Groene claimRobin van Wechem

Deze koffiecups zijn composteerbaar, maar mogen niet in de biobak. Hoe zit dat?

Composteerbare koffiecups lijken een uitkomst: in de biobak en klaar. Zo simpel is het niet.

Het begon als een onbenullig misgrijpen. Corné van Drogenbroek was op bezoek bij Walter Morriën en wilde wel koffie. Morriën zette zijn Nespresso-apparaat aan en keek in de pot met cupjes: leeg. Dat mocht nooit meer gebeuren, namen de twee zich voor.

Zo geschiedde. De cups van de Koffiejongens liggen elke maand op tijd in de brievenbus. De abonnementen zijn gebaseerd op één tot vier kopjes per dag, zodat zelfs grootverbruikers nooit zonder zitten. De koffie is gecertificeerd met het UTZ- en Rainforest Alliance-keurmerk, die voorlichtingsorganisatie Milieu Centraal onder de topkeurmerken schaart.

De koffiecups zijn gemaakt van biologisch afbreekbaar plastic van mais en suikerriet (PLA). Het materiaal voor de cups komt voornamelijk uit Azië en deels uit de VS, waar het niet is geteeld met genetische modificatie. “Een klein deel komt volgens onze leverancier van reststromen, de rest bestaat nog uit primaire gewassen”, zegt Morriën.

Ondanks recycling worden cups vaak verbrand

Meestal zijn koffiecups van ‘gewoon’, niet-afbreekbaar, plastic of aluminium. Met aluminium kan een cup volledig luchtdicht worden gemaakt, zodat de koffie zijn smaak tot wel twee jaar behoudt. De biologisch afbreekbare cups van PLA blijven volgens Morriën anderhalf jaar goed. “Door de korte logistieke keten liggen de cups meestal binnen vier tot acht weken na het vullen bij de klant, zodat die de koffie vers kan drinken.”

Het grootste nadeel van aluminium cups is de productie van aluminium: die is ontzettend slecht voor het milieu. Bovendien wordt het materiaal ondanks recyclingprogramma’s toch vaak verbrand. Daardoor blijven ook de composteerbare stoffen in koffie onbenut, zegt Morriën.

De cups van de Koffiejongens mogen bij het gft-afval. Daarvoor hebben ze maar liefst drie certificaten. Het eerste is OK biobased, dat moet garanderen dat ze uit minstens 60 procent organisch materiaal bestaan. Het tweede en derde keurmerk zijn OK compost en het Kiemplantlogo, die laten zien dat de cups voldoen aan de Europese certificering voor composteerbaarheid.

“Biologisch afbreekbaar plastic moet binnen twaalf weken composteren in een industriële installatie,” zegt Morriën. “Sommige afvalverwerkers verkorten dat tot twee weken. Daar kunnen onze cups prima in mee, al doen sommige afvalbedrijven dat niet. Dat is gek, want er zijn ook materialen die in die twee weken niet volledig afbreken, zoals bananenschillen. Die gaan daarna gewoon weer mee in een nieuwe cyclus. Dat kan ook met biologisch afbreekbaar plastic dat niet op tijd is vergaan.”

Koffieresten voegen stikstof toe aan de compost

Gert-Jan Gruter, bijzonder hoogleraar industrial sustainable chemistry (een leerstoel betaald door kunststoffenbedrijf Avantium), denkt dat de cups ook op de composthoop in de tuin kunnen. “Bij industrieel composteren wordt warmte toegevoegd, dat versnelt het afbraakproces. In de tuin duurt het iets langer, maar dat is niet erg. Takjes breken ook niet zo snel af.”

Het voordeel van de koffiecups is dat de koffieresten stikstof toevoegen aan de compost. “Bij aluminium cups wordt het aluminium soms nog wel teruggewonnen, omdat het een hoge restwaarde heeft. De koffie wordt echter verbrand. Bij cups van ‘gewoon’ plastic worden de koffieresten en de cup verbrand.”

Anne Kluivers van Milieu Centraal zegt dat koffiecups van De Koffiejongens níet in de biobak mogen. “Dit jaar is er een landelijke lijst gepubliceerd van afval dat wel en niet in de groenbak mag. Composteerbare koffiecups mogen er niet in.” Dat heeft onder andere te maken met het risico op ‘insleep’, waarbij niet-afbreekbare plastic verpakkingen in de biobak belanden omdat het onderscheid met afbreekbare verpakkingen voor consumenten vaak niet duidelijk is.

Onterecht, vindt Morriën. “Milieu Centraal legt de Europese normering naast zich neer, omdat ze denkt dat consumenten het anders niet snappen.” “Dat is onjuist,” reageert Kluivers. “Milieu Centraal bepaalt de regels voor afvalscheiding niet, wij leggen ze alleen uit. Het is alles of niets: als alle koffieproducenten overgaan op composteerbare cups, is het risico op insleep afgedekt.”

Lagere CO2-voetafdruk

In een recente studie van de Wageningen Universiteit blijkt dat PLA doorgaans binnen elf dagen composteert. Koffiecups waren echter maar in één composteerbedrijf getest. Kluivers: “In die test bleven felgekleurde stukjes plastic over na de eerste ronde. Dat kan reden zijn een hele partij compost af te keuren.” Ook mogen veel biologisch afbreekbare plastics niet bij het groenafval, omdat ze nauwelijks iets bijdragen aan de kwaliteit van de compost.

Dat klopt niet, zegt Morriën. “Een stuk PLA en een aardappel zijn geen van beide terug te vinden in compost. Ze dragen wel bij aan het proces van compostering. De energie die vrijkomt bij de afbraak van het zetmeel creëert warme die het composteringsproces versnelt.”

Volgens Roland ten Klooster, hoogleraar verpakkingsontwerp en -management aan de Universiteit Twente (een leerstoel betaald door het NVC Nederlands Verpakkingscentrum), kunnen koffiecups van PLA alleen industrieel worden gecomposteerd als ze apart worden ingezameld en verwerkt. Dat is vaak niet het geval.

Ondanks onduidelijkheid over de composteerbaarheid hebben biobased materialen volgens Gruter het voordeel dat hun CO2-voetafdruk lager is. “Plastic uit biomassa voegt minder CO2 aan de atmosfeer toe.” Kluivers wijst erop dat voor de teelt van deze gewassen schaarse landbouwgrond, gif en kunstmest nodig zijn. “Landbouw kost energie, net als het maken van het plastic.”

In de serie Groene Claim worden als duurzaam aangeprezen producten kritisch bekeken.

Lees ook:

Een duurzaam prive-vliegtuig? Dat kan niet waar zijn

Luchtvaartmaatschappij Silver Flight claimt met het groenste commerciële vliegtuig van Europa te vliegen. Maar de vergelijkingen die daarvoor op de website worden aangevoerd, zijn krom. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden