Reportage Duurzame 100

Duurzaam en inclusief wonen in Montreuil

Montreuil, Seine-Saint-Denis, Frankrijk. Le Jardin Divers bestaat uit 24 woningen, en is opgeleverd in 2017. Beeld Steven Wassenaar

Volgende maand presenteert Trouw de Duurzame 100 2019. Dit keer geen lijst van personen, maar van initiatieven van onderop. Die ook buiten Nederland te vinden zijn, bijvoorbeeld in het Franse Montreuil: waar ecowonen hip is. 

“Zoals je ziet is er niet veel meer over.” Jean-Marc Engelhard wijst op een eenzame tros groene tomaten. De tomatenoogst van de daktuin van woongroep Le Jardin Divers is afgelopen weekend verdeeld over de bewoners. De tuin heeft ook veel te lijden gehad van de hitte en de droogte. “En er waren veel mensen op vakantie”, verontschuldigt Jean-Marc Engelhard (50) zich. “Te veel om de boel goed bij te houden.”

Engelhard, freelancejournalist, woont sinds drie jaar tot grote tevredenheid in het complex, dat bestaat uit 26 appartementen voor ongeveer tachtig bewoners. Met de tuin zal het vast goed komen, denkt hij. “De kinderen hadden alle kersen opgegeten. Ze hadden zich ook aan de kweeperen vergrepen en overal stukjes uitgespuugd, want die vruchten zijn hard en zuur. Daar was iemand van ons die graag kweeperengelei had willen maken natuurlijk heel boos erg over.”

Lekkages door geluidshinder

Het zijn zaken die aan de orde komen in de vergaderingen die elke eerste donderdag van de maand plaats vinden in de gemeenschapsruimte op de begane grond. Andere punten die binnenkort zeker op de agenda zullen staan: de lekkages die zijn veroorzaakt door de daktuin en de geluidshinder. Want dat de tuin de afgelopen maanden ook wel is gebruikt voor een spontane apéro (borrel), daar is niet iedereen van gediend. 

Naast de vergaderingen zorgen ook commissies voor structuur. Zo is er een schoonmaakcommissie, een kluscommissie en een commissie ‘delen’ die zich buigt over alles wat geschikt is voor collectief gebruik, zoals gereedschap en voedsel.

Le Jardin Divers is Solen Le Marec (37), die hier met haar man en drie kinderen woont, op het lijf geschreven. Ze laat op haar telefoon een bericht zien dat ze net heeft ontvangen: in de gemeenschapsruimte zijn kleren af te halen voor een jongen van twaalf. Dat treft, want daar zit vast iets bij voor een van haar zoons.

Le Marec, toneelspeelster en communicatieconsultant, onderneemt graag iets met anderen die hun leefomgeving willen verbeteren, vertelt ze als we de trap afdalen. “Dit project wilde aan drie voorwaarden voldoen: de appartementen moesten verschillende afmetingen hebben – voor alleenstaanden, stellen en gezinnen – en deels ook toegankelijk zijn voor mensen met een kleine beurs. En het moest zo duurzaam mogelijk zijn.”

Beeld Steven Wassenaar

Strenge isolatienormen

De duurzame dimensie kreeg gestalte in twee daktuinen op gebouw A en gebouw B, die uitkijken op een fraaie binnenplaats van waaruit de opgewonden stemmen van spelende kinderen zijn te horen. En in zestien zonnecollectoren. In het begin deden die niets, zonder dat iemand het in de gaten had. Maar inmiddels zijn de panelen op jaarbasis goed voor gemiddeld 30 procent van het warme water dat de bewoners gebruiken. Verder voldoen de woningen aan een strenge isolatienorm en staan er beneden bij de entree, die ook dienst doet als fietsenstalling, drie grote compostbakken. Hier hangt ook een mand waar iedereen voedsel in kan leggen dat anders de vuilnisbak in gaat. Er liggen nu drie blikjes kattenvoer in.

“Een gezin trok zich terug uit het project omdat ze het lang niet groen genoeg vonden”, weet Le Marec. “Maar het is natuurlijk ook een kwestie van budget. De twee daktuinen zijn vreselijk duur, en de appartementen moesten onder de marktprijs blijven. Je kunt niet al die wensen met elkaar verenigen.”

Links bolwerk Montreuil

Montreuil is politiek gesproken al meer dan honderd jaar een links bolwerk. Tussen 1944 en 2008 werd de stad, die een metroverbinding met Parijs heeft, bestuurd door communisten. Hun bewind werd gevolgd door een groen intermezzo, tot het stadhuis vijf jaar geleden werd terugveroverd door een communist. In Montreuil hebben altijd veel alternatievelingen gewoond en de gemeente is de laatste jaren sterk aan het verhipsteren, getuige het centrum met hippe bakkers, kruideniers en bars met oud schoolmeubilair en biologisch bier.

Het politiek bewustzijn is hier bovengemiddeld, beaamt Le Marec. “Het gonst hier van de activiteit. Als je bijvoorbeeld medestanders zoekt om de burgemeester onder druk te zetten om het menu van de schoolkantines te verduurzamen, dan heb je die zo gevonden.” De cultureel creatieven, of bobos in het Frans (van bourgeois bohème), zijn een opmerkelijke mix met een groot aantal Afrikaanse immigranten in vaak traditionele kledij, want Montreuil wordt ook wel Little Bamako genoemd.

Aan het aan het begin van de straat waar Le Jardin Divers is gevestigd, staat een flat die al vijftig jaar een onderkomen is voor Malinese immigranten zonder verblijfspapieren. Het gebouw puilt uit, bij de entree staan of zitten overal jonge mannen. “Er zijn nooit problemen, dit gaat allemaal prima”, zegt Engelhard. “We halen er geregeld iets te eten, hun keuken is uitstekend”, voegt Le Marec daaraan toe.

Beeld Steven Wassenaar

Waar zij zich wel zorgen over maakt, is de luchtkwaliteit rond sommige scholen in de op drie na dichtst bevolkte stad in de Parijse regio. “Desnoods zetten ze maar een paar straten af om die gebouwen te ontzien, vind ik.” Een andere bron van zorg is de wijziging van het postcodebeleid. Twee van haar zoons, Timothé en Simon, dreigen nu terecht te komen op een collège (de eerste fase van het voortgezet onderwijs voor alle kinderen van elf tot vijftien jaar) met een erg ongunstige reputatie. Sociale diversiteit, is voor haar van groot belang, maar het heeft wel zijn grenzen, geeft zij toe. “We kijken nog hoe we dit kunnen oplossen. En anders hoop ik dat we voor deze zoveel mogelijk extra middelen mobiliseren.”

Le Jardin Divers figureert ook al in een roman die deze maand verscheen. De schrijfster Julia Deck, inmiddels vertrokken, gebruikt de woongemeenschap als achtergrond voor een thriller die schetst hoe mensen vol goede bedoelingen die op zoek zijn naar broederschap tegelijk diep menselijk blijven. “Ik moet het nog lezen”, lacht Engelhard bij het afscheid.

Lees ook: 

Bewoners van een oersaaie flat in Gotenburg geven het pand een duurzame make-over

Zweden telt talloze jarenzestigflats, maar zoals kollektivhus Stacken zijn er maar weinig. Met dank aan de bewoners, die het heft in eigen hand namen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden