Sabalpalm Bonaire.

Reportage Palmboom

Deze nieuwe Nederlandse palmboom is meteen een bedreigde soort

Sabalpalm Bonaire. Beeld Quirijn Coolen

Nederland heeft sinds kort een eigen palmboom. De op Bonaire groeiende sabalpalm blijkt een aparte soort, nieuw voor de wetenschap. Een klein probleem: er zijn er nog maar 25 van.

 Denk je aan de Cariben, dan denk je aan wuivende palmen op het strand. Maar bomenkenner Quirijn Coolen, die sinds 2016 op Bonaire woont en werkt, helpt ons uit de droom. “Bonaire is helemaal geen palmeneiland, het is veel te droog. Ze staan er wel, al die kokospalmen bij hotels, in tuinen en langs de boulevard, maar ze kunnen hier nauwelijks overleven. In zo’n droog jaar als dit zie je dat er heel veel palmen doodgaan.”

Geen palmeneiland dus, en toch onthulde Coolen samen met Patrick Griffith van Montgomery Botanical Centre in Miami onlangs in het wetenschappelijk tijdschrift Phytotaxa dat Bonaire nota bene zijn eigen palmsoort heeft, die nergens anders voorkomt.

Voor die palm moeten we naar het andere kant van het eiland, waar zowel de ondergrond als de zee ruig zijn en waar verder nauwelijks iets wil groeien. “Het is een soort maanlandschap”, zegt Coolen. “Het waait er altijd hard en er komt veel zout vanuit de zee. En de ondergrond is keihard, de bodem bestaat uit kalkstenen platen met af en toe een scheur. In die scheuren staan de palmen. Dat deze palmsoort hier kan overleven is wel echt bijzonder.”

Droom van elke ecoloog

Dat was ook een reden waarom Coolen wilde onderzoeken of de palm van Bonaire – lokaal de sabalpalm of kabana genoemd – misschien een aparte soort is. “Het is de droom van elke ecoloog om ooit een eigen soort te ontdekken. Dat er ineens een Palmus quirijnus bestaat”, zegt Coolen lachend.

“Ik was voor herbebossingsprojecten al langer bezig met studies naar de oorspronkelijke flora van Bonaire. Bij deze palm had ik, net als andere mensen trouwens, het idee dat er iets bijzonders aan was. Hij heeft een afwijkende groeivorm en groeit op plekken waar bijna niks gedijt. Hij heeft altijd iets mysterieus gehad.”

Een Amerikaanse botanicus concludeerde in 2017 dat de palmen die op Bonaire en Curaçao voorkwamen niet behoorden tot de reeds bekende palmsoorten. Hij gaf de plant de naam Sabal antillensis. Maar Coolen zag ook verschillen tussen de sabalpalmen op Bonaire en die op Curaçao. Toen de palmenexpert in 2018 opnieuw Bonaire aandeed om, samen met Coolen, de palmen nader te onderzoeken, opperde Coolen zijn idee. Het viel de palmenexpert ook op dat de palmen afwijkende kenmerken hadden, zoals aparte bladlittekens op de stam. En de palmen op Curaçao hadden een heel andere leefomgeving, in de heuvels.

De plantenwetenschappers komen nu, na peer review door andere botanisten, tot de conclusie dat de palm op Bonaire echt een andere soort betreft. En wel meteen een sterk bedreigde soort: er staan op het eiland maar 25 volwassen exemplaren. Jonge bomen kunnen nauwelijks uitgroeien tot volwassen palmen, doordat op vrijwel het hele eiland geiten en ezels rondstruinen. De enige nieuwe exemplaren staan in recent aangeplante herbebossingsprojecten, die door hekken omheind zijn.

Een van de 25 overgebleven sabalpalmen. Beeld Quirijn Coolen

Middenin een restaurant

Gelukkig is er bij deze herbebossingsprojecten niet de vergissing gemaakt om zaden of plantmateriaal van Curaçao te halen, iets wat wel bij andere bomen is gebeurd. Dat zou immers betekenen dat een verkeerde soort was uitgezet. “We hebben opgekweekte palmen van Bonaire wel op heel ander type plekken gezet, met een andere ondergrond, juist met het idee dat die op Curaçao ook op dat soort plekken groeien. Nu dat een andere soort blijkt te zijn, moeten we afwachten of ze het daar goed doen, of dat ze van nature alleen op dit ruige terrein voorkomen. We zullen zien”, zegt Coolen.

Een probleem bij de nieuw geplante palmen is nog wel de genetische diversiteit. “De palmen die we hebben opgekweekt komen allemaal van zaden van dezelfde palm. Het is moeilijk om in de gaten te houden wanneer de palmen bloeien en zaden produceren, omdat ze groeien op afgelegen plekken. Behalve dat ene exemplaar dat middenin een restaurant staat. Omdat ze uit zaden van dezelfde palm komen, liggen die jonge planten genetisch erg dicht bij elkaar en daardoor zijn ze kwetsbaarder. Het is dus van belang dat de andere palmen zich ook verjongen.”

Die verjonging is door de loslopende geiten en ezels echter lastig. “De eerste jaren zijn het nog maar een paar kleine sprietjes en die zijn zo weggehapt”, zegt Coolen. “Daarom is de enige optie om hekken te plaatsen rond het gebied. Al is dat wel een dure maatregel.”

Precaire financiële situatie

De laatste volwassen palmen staan deels op het terrein van zoutverwerker Cargill, maar de meeste staan op terrein van het Openbaar Lichaam Bonaire (OLB), de lokale overheid. “De soort is lokaal wettelijk beschermd. Een afrastering zou ideaal zijn om hem beter te beschermen, wat primair dus een verantwoordelijkheid van het OLB is”, zegt Frank van Slobbe van het OLB. Maar of er ook geld is voor bescherming, is de vraag. “Gezien de precaire financiële situatie is het wellicht mogelijk om een beroep te doen op het ministerie van landbouw, natuur en voedselkwaliteit.”

Het nabijgelegen Curaçao – onderdeel van het Koninkrijk, maar geen Nederlandse gemeente – heeft door de opsplitsing ook ineens een eigen palmsoort. Hier zijn de reacties laconiek. “Er is nog wel wat discussie over deze opsplitsing”, reageert Erik Houtepen van natuurbeheerorganisatie Carmabi op Curaçao. “Misschien wel belangrijker is dat de populatie van de sabalpalm op Curaçao ontzettend gegroeid is, en nu wordt geschat op zesduizend individuen.”

Eigen palm behouden

Weinig zorgen op Curaçao dus, maar op Bonaire zoekt men naarstig naar manieren om de eigen palm te behouden. Coolen, die een bureau voor natuurbescherming runt, zet zich graag in voor verdere bescherming en heeft een plan voor afrastering klaarliggen. Zijn naam heeft echter hij niet aan de palm kunnen geven.

Griffith bedacht de wetenschappelijke naam Sabal Lougheediana, een eerbetoon aan schrijver en plantenliefhebber Lin Lougheed. Coolen en Griffth stellen voor om de naam sabalpalm te vervangen door Bonairepalm, om het onderscheid te maken met zijn broertje op Curaçao.

Lees ook: 

Bonaire springt op de bres voor zijn geliefde papegaai, de lora

De geliefde papegaai, de lora, heeft op Bonaire weinig meer te zoeken. De schrale vegetatie van cactussen en doornstruiken biedt te weinig voedsel en broedgelegenheid. Natuurbeschermers proberen het bos van weleer terug te krijgen. Maar ze moeten dan wel de geiten tegenhouden.

Ryan, de mangroveman van Curaçao

Kajakker Ryan de Jongh plantte in z’n eentje 100.000 mangroves in zes baaien op Curaçao. Hij deed er negen jaar over. Hij vond dat het moest.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden