KlimaatcrisisIPCC-rapport

Droogte en wateroverlast, wen er maar aan

Een weg verdwijnend in het water nabij het Limburgse Arcen, tijdens de watersnood vorige maand.  Beeld Joris van Gennip
Een weg verdwijnend in het water nabij het Limburgse Arcen, tijdens de watersnood vorige maand.Beeld Joris van Gennip

Nederland moet rekening houden met meer extreem weer. Droge periodes of juist een natte zomer, zoals dit jaar; het klimaat verandert sneller dan gedacht. Zijn we daarop voorbereid?

Onno Havermans

Een nieuw dorp, zes meter onder NAP, dat kan alleen in Nederland. De gemeente Zuidplas gaat achtduizend woningen en twee bedrijventerreinen bouwen in de gelijknamige polder tussen Rotterdam en Gouda. Is dat wel verstandig in de wetenschap dat de zeespiegel de komende tachtig jaar nog bijna een meter kan stijgen en de kans op stevige regenbuien toeneemt, terwijl de rivieren steeds grotere hoeveelheden water zullen afvoeren?

“Ik vind het moeilijk om te zeggen dat je dit niet moet doen. Het is echt een veilig gebied, er zijn hoger gelegen plekken in Nederland die momenteel minder veilig zijn”, zegt Bart van den Hurk, weer- en klimaatexpert bij Deltares. “Maar wat is je verhaal als er straks iets gebeurt waardoor dit verandert, wie krijgt dan de implicaties op z’n dak? Een hypotheek loopt dertig jaar, dat is al lang. Het is nog veel moeilijker om honderd jaar vooruit te kijken. We moeten nu al rekening houden met waar je nog geen rekening mee kunt houden.”

Klimaatrapport

Van den Hurk is een van de 234 wetenschappers die het nieuwe klimaatrapport opstelden dat de klimaatwerkgroep van de Verenigde Naties IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change) maandag presenteerde. Met een alarmerende boodschap: de klimaatverandering verloopt sneller dan gedacht en dat komt door menselijke activiteiten. De grens van 1,5 graad opwarming van de aarde, vastgelegd tijdens de klimaattop in Parijs in 2015, is al bijna bereikt.

De klimaatverandering is nu al merkbaar, ook in Nederland. Drie droge zomers achtereen waren niet alleen lastig voor de boeren, die hun oogst zagen verschrompelen, ook de natuur leed onder het gebrek aan water. Vissen en amfibiën in beken, vennen en poelen hadden het zwaar, net als vlinders, moeras- en weidevogels, terwijl sommige zoogdieren minder voedsel vonden doordat jonge scheuten snel verdorden. Ook bomen teerden in, zo bleek dit voorjaar uit onderzoek naar de jaarringen van oude eiken. Door het extreme weer dreigen soorten te verdwijnen, terwijl de warmte ook weer andere soorten, met name zuidelijke insecten, aantrekt.

Wie nog twijfelde, werd deze zomer met de neus op de feiten gedrukt door de watersnood in Limburg, waar net geen dodelijke slachtoffers vielen zoals in Duitsland en België. Het water kwam zo onverwacht en de schade is zo groot dat premier Rutte half juli Zuid-Limburg uitriep tot rampgebied.

Een perceel verdroogde aardappelen in het Achterhoekse Halle, tijdens de droogte in 2019.  Beeld ANP
Een perceel verdroogde aardappelen in het Achterhoekse Halle, tijdens de droogte in 2019.Beeld ANP

Nederland is als een badkuip

Recente extremen, zoals ook de hittegolf in de VS en Canada, de overstromingen in China en de bosbranden in Griekenland en Turkije, zijn niet eens in het nieuwe IPCC-rapport verwerkt, zegt de Nederlandse delegatieleider Rob van Dorland. “Maar ze hebben wel effect op de perceptie waarmee het rapport is ontvangen.” Met een team klimaatexperts werkt Van Dorland bij het KNMI aan een doorvertaling van het IPCC-rapport voor de Nederlandse situatie, met fijnmazige klimaatmodellen. In oktober komt het Klimaatsignaal 21, met tendensen, in 2023 de klimaatscenario’s, als vervolg op de KNMI-scenario’s uit 2014.

Het IPCC-rapport kijkt niet naar individuele landen, maar naar regio's. “Europa is verdeeld in vier regio's”, legt Van Dorland uit. “Nederland ligt tussen Zuid-Europa, dat met veel droogte te maken krijgt, en het noorden dat veel natter gaat worden.” We moeten dus rekening houden met beide extremen: droogte én wateroverlast.

En met de stijgende waterspiegel. “Je kunt Nederland zien als een lege badkuip, waar wij op de bodem wonen en waar het water aan de buitenkant steeds hoger tegenaan komt te staan. Hoe dichter het water bij de rand komt, hoe groter de kans op overstromingen als het stormt”, legt Aimée Slangen van het Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (Nioz) uit. Slangen is hoofdauteur voor het onderwerp zeespiegelstijging in het IPCC-rapport.

Veiligheidsrisico's

“Nederland denkt heel volwassen na over veiligheidsrisico’s”, zegt Bart van den Hurk. “In het Deltaprogramma zit een meerlaags veiligheidssysteem, waarin ook de mogelijkheid van evacuaties is opgenomen. We moeten alert blijven op onvoorziene klimaatgevolgen. En de volgende generaties ruimte geven om maatregelen te nemen, omdat je nog niet alles kunt weten.”

Hoe de zeespiegelstijging uitpakt – met één meter in 2100 of veel meer – is onzeker. “Als de ijskappen op Antarctica versneld afkalven heeft dat gevolgen voor laaggelegen gebieden zoals Nederland”, zegt Van Dorland. “De vraag is: wanneer kun je dat zien aankomen? Begrijpen we het fysische proces? Zien we het al in waarnemingen? En wat zien we in de klimaatmodellen? Zijn we nog op tijd om maatregelen te treffen, als we wachten op een heel sterk signaal? Daar hebben we het in het Deltaprogramma over.”

Lees ook:

‘Vluchten kan niet meer’. Iedereen krijgt te maken met klimaatverandering

De aarde is al 1,2 graden opgewarmd. Het risico is groot dat de drempel van anderhalve graad opwarming snel is bereikt, waarschuwt secretaris-generaal António Guterres van de Verenigde Naties.

Wat het water heeft aangericht, wordt nu écht goed zichtbaar

Krap drie weken na de overstromingen in Limburg ligt Schin op Geul er weer netjes bij. Maar achter de voordeur is de materiële en mentale schade van het water nog lang niet hersteld. “Nu zie je pas wat het water echt heeft gedaan.”

Hoe houden we dat regenwater vast? ‘In Spanje gebruiken ze elke regendruppel vier keer’

Nederland is goed in water wegwerken en tegenhouden, niet in vasthouden. Toch is gedegen waterbeheer hard nodig nu de droogte weer toeslaat.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden