Duizenden vergunningen voor wegen en veehouderijen bij natuurgebieden zijn mogelijk illegaal afgegeven

Bouw van de Maasdeltatunnel die de A20 bij Vlaardingen verbindt met de A15 bij Rozenburg en de Rotterdamse haven nog beter bereikbaar moet maken. Beeld Hollandse Hoogte

Natuurvergunningen in de buurt van Natura2000-gebieden zijn mogelijk onterecht verleend. De uitspraak van de Raad van State maakt vandaag duidelijk in hoeverre natuur en economie samengaan.

Na maandenlang beraad, en met een streng vonnis van het Europese Hof in gedachten, oordeelt de hoogste bestuursrechter van Nederland vandaag over de aanpak van stikstof in natuurgebieden. Dat kan grote ­gevolgen hebben voor de bouw van wegen, fabrieken en veestallen.

1. Waar gaat het over?

De Raad van State doet uitspraak in bezwaarprocedures tegen de natuurvergunningen van veehouderijen in Noord-Brabant, Limburg en Gelderland. De boeren hadden zo’n vergunning nodig, omdat zij in of bij een ­natuurgebied werken. Volgens de Stichting Werkgroep Behoud de Peel, de Coöperatie Mobilisation for the Environment en de Vereniging Leefmilieu hadden deze vergunningen nooit verleend mogen worden.

2. Wat heeft de EU daarmee te maken?

Het gaat hier om Natura2000-gebieden, waar Europese natuurbeschermingsregels gelden: de Vogelrichtlijn en de Habitatrichtlijn. Nederland telt 162 beschermde gebieden, van het Drouwenerzand in Drenthe tot de Polder Steijn in het Groene Hart. Vanwege kwetsbare planten en dieren mag hier niet te veel stikstof neerslaan. Bronnen van stikstof zijn de industrie, huishoudens, verkeer en landbouw. Ook komt via de lucht stikstof uit het buitenland in Nederland terecht. Om te voldoen aan de Vogel- en Habitatrichtlijn hanteert Nederland de Programmatische Aanpak Stikstof (PAS). Die bestaat uit twee onderdelen: minder stikstof veroorzaken én de gevolgen ervan in de natuur herstellen. Boeren hebben bijvoorbeeld ‘luchtwassers’ op hun stallen geplaatst en in de natuur wordt stikstof actief verwijderd door te maaien en te plaggen. Maar: ­ondanks die maatregelen is de hoeveelheid stikstof in de natuur niet gedaald. Milieuorganisaties concluderen daaruit dat de PAS niet werkt en dus geen basis kan zijn om natuurvergunningen te verlenen. Ze hebben honderden verleende vergunningen aangevochten, tot aan de Raad van State. Die heeft aan het ­Europese Hof de vraag voorgelegd of de Nederlandse PAS kan dienen als instrument om te voldoen aan Europese richtlijnen. Het EU-hof antwoordde vorig jaar: een land mág zo’n aanpak hanteren, mits wetenschappelijk is bewezen dat die werkt. Dat laatste is in Nederland niet het geval.

3. Wat oordeelt de Raad van State?

Mobilisation for the Environment denkt dat de Raad van State niet ­anders kan dan het Europese Hof volgen. In dat geval zijn duizenden natuurvergunningen ten onrechte verleend. Ze voldoen weliswaar aan de Nederlandse stikstofaanpak, maar die aanpak beschermt de natuur niet. Dit geldt voor de boeren in Brabant, Limburg en Gelderland, maar ook voor de uitbreiding van de A27 en voor kolencentrales, biomassacentrales en mestvergisters. Duizenden activiteiten zouden in een klap illegaal zijn.

4. Zijn de regels nog te omzeilen?

Er is een manier om een vergunning te krijgen voor een vervuilende activiteit bij een natuurgebied, zonder dat de PAS een rol speelt, weet Franca Damen, advocaat natuurbeschermingsrecht bij Kneppelhout & Korthals in Rotterdam. Dat foefje haalde minister Van Nieuwenhuizen van ­infrastructuur en waterstaat vorig jaar uit bij de Blankenburgverbinding, een nieuwe snelweg ten westen van Rotterdam. Ze betoogde met succes dat alternatieven voor het geplande tracé langs natuurgebied Solleveld & Kapittelduinen ontbraken, dat er sprake was van een ‘dwingende reden van groot openbaar belang’ én dat er compenserende maatregelen worden getroffen voor de natuur. Maar, waarschuwt Damen, deze ­juridische sluiproute zal in weinig gevallen soelaas bieden. “Van een dwingende reden van groot openbaar ­belang is niet snel sprake.”

5. Is de natuur hiermee gered?

Het Rijk en de provincies zullen zich moeten beraden op de uitspraak van vandaag, zegt jurist Valentijn Wösten van Mobilisation for the Environment. “Daarbij speelt het actuele politieke landschap een rol. Maar wellicht bedoelt u: is natuur een politiek weeskind? Jazeker, maar is dat nieuws?”

Lees ook:

Nederlands milieubeleid krijgt een onvoldoende van het Europees Hof

Nederland doet te weinig tegen te veel stikstof in de natuur, zegt het Europees Hof in een verstrekkend arrest. Gesterkt door die uitspraak gaan milieuorganisaties de vergunningen van kolencentrales aanvechten

Stikstofarrest is winst voor de natuur, maar balen voor de boer

Door het stikstofarrest van het Europese Hof lijkt een nieuwe stal voor de familie Helweg verder weg dan ooit. De vergunning was er, de bouw begonnen, totdat natuuractivisten verschenen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden