Sijmen Brandsma op de biologische tuinderij Land en Boschzigt.

Groene teelt

Door corona herontdekken we lokaal voedsel. ‘Nu nog 250 mensen op de wachtlijst’

Sijmen Brandsma op de biologische tuinderij Land en Boschzigt.Beeld Werry Crone

Er moesten meer boontjes en wortels de grond in vlak na de eerste lockdown in maart. Aan huis en omgeving gebonden, ontdekken mensen de charme van lokaal voedsel.

Het loof van de worteltjes ligt nog op het land. Verderop kleine bergjes mest als molshopen op een rijtje. Op kleine bordjes zijn nog net namen van gewassen te lezen: boslook, aalbes, vervaagd door de regen. De tuinderij Land en Boschzigt, waar mensen een ‘oogstaandeel’ in kunnen nemen, is in winterrust.

Dat was begin dit jaar wel anders. “In maart ontstond een explosie aan belangstelling, getriggerd door de lockdown”, kijkt tuinder Sijmen Brandsma terug. “Tot dat moment hadden we 120 oogsters. Daarna is dat gegroeid tot 190, toen hebben we er een stop op gezet. Nu staan er nog 250 mensen op de wachtlijst en daar zit weinig beweging in, slechts twaalf mensen hebben opgezegd voor komend seizoen.” 

De oudste biologisch-dynamische tuinderij van Nederland, in ’s Graveland, werkt met een systeem van oogstaandelen. Mensen betalen 325 euro per seizoen en kunnen tussen half april en eind oktober wekelijks zelf komen oogsten. Een bord geeft aan wat er die week is: een zak aardappelen, een bos wortels, twee kroppen sla, een bakje bessen, postelein. De oogsters gaan zelf over het land en scheppen de bieten uit de grond of snijden de boontjes van de ranken.

Stijgend aantal oogsters

Land en Boschzigt probeerde de toegenomen vraag op te vangen, vertelt Brandsma. “We hadden een paar stukken grond geparkeerd, die hebben we extra in gebruik genomen. We zijn meer boontjes en wortels gaan telen. Ook konden we extra sla bijbestellen. Meer pompoenen en suikermais ging helaas niet meer.” Om iedereen steeds met een volle tas naar huis te kunnen sturen, kon het aantal oogsters naar 190 stijgen. “Tot augustus kwamen er nog mensen bij. Toen zat het vol. We willen niet de maat verliezen. Ook het aantal vrijwilligers nam sterk toe, mensen zaten thuis en wilden graag buiten helpen. Ook daar hebben we een grens moeten trekken. Er is altijd wel werk te doen, maar het werd gewoon te veel. Dan zit je met te veel mensen aan de koffie, kun je niet meer veilig werken.”

Die geborgenheid is juist wat mensen mede naar de tuinderij trok, denkt Brandsma. “Mensen ervaren het als een soort veilige haven. Maar dat was het natuurlijk niet helemaal. We hebben looproutes moeten maken over het land en de oogsttijden verruimd om de mensen zo goed mogelijk te spreiden.” De teelt nog meer uitbreiden kan niet, de tuinderij is gebonden aan de biologisch-dynamische principes van landgebruik. Dat betekent dat gewassen steeds wisselen van plek en dat een deel van de bedden rust krijgt om de bodem te laten herstellen.

De puzzel van het teeltplan

Deze maand is Brandsma met een aantal stagiairs bezig het teeltplan te maken. “Dat is een hele puzzel”, wijst Brandsma op een Excel-sheet met gekleurde vakken. “We maken dit jaar namelijk ook het langetermijnplan, voor de wisselingen van gewassen de komende zestien jaar. Landbouw is een zaak van lange adem.” Overal waar een grote A bij staat, is er nog een probleem. Daar zitten aaltjes in de grond, die het ene gewas lekkerder vinden dan het andere. Daar zijn nog wisselingen nodig. “Een ideaal plan bestaat niet. En er zijn ook wensen van de oogsters waar je aan wilt voldoen. Die willen bijvoorbeeld graag bloemkool en broccoli, maar die doen het niet zo goed op deze zandgrond. We dekken die plantjes vroeg af met een net, dat wil ik eigenlijk niet maar doe het wel, tegen de koolvlieg.” Ook boontjes zijn favoriet. Brandsma heeft net de eerste tuinbonen gezaaid in de kas, die kunnen in februari naar buiten.

Al voor de corona-uitbraak zag Land en Boschzigt de belangstelling voor de lokale groenten en fruit stijgen, het aantal oogsters nam de laatste jaren al toe. Er zijn sinds kort een aantal nieuwe tuinen in de omgeving, zoals in Weesp en Breukelen, om op de toegenomen vraag in te spelen, ziet Brandsma. “Je kunt eigenlijk met relatief weinig grond en kapitaal zoiets beginnen. Er is altijd wel een snipper grond, aan de randen van de stad. Met een hectare kun je ongeveer tweehonderd mensen van een seizoen groenten en fruit voorzien. Het zijn initiatieven die gedragen worden door de gemeenschap. De waardering daarvoor is een van de positieve dingen die afgelopen jaar heeft opgeleverd. Ik hoop dat mensen dat willen vasthouden, ook als na corona alles weer op gang komt.”

Gestaag groeiende trend

Nederland telt krap vijfhonderd lokale voedselgemeenschappen, die 150.000 mensen van vers voedsel voorzien. Dat blijkt uit een inventarisatie door de Transitiecoalitie Voedsel. Het gaat om regiogebonden initiatieven waarbij producenten direct leveren aan consumenten, zonder tussenhandel. Voorbeelden zijn tuinderijen voor gezamenlijke oogst, zoals Land en Boschzigt, collectieven die gezamenlijk inkopen en Herenboeren waarbij een groep burgers samen een boerderij financiert. Het is de eerste keer dat de omvang van lokaal voedsel in beeld is gebracht. Volgens de Transitiecoalitie Voedsel, een club die duurzame koplopers in de voedselketen helpt, is dit een gestaag groeiende beweging, die echter nog wel op hindernissen stuit. Het zou volgens de coalitie goed zijn als bijvoorbeeld gemeenten en provincies zouden helpen bij grondaankoop, juridische belemmeringen worden weggenomen en jonge boeren hulp krijgen bij het beginnen van kleinschalige lokale landbouw waar ze wel voldoende mee verdienen.

Lees ook:

Graan, dat is veel meer dan veevoer bij boer Verschure

Biologisch melkveehouder Arjen Verschure is graan gaan malen van zijn eigen akkers. De opmaat voor zijn grootse plannen in de Noordoostpolder, waar hét ‘uithangbord voor de landbouw-nieuwe-stijl’ moet komen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden