Moestuincomplex De Pioniers, waar mensen gekweekte groente en fruit ruilen.

ReportageDuurzame 100

Deelplatform voor moestuiniers toont de kracht van onderop. ‘Jouw walnoten voor mijn aardbeien?’

Moestuincomplex De Pioniers, waar mensen gekweekte groente en fruit ruilen.Beeld Werry Crone

Vanaf nu kan het weer: iemand nomineren voor de Trouw Duurzame 100. Burgers die zich, samen of solo, inzetten voor een groenere wereld maken kans op een plek in de lijst. De nummer 100 van vorig jaar, het deelplatform voor moestuiniers ‘Vers uit de Tuin’, toont de kracht van onderop.

“Hier, neem een hapje”, zegt Frans Anken. Hij reikt een platte plantenspriet aan. Een kruidige smaak komt vrij op de tong. “Grappig, hè? Knoflookbieslook. Heerlijk in de salade.” Anken (62), van top tot teen in een bruingroen kloffie, loopt tussen de houten bakken van zijn moestuin door. Uit de zonet besproeide, gitzwarte aarde piept van alles omhoog. Elk van de bakken, die Anken zelf in elkaar timmerde sinds hij de moestuin in 2017 na drie jaar wachten te huur kreeg, is anders. “Daar staat sla, hier de wortels”, wijst hij. “Daar in die hoek verschijnt straks de lathyrus.” De stengels schieten lekker omhoog op deze zonnige aprildag, met de aanhoudende winterkou op zijn retour.

“Hier: Utrechtse uitjes”, wijst Anken trots vanaf een van de bakstenen paden, die hij aan het vervangen is door houtsnippers. “Sterk dat die uien zijn! Het verhaal wil dat wijlen prins Bernhard ze altijd op zak had, om het te verbloemen als hij een borrel ophad.” Bij elke vierkante meter van zijn moestuin heeft hij wel een verhaal paraat. Wat zijn moestuin hem brengt, op een van de percelen op ATV De Pioniers in Utrecht, deelt hij graag met anderen. Niet alleen de tuinkennis, die hij ook opdeed toen hij als tiener op de kwekerij van zijn opa hielp. Delen wil hij ook letterlijk.

“Ik heb vaak oogst over”, zegt Anken, terwijl hij in zijn moestuinhuisje water opzet voor een kop thee. “Wat is er dan leuker dan dit te ruilen, of te doneren aan iemand die erom verlegen zit?” Als deelnemer van het burgerinitiatief ‘Vers uit de Tuin’ zet Anken op internet wat hij in de aanbieding heeft. ‘Tomatenplantjes steeds groter 😊’ staat er nu bij zijn profiel. Hij wijst ernaar. In zwarte bakjes staan de planten te wachten op de liefhebber die ze komt ophalen. Na het interview volgt een staccato WhatsAppbericht van Anken: “Twee nieuwe contacten en heel wat stekken door kunnen geven”. Ook gratis aangeboden om op te halen bij Anken: zaden voor bladpeterselie en zaadmosterd.

Marktplaats voor moestuiniers

Vers uit de Tuin stond vorig jaar op nummer 100 van de Trouw Duurzame 100, die toen de tweede editie als ‘top van onderop’ beleefde, waarin duurzame burgerinitiatieven door een vakjury werden beloond met een positie in de lijst. Als een soort Marktplaats voor moestuiniers paste Vers uit de Tuin volgens de jury goed in de groene burgerbeweging, waarin mensen zich vrijwillig inspannen voor een duurzamere wereld. De tientallen moestuiniers die net als Anken meedoen aan het project, behalve in Utrecht ook in Culemborg, Waalwijk en Westerveld, willen hun oogst doneren of ruilen voor de goede zaak. Het gaat ze om de lol van delen, het verspreiden van de groene principes uit hun moestuin.

null Beeld Brechtje Rood
Beeld Brechtje Rood

Daar komt Monique Boere (39) aangelopen. Langs de lage afscheiding van wilgentakken en de rode bessenstruiken betreedt ze de moestuin van Anken. “Wat ligt het er keurig bij”, roept ze uit. Lachend: “Bij mij is het rommeliger.” Boere begon een jaar of vijf geleden met Vers uit de Tuin, samen met een paar vriendinnen die ook zelf groente en fruit kweken op een moestuin. “Je hebt al snel heel wat over”, vertelt ze terwijl ze vol bewondering naar de weeldigere tuin van Anken kijkt. “Familie en de buren willen best wat hebben, maar die kun je niet overladen met pompoenen.”

Herkenbaar, zegt Anken, die zelf eens radeloos met een lading gerooide rode bieten bleef zitten. “Het was de tijd dat de deeleconomie opkwam”, zegt Boere, die zelf een tuin in Oud-Zuilen heeft. “Airbnb, deelauto’s, dat soort dingen.” Het delen, ruilen en weggeven van overtollige oogst paste prima in dat rijtje. Het aanmaken van de website was een klus, maar verder beheer en uitbreiding is volgens Boere te doen. Meer dan een paar uur per maand is ze er nu niet meer aan kwijt.

Dat Vers uit de Tuin de Duurzame 100 haalde, doet Boere deugt. Het project schaarde zich zo bij een grote, diverse groep van burgerinitia­tieven – van afvalrapers en klimaatjongeren tot insectentellers en duurzame klusjesmannen. Van projecten met een focus op planten, groen en natuur waren er meer te vinden in de top 100, van Voedselbossen (nummer 50) tot burgers die samen land opkopen (nummer 14). “Misschien ligt het ook aan mijn bubbel”, zegt Anken, “maar ik signaleer een trend. Mensen willen hun eigen voedsel kweken.” Kijk alleen al naar de massale inschrijvingen bij moestuinen in coronatijd.

Het principe van delen staat voorop

Moestuiniers kunnen zichzelf bij Vers uit de Tuin aanmelden. Ze maken een profiel aan en etaleren hun oogst. “Een kleine vergoeding vragen mag, voor luxere fruitsoorten bijvoorbeeld. Maar het mag geen echt winkeltje worden, met commercieel doel. Het principe van delen staat voorop.” Meedoen kan ook als iemand geen moestuin heeft, maar wel een fruitboom in de tuin die genoeg appels of druiven geeft om anderen blij mee te maken.

Boere gaat in de tuinstoel zitten, net naast het kasje waar Anken aan spiraalvormige pinnen zijn tomaten gaat opkweken. “Het mooiste is als je mensen van mooie, gezonde voeding kan voorzien die daar echt mee geholpen zijn”, zegt ze. Dat lukt soms, maar het zijn toch ook vaak andere moestuiniers die in zijn voor het ruilen van oogst. In het bereiken van mensen met een kleine beurs kan Vers uit de Tuin nog vorderingen boeken, zegt Boere. “Daarvoor is het behulpzaam als iemand van de gemeente actief meehelpt. Zo’n ambtenaar kan de brug slaan, tussen ons als moestuiniers en mensen buiten de ‘groene bubbel’.”

Over een samenwerking met de Voedselbank, vorig jaar de nummer 24, hebben de initiatiefnemers nagedacht. Maar daar is het aanbod van de moestuiniers te beperkt voor. Ze vallen tussen wal en schip. “De overtollige oogst is vaak te groot om nóg een pan soep van te maken, maar te klein voor de Voedselbank.”

Anken verbaast zich er soms over dat hij heerlijke bessen, courgettes of boontjes aanbiedt, op te halen voor nop, maar dat er niemand voor komt. “Of iemand reageert: ik kom het halen. Maar niemand komt opdagen.” Jammer, want de uitwisselingen die hij meemaakt zijn altijd van waarde. “Vanwege de uitwisseling van oogst, maar ook de unieke korte ontmoetingen onderling.”

Bij het toegangshek staat een weggeefkast

Die sociale kant van Vers uit de Tuin is bijzonder, vindt ook Boere. “Op de moestuin ben je vaak alleen.” Dat is wel precies wat sommige tuiniers aanspreekt. Die zitten helemaal niet te wachten op een onbekende gast, die de overgebleven wortels of sla komt ophalen. Om ook die groep tuiniers bij het project te betrekken gaat Vers uit de Tuin de werkwijze verbreden. Wie niet met een profiel (met naam en foto) op de website wil staan, kan straks ook een simpele melding van aangeboden oogst maken. Bij ATV De Pioniers, opengesteld voor wandelaars, hebben ze er nog iets op gevonden. Op het plein­tje na het toegangshek staat een ‘weggeefkast’.

“Iedereen die zelf genoeg heeft weet: delen met een ander is leuk”, roept Anken uit. Hij zit vol met plannen, voor wat hij nog wil gaan telen. Gifmiddelen gebruikt hij niet, als aanhanger van de biodynamische teelt. “Soms strooi ik slakkenkorrels, dat is het enige. Anders ben je alles kwijt.” Op prei na (‘mijn enige mislukking’) haalde Anken allerlei mooie oogst van zijn tuin. Boere herkent veel van de planten in zijn kweekbedden, maar ze heeft in Oud-Zuilen ook haar eigen liefhebberij. “Ik heb ook spruitjes, broccoli, boerenkool”, somt ze op. En walnoten, die ze heeft meegebracht. Met handen vol stekkies en een hoofd vol tuintips keert ze huiswaarts.

null Beeld Trouw
Beeld Trouw

Lees ook:

Trouw Duurzame 100 in 2020

Vorig jaar was de tweede editie van de Trouw Duurzame 100 als top ‘van onderop’. Lees hier alles terug over de burgerinitiatieven die toen in de lijst stonden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden