de meest schaarse metalen. ActionAid pleit er bij de Nederlandse overheid voor ook snel regels in te voeren die transparantie eisen van de windmolenindustrie. “Dat kan door een eerlijke productieketen als eis te stellen in een aanbesteding.”

In plaats van zo’n harde eis, wil de windenergiesector liever zelfregulering. De bedrijven willen onder leiding van de Sociaal Economische Raad (SER) een sectorconvenant opstellen, met afspraken die de kans op schade als gevolg de bouw van windmolens minimaliseren, internationaal. ActionAid heeft weinig vertrouwen in zo’n convenant. “Er wordt al meer dan twee jaar gepraat en de contouren van dat convenant zijn mager en vrijblijvend.”

Opgelegde regels zijn volgens ActionAid onmisbaar, nu windenergie snel groeit terwijl de schaarste van mineralen toeneemt. Kwizera: “Er ontstaat een jacht op schaarse grondstoffen, waardoor het risico op lokale uitbuiting groeit.” De windindustrie onderzoekt ondertussen wel de recycling van materialen, zodat er minder mijnbouw nodig is. Zo kan het metaal neodymium uit oude mobiele telefoons in nieuwe windturbines worden verwerkt. Die techniek staat echter nog in de kinderschoenen.

Lees ook: 

Zo duurzaam zijn die windmolens niet

Windturbines maken vergt veel metalen en mineralen. Het delven daarvan schaadt mens en milieu, legde een studie in opdracht van ActionAid twee jaar geleden al bloot. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden