Groene Claim Matras

Duurzaam slapen? Huur een recyclebaar matras!

In Nederland worden anderhalf miljoen matrassen per jaar weggegooid, waarvan het overgrote merendeel in de verbrandingsoven belandt. Met Bedzzzy moet dat verleden tijd worden.

Een wereldprimeur, noemt Mark Groot Wassink van beddenfabrikant Auping het nieuwe matras. Jarenlang onderzoek en een samenwerking met chemiereus DSM heeft een volledig circulair product opgeleverd in een sector die een notoir probleem heeft met recycling.

“Matrassen die op straat belanden zijn een enorme kostenpost voor gemeenten,” zegt Groot Wassink. “Afvalverwerkingsbedrijven willen ze vaak niet hebben vanwege de hoge kosten en het risico op brandgevaar bij broei. Dat is een groot probleem waar we nauwelijks bij stilstaan. In Europa gaat het om 35 miljoen afgedankte exemplaren per jaar.”

Zelfs als matrassen wel netjes worden ingeleverd bij het grofvuil of de milieustraat is er maar bar weinig mee te doen. De combinatie van PU-schuim en lijm maakt hoogwaardig hergebruik onmogelijk. PU-schuim in matrassen wordt voor brandveiligheid met allerlei chemische stoffen bewerkt en verlijmd.

Isolatiemateriaal  ventileren

Groot Wassink vindt het tijd voor verandering. “PU-schuim geeft een bepaalde zachtheid, maar verliest gaandeweg zijn stevigheid. Na een paar weken is het verkleurd door vocht dat niet weg kan. Een matras krijgt liters vocht per jaar over zich heen. Goede ventilatie, zoals bij een pocketverenmatras, is daarom cruciaal. Bij PU-schuim moet je isolatiemateriaal gaan ventileren.”

Door schuim en lijm uit het ontwerppro­-ces te weren maakte Auping een circulair product. De pocketveren in de bodem zijn van staal en omhuld met polyester zakjes. De toplagen zijn eveneens van polyester. Al deze materialen kunnen worden hergebruikt tot een nieuw matras. Bijkomend voordeel: het komt door de brandveiligheidstest zonder dat er schadelijke chemicaliën aan zijn toegevoegd.

Het nieuwe matras wordt verkocht en verhuurd door Bedzzzy, dochterbedrijf van Auping. Bij verhuur blijft Bedzzzy eigenaar van de grondstoffen en komen de materialen na afdanken terug in de kringloop. Dat is pas echt circulair, vindt Groot Wassink, die zich stoort aan de ruimhartige interpretatie van het begrip. “Heel vaak  betekent circulaire economie iets als recyclebaar en gaat het om een laagwaardiger toepassing van een ­materiaal.”

Vanaf 12,50 euro per maand

De optie om het matras te kopen is toegevoegd nadat uit marktonderzoek bleek dat mensen dat wilden. Toch kiezen tot nu toe bijna alle klanten voor de abonnementsvorm. Vanaf 12,50 euro per maand (voor een eenpersoonsmatras) kun je vijf jaar zorgeloos slapen, voordat het matras wordt omgeruild voor een nieuw. Voor een matras van 1,60 meter breed met een bijbehorend bed betaal je 40 euro per maand. Dat is zonder de 125 euro aan opstartkosten voor administratie en levering.

De circulariteit van het ontwerp staat voor experts nauwelijks ter discussie. Jan Jonker, hoogleraar duurzaam ondernemen aan de Radboud Universiteit Nijmegen, weet dat ­Auping al jaren bezig is met duurzaamheid. “Het terugbrengen van een matras tot twee bestanddelen is een goede zaak, omdat monomaterialen de sleutel zijn tot circulair werken.”

Gjalt de Jong, hoogleraar duurzaam ondernemerschap in de circulaire economie aan de Rijksuniversiteit Groningen, sluit zich daarbij aan. Hij vraagt zich wel af of alle materialen na tien jaar weer hergebruikt kunnen worden, omdat ketens vaak verouderen en materialen niet altijd meer bruikbaar blijken.

Hij ziet ook voordelen in de abonnementsvorm. “Bij verkoop heb je geen controle over wat mensen met het product doen als ze het afdanken. Bij verhuur blijf je eigenaar van de grondstoffen. Bovendien verbind je klanten op een langdurige manier aan het bedrijf. Lidmaatschappen hebben een zichzelf versterkend effect, kijk bijvoorbeeld naar sportscholen. Dagblad Trouw heeft ook liever abonnementen dan losse verkoop.”

Lovenswaardig en essentieel

Ruud Balkenende, hoogleraar circular product design aan de TU Delft, is eveneens positief over Bedzzzy. “Alle materialen van het matras zijn herbruikbaar en recyclebaar en het is zeer waarschijnlijk dat het product na gebruik terugkomt. Het ontbreken van schadelijke toevoegingen is lovenswaardig, maar voor een circulair product ook essentieel.”

Toch is het verhuren van een product als dienst niet voor ieder bedrijf haalbaar, zegt hij. “Kleine meubelfabrikanten maken bijvoorbeeld bescheiden oplages die wijd verspreid ­raken. Zij zullen andere manieren moeten vinden om hergebruik van product en materiaal te garanderen.”

Volgens De Jong gaat circulariteit niet uitsluitend over hergebruik in hetzelfde product. “Je kunt van reststromen ook andere hoogwaardige producten maken. In Friesland is een reycle-boulevard waar kunstenaars en mensen met afstand tot de arbeidsmarkt meubels maken, of houtsnippers verwerken tot verf.”

Jonker twijfelt sterk of het verdienmodel van Bedzzzy wel uit kan. “Ik zie niet hoe ze voor dit bedrag zo’n hoogwaardig product kunnen aanbieden. Hoe gaat Bedzzzy dit rendabel maken? Zeker als het matras ook thuis wordt bezorgd en geïnstalleerd; dat kosten bakken met geld. Willen ze 30.000 tot 50.000 matrassen per jaar gaan aanbieden?”

In de serie Groene Claim worden als duurzaam aangeprezen producten kritisch bekeken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden