Schaapherder Thom Manders bij de Heumense schans.

ReportageSchaapherderseizoen

Deze herder leidt zijn 170 schapen dwars door Nijmegen: ‘De mooiste verplaatsing die ik ken’

Schaapherder Thom Manders bij de Heumense schans.Beeld Koen Verheijden

Op 1 april begon het nieuwe schapenseizoen. Herders Paul Hezemans en Thom Manders liepen met 170 schapen, waaronder zes lammetjes, van de Sint Jansberg in Noord-Limburg naar Nijmegen.

Bij aankomst in de stad wordt het echt spannend. Dat was het vroeg in de ochtend even, toen vlakbij de Heumense schans een loslopende hond naar de kudde rende, maar net op tijd door zijn baasje tot de orde werd geroepen. “Honden”, zegt herder Thom Manders, “zijn een veel groter gevaar voor schapen dan de wolf.”

In Malden hebben de 170 schapen probleemloos een rotonde genomen die vooraf als lastig was ingeschat: hier zijn wel eens schapen verstrikt geraakt in het kunstwerk dat erop staat. Ook de Maldensebrug over het Maas-Waalkanaal namen ze eenvoudig.

Maar in de Nijmeegse wijk Staddijk is het drukker. De eerste auto wurmt zich nog snel langs de kudde die over het asfalt uitzwermt. De tweede rijdt een vluchtplaats op, de derde volgt. Maar de vierde auto scheert rakelings langs bordercollie Iwan om na een ongeduldige grom van de motor de schapen toch maar voorrang te verlenen.

Al snel vormt zich een mini-file, maar de sfeer blijft verder kalm. In alle auto’s verschijnen mobieltjes om de ongebruikelijke verkeersdeelnemers te fotograferen. De waakzame blik van herder Thom Manders plooit zich weer tot een glimlach. De kudde is ‘goedvolgs’.

Werktuig en maatje tegelijk

Hij was vanmorgen best gespannen voor de eerste verplaatsing van het nieuwe seizoen, dwars door de natuur én de stad. De route van twintig kilometer is prachtig. Van de Sint Jansberg bij Plasmolen in Noord-Limburg over de Mookerheide, door het Groesbeekse Bos en Heumensoord naar Malden en dan over het fietspad langs de A73 naar het Nijmeegse stadsdeel Lindenholt. “De mooiste verplaatsing die ik ken.”

De schapen zijn gretig bij het vertrek. “Zij hebben er zin in, net als koeien die na de winter de wei in mogen”, zegt Manders. Dat ze stevig doorlopen komt ook door de druk die Doortje zet, de hond van herder Paul Hezemans en net als Iwan een bordercollie. “Doortje is vandaag het gaspedaal en Iwan is de rem”, legt Manders uit. Zijn hond let op dat geen schapen afdwalen. “Mijn hond is werktuig en maatje tegelijk.”

Herders verplaatsen hun kuddes geregeld. Manders gaat met zijn kudde een paar keer per jaar heen en weer tussen het stadspark Staddijk en de Hatertse Vennen. Vandaag helpt hij collega Paul Hezemans, die met zijn kudde meerdere gebieden begraast die ook nog verder uit elkaar liggen. Hij is wel tien keer per jaar onderweg.

Schapen maaien beter dan machines

Dat is nodig, legt Manders uit, omdat de schapen met hun begrazing de natuur beheren. “We doen de begrazing in opdracht van terreineigenaren zoals Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten en de gemeente Nijmegen. Het hoeft niet allemaal kaal. Als het gras en diverse kruiden zijn opgegeten, gaan er op de hei planten groeien die juist een kans moeten krijgen. Dus dan verplaatsen we de kudde naar een ander gebied. Schapen maaien veel beter dan machines. Ze zijn ook heel goede bestrijders van bereklauw en Japanse duizendknoop.”

Halverwege de middag is het tempo er wel uit. De schapen hebben inmiddels flink gegeten, ze willen liefst gaan liggen om te herkauwen, legt Manders uit. Maar ook in Nijmegen zelf is het nog anderhalf uur lopen. In de voorhoede loopt Muffin, een vorig jaar geboren lam dat Manders aan het opleiden is tot leidschaap. Daarnaast heeft hij in zijn kudde ook een paar knuffelschapen, die hem altijd opzoeken. “Schapen zijn slimme beesten. De term ‘dom schaap’ is echt onzin. Ze weten heel goed welke kruiden goed voor ze zijn en kijken bij elkaar af. Als er eentje ergens eikels heeft gevonden, dat zijn bonbons voor schapen, dan staat meteen de hele kudde daar.”

Nooit meer iets anders

Nederland telt meer dan honderd gescheperde schaapskuddes, dat zijn kuddes met een herder. Paul Hezemans en Thom Manders zijn in dienst bij Bos & Schaap, het bedrijf van bioloog en herder Wouter Bos, dat nog een vierde herder in opleiding heeft. Hezemans (63) is aan zijn achtste seizoen als herder begonnen, Manders (35) is opgeleid als natuurbeheerder, was eerst leerling-boswachter, en volgde de opleiding tot schaapsherder toen hij vier jaar geleden in dienst trad. Hij wil nooit meer iets anders, het is ‘a way of life’. Op instagram is zijn werk te volgen. Soms werft hij daar ook helpers bij een verplaatsing.

Lees ook:

De schaapherder is een laatste stuiptrekking in een moderne wereld

Hij zorgt voor soortenrijkdom, voedsel en natuur, zijn vak is toegevoegd aan de lijst van immaterieel cultureel erfgoed. Toch kan Stijn Hilgers het niet bolwerken in zijn uitstervend beroep.

Alleen stikstofaanpak redt de heide niet, we hebben schaapherders nodig

Het is onbegrijpelijk dat er nog steeds geen beleid is om alle heiden in Nederland te gaan begrazen, aldus Sjraar van Beek en Kees van Hee van de Vereniging Gescheperde Schaapskudden Nederland.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden