Stikstof

De zogenaamd schone stal is net zo vervuilend als de traditionele stal

Uit koeienstallen ontsnapt veel meer stikstof dan werd aangenomen, blijkt uit onderzoek. Beeld ANP

Minder stikstof in de mest betekent meer stikstof in de lucht. De milieuvriendelijke stal levert amper milieuwinst op. Dit komt doordat milieutechnieken in veestallen niet of slecht werken. 

De Nederlandse veehouderij stoot veel meer stikstof uit dan tot nu toe werd aangenomen. Bij een deel van de stallen met melkkoeien ligt de uitstoot zelfs tot drie keer zo hoog. Dit komt doordat milieutechnieken in veestallen niet of slecht werken.

Dat blijkt uit onderzoek van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) in opdracht van minister Schouten van landbouw, natuur en voedselkwaliteit. De minister vroeg het CBS te onderzoeken hoeveel stikstof er vrijkomt uit stallen met koeien, varkens en kippen. Tot nu toe werd dat berekend volgens een wetenschappelijk model dat in de Europese Unie verplicht is. Voor het eerst heeft het CBS die berekende uitstoot nu vergeleken met tienduizenden meetgegevens uit monsters van mesttransporten.

De uitkomst is slecht nieuws voor het kabinet dat een uitweg zoekt uit de stikstofcrisis. De mest van de monsters blijkt veel minder stikstof te bevatten dan de berekeningen voorspelden. Die stikstof is ontsnapt naar de lucht, in grotere hoeveel­heden dan verwacht. Juist om dat te voorkomen, hebben boeren de laatste jaren veel maatregelen moeten nemen. In en op veestallen zijn bijvoorbeeld kostbare ‘emissie-arme vloeren’ en ‘luchtwassers’ geïnstalleerd. Een ‘milieuvriendelijke’ stal met voor tienduizenden euro’s aan techniek stoot helemaal niet minder stikstof uit dan een ‘ouderwetse’ stal, blijkt nu: de hogere uitstoot geldt voor álle typen veestallen.

De ontsnapte stikstof kan in de lucht de vorm aannemen van onschuldig stikstofgas, maar ook van stikstofoxide – dat schadelijk is voor de natuur –, of van het broeikasgas lachgas. Om die reden moet de uitstoot beperkt blijven.

Uit koeienstallen ontsnapt tot drie keer meer stikstof dan aangenomen

De hoger dan verwachte stikstofuitstoot doet zich voor bij alle diersoorten, gemeten over meerdere jaren, maar de melkveehouderij springt eruit. Uit koeienstallen ontsnapt maar liefst tot drie keer meer stikstof dan werd aangenomen, zo bevestigt een woordvoerder van het CBS.

“Dit zijn heldere conclusies”, ­reageert Nico Ogink, onderzoeker milieu en veehouderij aan de Wageningen Universiteit. “Het rapport maakt duidelijk dat emissie-arme stalsystemen maar weinig resultaat opleveren.”

Ogink noemt dat ‘pijnlijk en vervelend’, omdat zulke milieuvriendelijk bedoelde stallen verplicht zijn voor boeren die een nieuwe stal willen bouwen. De provincie Noord-Brabant verplicht zelfs alle boeren in de provincie om uiterlijk over twee jaar uitsluitend nog gebruik te maken van zulke stallen. Dat resulteerde vorige maand in grimmige protesten bij het Bossche provinciehuis.

Hoe het kan dat milieutechnieken voor de veehouderij niet functioneren? “In tests werken ze wel”, zegt Ogink. “Dus misschien ligt het aan ondeugdelijk gebruik in de praktijk. De uitstootberekeningen gaan ervan uit dat een luchtwasser op een stal ook echt aanstaat, maar is dat wel zo? Dat zou je moeten nagaan.”

“Dit is een belangrijk rapport, met verrassende conclusies”, reageert ook Oginks Wageningse collega Oene Oenema. Hij is mestdeskundige en lid van de commissie van experts die de minister adviseert over de mestwetgeving. “Dit zal zeker implicaties hebben voor het beleid”, zegt Oenema. “Emissie-arme stallen verdienen dat predicaat misschien helemaal niet.”

Juist de vermeende emissie-arme stallen worden, net als andere technische ingrepen, gezien als een manier om de uitstoot van stikstof te reduceren. Het is een van de methodes waarmee het kabinet gehoor wil geven aan het vonnis van de Raad van State uit mei. In de komende dagen komt de regering met maatregelen voor de korte termijn om weer vergunningen te kunnen geven aan activiteiten die stikstof uitstoten bij natuurgebieden.

Wees voorzichtig met het overbrengen van tekentafelresultaten naar de praktijk

Op de lange termijn zal vooral de veehouderij, als voornaamste bron van stikstofuitstoot, maatregelen moeten nemen. Mestexpert Oenema wijst daarbij op de nieuwe uitstootcijfers en waarschuwt voor een te groot vertrouwen in technieken die goed zouden zijn voor het milieu: “Wees voorzichtig met het overbrengen van tekentafelresultaten naar de praktijk”.

Als technische maatregelen geen soelaas blijken te bieden tegen de stikstofuitstoot, komt een inkrimping van de veestapel steeds nadrukkelijker in beeld. Die ingreep is politiek uiterst omstreden.

Boerenorganisatie LTO Nederland zegt de uitkomsten van het onderzoek te bestuderen. Een woordvoerder wil er niet inhoudelijk op ingaan, ook niet op het slechte functioneren van luchtwassers en emissie-arme stalvloeren. 

Volgens het ministerie van landbouw zit aan de constatering dat er meer stikstof uit veestallen ontsnapt ook een andere kant. Een woordvoerder van minister Schouten laat weten: “Meer stikstof in de lucht betekent minder stikstof op de bodem. Dat is positief.”

NB: In een eerdere versie van dit artikel stond dat de uitstoot van melkkoeien ‘drie keer zo hoog’ is dan werd aangenomen. Dit is ‘tot’ drie keer zo hoog. 

Lees ook:

De coalitie is nog niet van het stikstofspook af

Het kabinet hoopt begin volgende week plannen te presenteren om uit de stikstofimpasse te komen. Ook op langere termijn zijn pijnlijke ingrepen nodig.

Wie is wie in de wirwar van boerenprotesten

Spontane boerenacties in Leeuwarden en Den Bosch maakten onlangs duidelijk hoe versplinterd de agrarische sector is. Toch lijkt hun aanpak succesvol. Wie is wie in het protest?

Juristen: ook de nieuwe stikstofaanpak van het kabinet is in strijd met de wet

Ze moeten een uitweg zijn uit de impasse, maar minister Schouten kan er maar beter van uitgaan dat ze dat niet zijn: ook de nieuwe stikstofmaatregelen van de regering zijn waarschijnlijk in strijd met de wet, legden deskundigen uit aan de Tweede Kamer.

Correctie 8 november

In een eerdere versie van dit artikel stond dat uit koeienstallen drie keer meer stikstof ontsnapt dan werd aangenomen. Dit klopt niet, want die ‘drie keer meer’ is van toepassing op slechts een deel van de sector, enkele honderden bedrijven. De overgrote meerderheid van ruim 3500 onderzochte melkveebedrijven heeft een uitstoot die ongeveer 1,5 keer hoger ligt dan verwacht. Bij enkele tientallen onderzochte bedrijven ligt de uitstoot vier keer zo hoog als verwacht. Nederland telt in totaal zo’n 16 duizend melkveehouderijen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden