Soortenrijkdom

Dit aanvalsplan moet de grutto redden, zoals ook de zeehond gered werd

Beeld Jelle de Jong

Dertig weidevogelgebieden van duizend hectare, minder vee en toch een goed inkomen voor de boeren. Zo willen zes provincies de grutto redden. Voor 40 miljoen euro per jaar.

Je hebt wel een lange adem nodig in de natuur, verzucht Pieter Winsemius. De oud-minister van milieu en voormalig voorzitter van Natuurmonumenten overhandigt woensdag zijn Aanvalsplan Grutto aan minister Carola Schouten van landbouw en natuur. Voor 40 miljoen euro per jaar zijn bedreigde weidevogels in Nederland te redden, net als eerder de zalm in de Rijn en de zeehond op de Wadden. Maar dan moet er nu wel wat gebeuren.

Winsemius stelde zijn plan anderhalf jaar geleden al op, maar de uitwerking liet op zich wachten. Gedeputeerden van Friesland, Groningen, Overijssel, Utrecht, Noord- en Zuid-Holland, de zes provincies waar weidevogels veel voorkomen, hebben samen ruim dertig kansrijke gebieden geschetst waar – na politieke besluitvorming – de populaties zich moeten kunnen herstellen.

Die dertig gebieden vormen straks een groter leefgebied dan de kleine terreinen weidevogels nu al worden beschermd, zegt de Friese gedeputeerde Douwe Hoogland. Ze zijn elk minimaal duizend hectare groot, met een kern van tweehonderd hectare als weidevogelreservaat. “De biotoop moet in orde zijn, anders is de grutto vogelvrij.”

Rampjaar 2020

Driekwart van de Europese grutto’s broedt in Nederland, maar het aantal holt al jaren achteruit, omdat het typisch Nederlandse weidelandschap verdwijnt. Dit jaar is het erger dan ooit, bleek deze zomer uit Gronings onderzoek in het Friese veenweidegebied. Van elke tien paartjes die een nest bouwden, bleef nog niet één jong in leven. Om de stand te behouden moet jaarlijks 0,8 kuiken per broedpaar uitvliegen. Er zijn in Nederland 30.000 broedparen over. Vijftig jaar geleden was dat aantal vier keer zo hoog. Ook van andere weidevogels als kievit, scholekster en tureluur zijn er steeds minder.

De boeren in de dertig gebieden, zo’n driehonderd in totaal, moeten hun bedrijfsvoering daarom afstemmen op de weidevogels. Dat betekent minder vee, dat ook pas na het broedseizoen de wei in mag, stoppen met drijfmest en pas later in het seizoen maaien. Zo ontstaat een rijk bodemleven en kruidenrijk grasland dat insecten aantrekt en dus voedsel voor de weidevogels.

En hoe kun je de vos, de marter en de huiskat weren?

Voor een wormenrijke bodem is ook een hoger waterpeil vereist. De waterstand in sloten moet omhoog van soms wel 80 centimeter tot 20 centimeter onder het maaiveld. Daarbij moet de bebouwing minimaal zijn, zonder bomen en struiken van waaruit roofdieren en roofvogels kunnen toeslaan. Per gebied moet worden bekeken hoe roofdieren als vos, steenmarter en reiger, maar ook de huiskat, kunnen worden geweerd, verjaagd of bestreden.

Voor de inrichting van de dertig gebieden is volgens het plan eenmalig een investering van 35 miljoen euro nodig. Daarna kost het plan jaarlijks 40 miljoen, vooral om boeren te compenseren voor lagere inkomsten.

Cruciaal daarbij is dat contracten voor natuurbeheer een langere looptijd krijgen dan de zes jaar die daar nu voor staat. En die afspraken moeten grondgebonden zijn, zodat ze overeind blijven als een boer stopt of grond verkoopt. “Een boer moet kunnen rekenen op continuïteit”, zegt Hoogland. “Ons doel is dat het beklijft op het boerenerf en in het gebied.”

Winsemius pleit in zijn plan ook voor een aanpassing van de Waterschapswet, zodat boeren die overgaan tot zwaar natuurbeheer de lagere waterschapslasten gaan betalen die gelden voor natuurgebieden. Om te voorkomen dat dit wordt verrekend met de rest van de agrarische sector is een wetswijziging nodig. “Het is niet ingewikkeld om die wet en de beheersregelingen te wijzigen, dat moet vlug kunnen, net als een premie op het melkgeld, als dat mag van de Autoriteit Financiële Markten. Hier is geen spanning tussen natuur en boeren.”

CDA-Kamerlid Maurits von Martels wil minister Schouten volgende week in een motie aansporen het Aanvalsplan snel uit te voeren. “Wie kan hier nou tegen zijn?”, vraagt hij. De boeren willen wel, zegt Von Martels, zelf melkveehouder, die begin deze maand zijn eigen initiatiefnota over weidevogels indiende. “Als ze maar geld krijgen ter compensatie van minder inkomsten en perspectief zien voor hun bedrijf.”

Lees ook:

Het gaat bergafwaarts met de weidevogel, ondanks de miljoenen die in hun bescherming gepompt zijn

Weidevogelbeheer is een halve eeuw geleden bedacht om iconische weidevogels als de grutto en de kievit van de ondergang te redden. Er zijn miljoenen ingepompt. Maar met de weidevogels ging het in 50 jaar alleen maar verder bergafwaarts.

De bescherming van de weidevogel faalt

Weidevogelbescherming in Nederland werkt niet, zeggen wetenschappers. Decennialang zijn er tientallen miljoenen euro’s aan subsidies gepompt in maatregelen. Maar met de weidevogels is het alleen maar bergafwaarts gegaan. Vooral de grutto en de kievit hebben het moeilijk.

Aanvalsplan Grutto moet het noodlijdende vogeltje er weer bovenop krijgen

Het gaat nog altijd slecht met de grutto. Initiatieven om de leefomgeving van de Vogel des Vaderlands te verbeteren helpen niet genoeg. Tijd voor serieus ingrijpen, met een ‘Aanvalsplan Grutto’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden