De wolf is er al, en nu komt ook de goudjakhals naar Nederland

Goudjakhals

De wolf is er, de goudjakhals komt eraan. Als hij welkom wordt geheten, zal met een aantal jaar ook deze hondachtige in ons land een plaats weten te veroveren. 

Een aantal van tientallen goudjakhalzen op termijn is niet onmogelijk, voorspelt Glenn Lelieveld van de Zoogdiervereniging. Het dier is op de Veluwe al twee keer met cameravallen gesignaleerd. “Het is een schuw dier: mogelijk heeft er zich inmiddels zelfs al een goudjakhals in ons land gevestigd. Prima ontwikkeling en niet alleen vanwege de grotere biodiversiteit. De goudjakhals zou zich ook weleens kunnen ontpoppen als natuurlijke bestrijder van ganzen.”

Net als de wolf rukt de goudjakhals op vanuit het oosten. In de Balkan, Oostenrijk, Hongarije en Tsjechië is het dier al geheel ingeburgerd en ook in Denemarken, Duitsland en Zwitserland wordt deze hondachtige geregeld gezien. Zeker in het voormalige Oostblok gaat het de dieren goed. Zo goed dat jongen flinke afstanden afleggen op zoek naar nieuwe leefgebieden.

Voedselopportunist

De goudjakhals is een zogeheten meso-predator en staat in de rangorde onder de toppredator wolf. Dit betekent dat het dier zoveel mogelijk de territoria van wolven zal mijden. Noodgedwongen: de wolf jaagt hem weg. “Maar vooralsnog laat dat de goudjakhals ruimte genoeg”, constateert Lelieveld, bij de Zoogdiervereniging bezig als coördinator van het wolvenmeldpunt.

Ook de goudjakhals is voor mensen ongevaarlijk. Het dier eet over het algemeen veel kleinere prooien dan de wolf – voornamelijk muizen, en daarnaast fruit, zaden en aas – maar is veel meer dan de wolf een voedselopportunist. “Vergelijk het maar met een vos. Die eet ook wat voorhanden is. Een reekalf of zelfs een onbeschermd lammetje kan dus ook op zijn menu staan. In principe…”

Met het oog op de spookverhalen rondom de wolf, die uitmondden in veel commotie en een behoorlijk negatieve houding van veel inwoners, is voorlichting en daarmee kennis in eigen huis onontbeerlijk. Op verzoek van Lelieveld onderzochten daarom twee studenten hoeveel gebieden in ons land qua landschapsstructuur geschikt zouden zijn en wat het dier zou eten. De twee datasets gezamenlijk leveren een voorspelling voor hoeveel goudjakhalzen hier zouden kunnen leven.

Halfopen landschappen

Buitenlandse studies en de praktijk maken duidelijk dat de goudjakhals bij voorkeur in halfopen landschappen leeft. De variatie biedt een scala aan prooien; bos en struweel bieden voldoende plek om te rusten. Steden worden niet a priori gemeden, ook al omdat daar vaak eenvoudig voedsel te vinden is.

Ecoloog en leraar in opleiding Joliene Wennink bekeek met die wetenschap de geschiktheid van ons land. Jaarlijks bepaalt de Wageningse Universiteit waar welk landschapstype (in totaal 39) voorkomt. Wennink bezag al die landschapstypen ‘met goudjakhalsogen’; welke zijn groot en gevarieerd genoeg? De bioloog: “Dat leverde honderden gebieden op. Met name de Veluwe, de duinen en ook de akkerbouwgebieden zijn geschikt”.

Ondertussen probeerde Pauline Lange, student Biologie aan de Wageningen Universiteit, te voorspellen wat de goudjakhals in ons land zou eten. Kennis over het dieet bestaat er alleen over de Oost-Europese populatie.

Lange: “Het dieet blijkt voor ons land moeilijk te voorspellen, ook al door het opportunisme van het dier. Vermoedelijk zijn muizen en ratten bulkvoer. Aas, als dit toevallig voorhanden, is versmaadt hij evenmin en mogelijk eet hij ook ruiende en daardoor slome ganzen”. 

Rietwolf

Wennink: “De goudjakhals komt graag en veel in het moeras, heeft in het buitenland niet voor niets de bijnaam ‘rietwolf’”. Schapen of op grote schaal kippen belagen, lijkt Lange niet aannemelijk, al kan een lammetje of hobbykip natuurlijk ook wel eens gegrepen worden. “Goudjakhalzen zijn minder schuw dan wolven en mijden de stad minder. Evengoed is in de literatuur geen geval beschreven waarin een goudjakhals actief jaagt op vee.”

Een goudjakhals jaagt meestal alleen, maar bij grotere prooien kunnen de dieren in een roedel samenwerken, voegt Lelieveld aan haar conclusies toe. “In zo’n geval kunnen ze een reekalf of kalf van een damhert buitmaken.”

Voedsel is al met al geen limiterende factor, constateert Lange. De goudjakhals heeft dan ook aan een klein territorium van 5 tot 6 vierkante kilometer genoeg. Wennink: “Zodoende is er in de geschikte leefgebieden ruimte voor 1400 goudjakhalsfamilies. Voeg je daar de drukkende invloed van de wolf aan toe, dan nog kunnen er hier zo’n 800 families voldoende ruimte en voedsel vinden.”

Glenn Lelieveld waagt zich niet aan een exacte voorspelling. “Veel hangt af van de opmars van de wolf en het toekomstig landgebruik. Als beide dieren gewoon welkom worden geheten, moeten tientallen goudjakhalzen zeker mogelijk zijn. Zou toch echt fantastisch zijn.”

Over de goudjakhals

Een goudjakhals lijkt op een kleine wolf, maar heeft kortere poten en oren, en een dikke maar kortere staart. De snuit is spitser (en daarmee toegespitst op het eten van muizen). De vacht is bruinrood met een ‘gouden’ gloed.

De dieren leven in familieverband. De roedel bestaat meestal uit vijf dieren; afhankelijk van het voedselaanbod sluiten er zich nog meer dieren aan.

Zoals veel zoogdieren jaagt de goudjakhals ’s nachts en slaapt overdag in een leger: een lage, wat verborgen plek. Dagelijks kan een goudjakhals enkele tientallen kilometers afleggen.

Als de goudjakhals arriveert, geniet hij geen directe bescherming op grond van de Wet Natuurbescherming, omdat hij als nieuwkomer geldt. Op Europese schaal is de soort inheems en daarom opgenomen in het beschermingsregime van de Habitat-richtlijn. Bejaging is daarom niet toegestaan.

Lees ook: 

Wildspotten via wifi: de hulp van het publiek is hard nodig

Hordes natuurliefhebbers trekken jaarlijks naar de Veluwe in de hoop een glimp op te vangen van een hert, zwijn, ree of das. Maar de mooiste wildwaarnemingen vinden volgens deelnemers van ‘Snapshot Hoge Veluwe’ online plaats. 

Na de wolf dient nu de jakhals zich aan

Laten we maar meteen met de deur in huis vallen: de jakhals is naar ons op weg. De goudjakhals, ook bekend als Europese coyote, is bezig aan de langzame maar gestadige opmars in de richting van ons deel van het continent

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden