InterviewNatuurlijk Nederland en Climate Cleanup

Dubbel zoveel natuur? Ja, dat kan ook hier in Nederland

Een desolaat platgroenweiland, het landschap dat moet verdwijnen. Sven Jense (links), Iman Stratenus.  Beeld Werry Crone
Een desolaat platgroenweiland, het landschap dat moet verdwijnen. Sven Jense (links), Iman Stratenus.Beeld Werry Crone

Om klimaatverandering te stoppen, moet niet alleen de uitstoot van broeikasgas omlaag. Ook moet de natuur veel meer ruimte krijgen, vinden Natuurlijk Nederland en Climate Cleanup.

Wereldwijd twee of drie keer zoveel natuur: Iman Stratenus (50) en Sven Jense (44) zien dat als oplossing voor een complex samenspel aan problemen. Enerzijds zijn er de opwarming van de aarde, een stikstofoverschot en een rappe verschraling van de natuur, anderzijds de industriële landbouw en woningnood. “Maar wat als deze verschillende factoren niet alleen deels elkaars oorzaak zouden zijn, maar ook elkaars oplossing?”, vraagt Stratenus strijdbaar. De jurist en consultant is een van de twee initiatiefnemers van Natuurrijk Nederland, dat ervoor pleit om de hoeveelheid natuur in Nederland te verdrievoudigen. Stratenus en zijn jeugdvriend, uitgever Folef van Nispen, schreven samen een essay, maakten een website en zo ging het balletje rollen.

Sven Jense, die oprichter is van het klimaatondernemersnetwerk Climate Cleanup, herkende in het plan van Natuurlijk Nederland de oplossingsrichting die ‘zijn’ stichting ook omarmt. Om klimaatverandering een halt toe te roepen, moet er 1500 gigaton CO2 aan de atmosfeer worden onttrokken, becijferde een team wetenschappers rondom de Amerikaanse milieu-activist Paul Hawken. Climate Cleanup, gericht op internationale samenwerking bij de oplossing van het klimaatprobleem, werkt geregeld met hen samen. “En laat die 1500 gigaton nou net de hoeveelheid CO2 zijn die ligt opgeslagen in de natuur in de wereld”, zegt Jense. “Dat geeft een duidelijk beeld van de schaalgrootte van de oplossing die we nodig hebben. Om nog eens 1500 gigaton op te slaan, moet er wereldwijd voor elke vierkante meter natuur die er nu is nog een vierkante meter bij.”

Stratenus: “In Nederland hebben we zo weinig natuur dat we hier eigenlijk naar een verdrievoudiging toe zouden moeten, maar een verdubbeling zou al een enorme doorbraak zijn.”

Jense: “We moeten nu samen aan de slag, want de opgave is geweldig.”

De temperatuur normaliseren

Een wereldwijde verdubbeling van de hoeveelheid natuur zien beiden overigens als aanvulling op de energietransitie, niet als een alternatief daarvoor. “Drastische uitstootvermindering én het onttrekken van CO2 aan de atmosfeer zijn nodig om de temperatuur op aarde te normaliseren”, zegt Jense.

Natuurrijk Nederland vond de sleutel tot het verdubbelen van de hoeveelheid natuur in het grote prijsverschil tussen landbouwgrond en bouwgrond. “Ongeveer 66 procent van de Nederlandse grond is landbouwgrond”, begint Stratenus zijn uitleg. “Sinds het begin van deze eeuw is het aantal boerenbedrijven ongeveer gehalveerd, maar de hoeveelheid landbouwgrond is hetzelfde gebleven. Volgens het CBS overwegen ongeveer 16.000 boeren om het bijltje erbij neer te gooien. Vaak wegens gebrek aan opvolging of financiële problemen. Als we een premie van 40 procent op de gangbare grondprijs geven, dan lukt het vast om ongeveer de helft van de landbouwgrond vrij te spelen. Op basis van vrijwilligheid en ruimhartigheid.”

Dat daar een stevig prijskaartje aan hangt, realiseert Stratenus zich. “Het kost ongeveer 110 miljard.” Dat deze post vooralsnog in geen enkele begroting staat, dat snapt hij ook. Maar daar weet hij een oplossing voor: “Verkoop vier procent van de aangekochte grond door voor woningbouw. Dat levert ook 110 miljard op. Zo komt er budgetneutraal gigantisch veel ruimte vrij, waar we natuur van kunnen maken.”

Stratenus verwijst naar de website van zijn organisatie voor de details over de berekeningen. “Het globale plaatje klopt”, verzekert hij. “Toevallig hebben we vanmiddag een bespreking met verschillende economen die hebben aangeboden om het plaatje nog eens door te rekenen.”

Hoe het plan daadwerkelijk tot uitvoer moet worden gebracht, daarop moeten beiden het antwoord voorlopig nog schuldig blijven. De huidige wet- en regelgeving biedt amper ruimte voor een plan als dit. “Bestemmings- en omgevingsplannen liggen bij de gemeenten, terwijl de natuur onder de provincie valt”, legt Stratenus uit. “Dat alleen al maakt het lastig.”

Jense: “Maar regels zijn gestolde belangen. We zouden in een overgereguleerd land als Nederland haast vergeten dat je nieuwe afspraken kunt maken als de tijd daar om vraagt.”

Niet van vandaag op morgen

Stratenus: “Als je me nu vraagt om de veertig belangrijkste redenen op te noemen waarom het allemaal niet kan, dan schrijf ik die zo voor je op. Het plan kan alleen buiten de bestaande kaders worden uitgevoerd, maar wel met een centrale regie. Als iedereen die aan dezelfde kant staat meedenkt over het hoe en wat, zonder elkaar te beconcurreren, dan moet het lukken. Niet van vandaag op morgen, maar geleidelijk, met en vanuit bestaande netwerken. Urgenda en Greenpeace denken ook al mee.”

“Het is heel inspirerend”, vindt Jense. “We reiken met dit plan iets heel simpels aan en er springen steeds meer mensen op de trein. Wetenschappers en onderzoekers, organisaties, en mensen uit de politiek. Allemaal willen ze hun kennis delen of het plan in hun eigen netwerk inbrengen.”

De aantrekkingskracht is helder, vinden ze. Stratenus: “De kwaliteit van leven zal er op vooruitgaan. Door de coronacrisis hebben we allemaal gevoeld: er is veel te weinig natuur voor alle mensen in ons land. Grote stukken landbouwgrond zijn geen common space meer; die gebruiken we om voedsel op te verbouwen waarvan we het meeste exporteren. Wie zegt dat we dat moeten doen? De landbouwexport maakt amper vijf procent uit van onze landelijke inkomsten.”

Veel boeren zijn enthousiast, stelt Stratenus. “De discussie over landbouw is heel erg gepolariseerd, maar er is geen boer die zegt: ik wil het land naar de knoppen helpen. Jonge boeren willen vaak natuurinclusief boeren. Daardoor leeft de hele keten op: de bodem, het bodemleven, de weerbaarheid van de gewassen, de biodiversiteit op en rondom het land. Boeren houden van hun land. Maar ze kunnen zich vaak financieel niet veroorloven om uit het systeem te stappen.”

“Breek de regels open door boeren ruimhartig te compenseren en het beeld verandert volledig, daar zijn we van overtuigd”, vult Jense aan. “Die bonus van veertig procent geldt dus niet alleen bij uitkoop, maar ook als compensatie voor schaalverkleining. Natuurinclusieve landbouw rekenen we mee in de verdubbeling van de natuur.”

Een inspirerend voorstel

Welk effect de verkiezingsuitslag op de Haagse ontvankelijkheid voor hun plannen zal hebben? Stratenus hoopt dat juist de combinatie van thema’s een breed politiek spectrum zal aanspreken: “De VVD zit vooral op economie en woningnood, D66 heeft zich opgeworpen als klimaatpartij, het CDA zegt het agrarisch bedrijf te willen beschermen. In dit plan komt het allemaal samen, dus wij zorgen ervoor dat er straks een inspirerend voorstel op het bureau van de formateur belandt.”

Het contrast met de meeste andere klimaatboodschappen kan als een frisse wind worden ervaren, denkt Jense. “Vaak ligt daarin de nadruk op ‘minder’. Minder uitstoot door minder groei, minder vliegen, minder vlees eten. Daar krijg je niet snel de handen voor op elkaar. Maar meer natuur, meer leefruimte, meer mooie huizen? Dat wil iedereen.”

Lees ook:

Aardpeer, een nieuw model voor groene landbouw

Obligaties en landbouw, kunnen die samengaan? Ja, bewijst Aardpeer, een nieuw initiatief dat via de uitgifte van obligaties groene boeren wil steunen en landbouwgrond betaalbaar wil houden.

Franke Remerie geeft boerengrond een tweede leven, en u kunt daarbij helpen

De nieuwe burgercoöperatie ‘Land van ons’ koopt verspreid over Nederland landbouwpercelen op. Niet uit financiële speculatie, maar voor meer biodiversiteit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden