JELLE'S WEEKDIER

De zeekoet, een vreemde snuiter op het wad

Zeekoeten in dierenopvang De Fûgelhelling in Moddergat. Ze zijn daar ziek binnengebracht, onder meer vanaf Terschelling. Beeld Sjaak Verboom

Enkele tientallen zeekoeten spoelden onlangs aan op de Waddenkusten. De oorzaak van deze relatief massale vogelsterfte is momenteel onderwerp van onderzoek; de suggestie gonst rond dat het te maken zou hebben met de overboord geslagen containers (of de inhoud ervan). 

Als een ding zeker is, is het dat zeekoeten niet op de Nederlandse stranden thuishoren, niet dood maar eigenlijk ook niet levend. Zeekoeten zijn alken, echte zeebeesten; ze komen alleen aan land om te broeden en dat doen ze dan uitsluitend op griezelig smalle ­richeltjes, op akelig steile rotskusten en niet op een zandstrand.

Er is veel over de zeekoet te schrijven, niet zozeer over dat drama op onze kust, maar over de soort, over zijn wanhopig ogende broedgedrag op enge richeltjes, over de vraag waarom de eieren de vorm hebben van een ouderwetse houten kindertol, over hoe dat nou zit met zeekoeten en andere alken aan de ene kant en pinguïns aan de andere. 

Veel gras is al voor mijn voeten weggemaaid door de bekende Engelse ornitholoog Tim Birkhead. Zijn recente boek over eieren (‘Het vogelei’ – De Bezige Bij) behandelt het broedgedrag en de eieren die vanouds werden verzameld voor consumptie én voor collecties.

Eierhandel

Dat verzamelen alleen al was een zaak van uiterste doodsverachting: de rapers lieten zich aan touwen langs de kliffen omlaag zakken om de eieren te stelen. Die eierhandel is tegenwoordig verboden, maar het was wel een sterk staaltje masculiene heldhaftigheid. Overigens herinner ik mij dat een goede vriend een aantal jaren geleden op IJsland nog zeekoeten­eieren kon kopen, gewoon in de winkel.

Hoewel zeekoeten sterk op pinguïns lijken, behoren die laatste tot een totaal andere familie. Het is een mooi voorbeeld van wat evolutiebiologen ­‘convergentie evolutie’ noemen, waarbij gelijke leefomstandigheden leiden tot identieke aanpassingen.

Het bekendste voorbeeld ervan is de torpedovorm van snelle onderwaterzwemmers: dolfijnen, haaien, makrelen, uitgestorven ichthyosauriërs en ook pinguïns en alken hebben die vorm. Pinguïns leven op het zuidelijk halfrond – de meest noordelijke soort leeft op de Galápagos eilanden.

Originele pinguïns

Op het noordelijk halfrond nemen de alken, waaronder de zeekoet, de kleine alk en de papegaai­duiker, deze ecologische ruimte in; het zijn aan zee gebonden vogels die onder water op prooi jagen. Ook de uitgestorven reuzenalk hoort tot de alkenfamilie. Om de verwarring groter te maken heet de reuzenalk Pinguinus impennis en is daarmee de ­originele pinguïn, waarnaar de ‘echte’ pinguïns in tweede instantie zijn vernoemd.

Het belangrijkste uiterlijke verschil tussen alken en pinguïns zijn de vleugels, die bij de pinguïns zijn geëvolueerd tot flippers. Pinguïns zijn iets verder gevorderd in de evolutie tot hogesnelheidstorpedo, maar ik durf te wedden dat wanneer we over drie miljoen jaar nog eens naar de zeekoet zouden kunnen kijken, diens vleugels ook verder zijn verflipperd.

De zeekoet Uria aalge (de soortnaam aalge betekent alk) komt met vijf ondersoorten over het gehele noordelijk halfrond voor; bij gebrek aan steile kliffen broeden ze niet in ons land. En terzijde: de zeekoet is géén familie van de meerkoet; het is zelfs überhaupt geen koet. Het is een alk.

Jelle Reumer is paleontoloog. Voor Trouw bespreekt hij iedere week een dier dat het nieuws haalt. Lees hier eerdere afleveringen van Jelle’s Weekdier.

Lees ook:

Heeft de sterfte van zeekoeten op de Noordzee te maken met de gezonken containers?

In de winter hebben zeekoeten het nooit makkelijk, maar dat er nu tientallen op de Wadden aanspoelen is niet normaal.Is er een verband met de gezonken containers?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden