Het mooiste Nederland

De wildernis van Lauwersmeer is één groot vogelfeest

Beeld Annemarie Bergfeld

Vijftig jaar geleden werd het Lauwersmeer geboren. Een ruig landschap dat we nog niet kenden, een hotspot voor vogels. Maar op deze verjaardag gaat niet overal de vlag uit.

De Kwelderweg is een grens zo strak als een liniaal. Paardenbloemen, pinksterbloemen en madeliefjes kleuren de bermen geel, zachtroze en wit. Maar voorbij die bermen liggen twee verschillende werelden. Rechts zie ik een strakke vlakte industrieel land: hier groeit gras voor de koeien die over de lage zijmuren van een reusachtige boerenstal naar de lucht mogen kijken. Links van de weg lummelen twee bruinwollige Schotse hooglanders rond. Een grijswit paardje schuurt zijn zij aan de takken van een omgevallen wilg. Een veulen ligt, de kop naar beneden, in diepe slaap op de rand van een greppel. De rest van de kudde koniks staat verspreid in een verre van strak stuk land. Ik zie hoge grassen, al dan niet omgevallen bomen, modderpoeltjes en een waterstroomje dat in een zee van riet verdwijnt. Welkom aan de rand van nationaal park Lauwersmeer.

Donderdag 23 mei is het vijftig jaar geleden dat de Lauwerszee ophield te bestaan en het Lauwersmeer werd geboren. De dijk die voor die ommekeer zorgde, kwam er niet zonder slag of stoot. Aan de Friese kant van de zeearm was de herinnering aan de Watersnood van 1953 nog levendig. Bij Ezumazijl sloeg het water toen bijna over de zeedijk. Achter de ramen hingen posters met ‘De Lauwerssé moat ticht’. In Groningen was lang niet iedereen vóór. Afsluiting van de Lauwerszee zou de nekslag betekenen voor de garnalenvisserij waar vrijwel heel Zoutkamp van afhankelijk was. Ook natuurbeschermers protesteerden. Kostbare natuur met zandbanken, zeehonden, rijke visgronden en de natuurlijke dynamiek van eb en vloed zouden verloren gaan. In 1960 besliste Den Haag dat veiligheid voor alles ging. Negen jaar later werd de dijk gesloten en de verbinding met de Waddenzee definitief verbroken. Al gauw bleek dat in de luwte van de dijk spontaan een nieuw landschap tot leven kwam. De ruimte en ruigte en de afwisseling tussen water en definitief drooggevallen zandplaten trokken honderden vogelsoorten, sommige met tienduizenden tegelijk. De nieuwe wildernis van het Lauwersmeer groeide uit tot dé vogelhotspot van ons land.

Beeld Annemarie Bergfeld

Schotse hooglanders

De Diepsterbosroute of de Vogelroute, antwoordde Staatsbosbeheer-boswachter Jaap Klooster- huis beslist op mijn vraag naar de beste wandelroute om het Lauwersmeer-van-nu te beleven. Alleen is het Diepsterbos tijdelijk niet optimaal voor de natuurbeleving; machines werken er aan de versterking van de waterkeringen. Dus stap ik op een doordeweekse dag onder een voorzichtig zonnetje welgemoed door het klaphekje dat naar de Vogelroute leidt. Om daar, zoals de boswachter me verzekerde, “alles wat we in het Lauwersmeer hebben” te beleven. Konikpaarden en Schotse hooglanders dus. Als zij de vegetatie niet kort houden, groeit deze voormalige zeebodem dicht tot bos.

Een imposante zwerm brandganzen. Vele honderden zijn het er. Laag over het riet komen ze aangevlogen om het ruige grasland even verderop zwart-wit te bespikkelen. Kleine duintjes en een slenkje dat nog uit het Lauwerszee-tijdperk stamt. En riet, heel veel riet. Ik krijg er een beetje een waddengevoel van.

In het Zomerhuisbos loop ik over kades die net zijn opgehoogd. De boomstammen aan weerszijden wortelen een stuk lager, in drassig land. Of ze hebben de geest gegeven en zijn nu als dood hout een bron van leven voor paddenstoelen en mossen.

Beeld Annemarie Bergfeld

Een rij populieren is als domino- stenen omgegaan, uit de horizontale stammen schieten nieuwe stammetjes naar het licht omhoog. Aan de andere rand van het bos ontvouwt zich weer een gele zee van riet. Ik beklim een vogeluitkijkbult waar twee mannen hopen de zeearend te zien. Ondertussen doen ze moeite twee vechtende kiekendieven in hun camera’s te vangen. De vogels op links laten zich makkelijker fotograferen. Op de rand van water en land klonteren grote groepen ganzen, smienten, aalscholvers en wilde zwanen bijeen. In een veelstemmig koor kwetteren, snateren en gakken ze een imponerende symfonie bij elkaar. Met al mijn zintuigen op scherp beleef ik het.

Dit is één groot vogelfeest.

Terwijl de controverses rond het Lauwersmeer blijven - boeren zijn tegen de plannen om het waterpeil meer te variëren - mag op 23 mei de vlag uit. Zo’n ongerepte wildernis als deze hebben we nergens in Nederland. Al mag niet uitgesloten worden dat een enkele verstokte Zoutkamper visser of visserszoon die dag de vlag halfstok hangt.

Meer Lauwersmeer

De Vogelroute (5 km, witte paaltjes) begint op de parkeerplaats van Staatsbosbeheer aan de Kwelderweg. Navigatie: een kleine kilometer oostelijk van Kwelderweg 2, Kollumerpomp.
De route loopt deels door begrazingsgebied. Garantie dat de grote grazers juist hier lopen is er niet. Zo wel: houd minimaal 25 m afstand en loop nooit tussen moeder en jong door.
Horeca in Dokkumer Nieuwe Zijlen (3 km) en Zoutkamp (8 km).
Het Visserijmuseum in Zoutkamp toont t/m 31 oktober de expositie ‘Het verdriet van Zoutkamp’. 

Activiteitencentrum Lauwersnest (De Rug 1, Lauwersoog) geeft informatie over de natuur van nationaal park Lauwersmeer, met focus op vogels en Dark Sky Park: het gebied is officieel aangemerkt als een van de beste plekken om de duisternis te beleven. 

Voor ‘Het mooiste Nederland’ probeert de redactie van Trouw de mooiste fiets- en wandelroutes door Nederland uit. Lees meer in ons dossier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden