Bedreigde diersoorten

Door stropers en gebrek aan land staan Afrikaanse olifanten nu op de rode lijst

Een Afrikaanse savanneolifant. Beeld AFP
Een Afrikaanse savanneolifant.Beeld AFP

De Afrikaanse bosolifant en de savanneolifant staan beide op de nieuwe rode lijst van internationaal bedreigde soorten. De lijst werd donderdagmiddag bekendgemaakt.

Stroperij en verlies van leefgebied zorgen voor een sterke teruggang van het aantal Afrikaanse olifanten. De populatie bosolifanten is door een teruggang met 86 procent in de afgelopen 31 jaar inmiddels ernstig bedreigd. De savanneolifant staat vanaf donderdag als bedreigde soort op de rode lijst van de internationale unie voor natuurbehoud IUCN. In vijftig jaar nam hun aantal af met 60 procent.

De Afrikaanse olifant stond tot dusver als kwetsbaar op de rode lijst. IUCN heeft de soort nu voor het eerst gesplitst, omdat uit genetisch onderzoek is gebleken dat het om twee soorten gaat, die niet met elkaar in aanraking komen en leven in gescheiden gebieden: de bosolifant in het regenwoud van Centraal-Afrika en bosgebieden in West-Afrika, en de savanneolifant in de open graslanden zuidelijk van de Sahara. Beide soorten staan er intussen nog slechter voor dan voorheen.

Beschermingsmaatregelen

De laatste cijfers over het aantal olifanten in Afrika – 415.000 – dateren van het meest recente rapport van de IUCN SSC African Elephant Specialist uit 2016, toen er nog sprake was van één soort. Omdat het in open veld makkelijker is te meten, gaan de monitordata over de savanneolifant terug tot eind jaren zestig. Data over de bosolifant zijn pas sinds 1990 voldoende betrouwbaar, zegt IUCN.

Inmiddels liggen de aantallen vermoedelijk lager dan vijf jaar geleden. Toch is IUCN hoopvol. Enkele Afrikaanse landen laten zien dat de afname met beschermingsmaatregelen nog is te stoppen. Zo zijn enkele wildreservaten in Gabon en de Republiek Congo erin geslaagd de aantallen bosolifanten te stabiliseren. In Kavango-Zambezi, een grensoverschrijdend natuurgebied tussen Angola, Zambia, Zimbabwe, Botswana en Namibië met de grootste populatie savanneolifanten, zit zelfs enige groei in de aantallen.

Illegale handel

Toch is er volgens IUCN volop reden tot zorg. Vanaf 2008 is stroperij een belangrijke oorzaak voor de afname in aantallen van beide soorten Afrikaanse olifanten, met een piek in 2011. Daarna is het negatieve effect van stroperij wat afgezwakt dankzij strengere bewaking, betere controle op de naleving van het handelsverbod op ivoor en hardere aanpak van illegale handel, maar nog altijd zorgen stropers ervoor dat de Afrikaanse olifant een bedreigde soort is.

Ook de druk op land, vooral door ontginning ten behoeve van landbouw, zet de olifant klem. De bosolifant, die honkvaster is dan zijn soortgenoot in het open veld, heeft volgens onderzoekers nog maar een kwart van zijn oorspronkelijke leefgebied over.

Op de nieuwe rode lijst staan 134.425 soorten, waarvan er 37.480 met uitsterven worden bedreigd. De Afrikaanse bosolifant is daar nog een stap vanaf, de savanneolifant twee stappen.

Christiaan van der Hoeven, wildlife crime expert bij het WWF, noemt de verhoging van de bedreigingsstatus op de rode lijst een cruciaal besluit voor het voortbestaan van met name de Afrikaanse bosolifant. “We kunnen door deze classificering gerichter maatregelen nemen om de zeer kwetsbare bosolifanten te beschermen.”

Volgens WWF worden bosolifanten harder getroffen door de stroperij, omdat hun ivoor harder is en daardoor tot de fijnste details te snijden. Hoewel wereldwijd de vraag naar ivoor vermindert door strengere aanpak in ondermeer China, neemt de stroperij toe doordat boeren en handelaren in Afrika door de coronapandemie minder inkomsten hebben.

Naast de dreiging door de ivoorhandel vormt de afname van de fruitproductie in het bos een nieuwe bedreiging voor bosolifanten , zegt WWF. In het Lope National Park in Gabon, dat goed wordt onderzocht, is door klimaatverandering de fruitproductie in dertig jaar met 81 procent afgenomen, meldt een studie uit 2020.

Het grote olifantenonderzoek uit 2016 wees bovendien uit dat bosolifanten zich langzamer voortplanten en een langere generatietijd hebben (31 jaar) dan savanne-olifanten. Bosolifanten beginnen op latere leeftijd aan voortplanting, en met langere intervallen tussen kalveren. Ze zijn dus kwetsbaarder omdat ze niet zo snel kunnen ‘terugveren’ na afname van de populatie.

Lees ook:

Stropen neemt toe, maar illegale handel in schubben, ivoor en hoorns ligt stil

Door de lockdown in verschillende Afrikaanse landen neemt het risico op stropen van wild toe, blijkt uit een woensdag verschenen rapport van de Wildlife Justice Commission.

De olifantenstier heeft nut voor de jongere olifanten, maar dat is hem verder een rotzorg

Wijze ouderen zijn belangrijk voor de groep. Dat is meermaals aangetoond, maar vooral voor vrouwen. Nu blijken ook oude mannen nuttig – bij olifanten.

Europese bizon van dierentuin succesvol terug in het wild

De Europese bizon geeft hoop. Ruim 35.000 soorten dieren en planten worden volgens de bijgewerkte rode lijst in hun voortbestaan bedreigd, maar de bizon niet meer.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden