Groene ClaimRobin van Wechem

De Wakuli-koffie komt door de brievenbus, is dat goed voor de boer?

Over vijf jaar een miljoen huishoudens in West-Europa van vers gebrande koffie voorzien, dat is het ambitieuze plan van Yorick Bruins, medeoprichter van Wakuli-koffie. Zijn berekeningen worden weersproken.  

Vorig jaar was een dramatisch jaar voor koffietelers, zegt Yorick Bruins, medeoprichter van het koffiebedrijf Wakuli. “Ondanks de stijgende vraag lag de verkoopprijs onder de kostprijs. In Colombia lieten boeren de koffiebessen aan de struiken hangen, omdat het duurder was om ze te oogsten en verkopen. Net zoals Saudi-Arabië de olieprijs bepaalt, bepaalt Brazilië de koffieprijs. Door de lage real is die flink gedaald.” Bruins ziet koffie niet als bulkproduct, maar als seizoensgebonden luxeproduct.

“Gebrande koffie drink je het liefst binnen zes weken. Wij branden de bonen in Nederland, zodat klanten altijd verse koffie hebben. Door licht te branden, blijven de verschillende smaken behouden. We werken samen met coöperaties over de hele wereld, zodat we direct na de oogst kunnen leveren. In november hadden we koffie uit Thailand, komende maand is het Brazilië.” In die maand kregen nog 1500 huishoudens hun koffie van Bruins’ bedrijf door de brievenbus, inmiddels zijn dat er al 2500.

Na jaren als bedrijfsadviseur voor koffiecoöperaties in Oost-Afrika te hebben gewerkt, kreeg de ondernemersgeest Bruins te pakken. “Ik zag dat boeren allerlei plannen hadden om extra waarde te creëren, maar die liepen vaak stuk op gebrekkige aansluiting met de markt. Door de afstand tussen boer en consument zo klein mogelijk te maken, creëer je meer opbrengst voor de boer.”

Wereldmarktprijs

In de gemiddelde keten van koffie zitten er veertien schakels tussen boer en consument, bij Wakuli één. De koffie is niet te koop in de supermarkt of speciaalzaak, dat scheelt ruim 40 procent op de consumentenprijs. Boeren krijgen in dit model 22 procent van de opbrengst, tegenover 7 procent bij andere koffie.

Het bedrijf betaalt boeren gemiddeld 4,20 euro per kilo, ver boven de wereldkoffieprijs van 1,60 euro per kilo. Of dat ook genoeg is voor een leefbaar loon, moet dit jaar blijken, zegt Bruins. “Een leefbaar inkomen is afhankelijk van de regio waar de koffie wordt geteeld en het aantal verschillende gewassen dat een boer heeft.”

Harry Hummels, hoogleraar social entrepreneurship aan Universiteit Utrecht, merkt op dat Wakuli het prijsverschil groter doet voorkomen dan het is. “De wereldmarktprijs is een samengesteld gemiddelde van Robusta- en Arabica-koffies. Wakuli verkoopt Arabica-koffie, die zo’n 2,40 euro per kilo kost.”

Pita Verweij, universitair hoofddocent aan het Copernicus Instituut voor Duurzame Ontwikkeling van dezelfde universiteit, bevestigt dat. “De Colombian mild coffee is een duurdere Arabica-koffie die momenteel 2,56 euro per kilo kost. De goedkopere Robusta kost 1,34 euro per kilo. Wakuli vergelijkt dus met de goedkope variant, maar verkoopt zelf de duurdere.”

Bruins weerlegt dat. “De wereldprijs van Arabica-koffie schommelt. Vorig jaar was hij 1,60 euro per kilo, afgelopen vrijdag bijna 2 euro. We verkopen ook Robusta-koffies, dus de vergelijking geldt voor beide koffievarianten.”

Cups van composteerbaar materiaal

Verweij denkt wel dat Wakuli’s kiloprijs realistisch is en voor boeren een groot verschil kan maken. Ruerd Ruben, hoogleraar Impactanalyse aan de Wageningen Universiteit, verwacht dat koffieboeren in Congo veel meer hebben aan 4,20 euro per kilo dan boeren in Brazilië. Zelfs in een vergelijkbare regio zijn de verschillen groot. “In Nicaragua is een leefbaar loon 246 dollar per maand, in Brazilië het dubbele.”

Ruben vindt Wakuli’s diagram met de prijsopbouw van de koffie incompleet. “Het weghalen van de tussenhandel klinkt mooi, maar de koffiebonen moeten ook worden gepeld en gedroogd. Soms doen coöperaties dat zelf, soms tussenhandelaren. Die kosten staan nu niet in het overzicht. Het is ook duur om koffie te verpakken. In Tanzania zijn geïmporteerde jute zakken een behoorlijke kostenpost.”

Hummels weet dat er koffiemerken zijn die boeren nog meer betalen. “MAAS-koffie betaalt boeren 13 euro per kilo gebrande en verpakte koffie in Ethiopië. Daarbij blijft nog meer waarde achter in het herkomstland.” Bruins vindt dit een kwestie van appels met peren vergelijken. “Het zou uiteraard kunnen dat MAAS dit bedrag betaalt. Wij betalen waarschijnlijk meer, omdat we bij vergelijkingen rekenen in groene, onbewerkte bonen.”

Bovendien gaat branden en verpakken in het herkomstland ten koste van de kwaliteit van de koffie, zegt hij. “Tien dagen na het branden is de koffie op z’n best en dan moet hij nog worden vervoerd. Dat red je niet met scheepvaart, en invliegen is voor ons geen optie. Bovendien levert branden in het herkomstland alleen maar toegevoegde waarde op als de branderij in handen is van de boeren of cooperatie. Dat is in het geval van MAAS niet zo.”

Vanaf deze maand verkoopt Wakuli ook koffie in cups van composteerbaar materiaal. De cups zijn gemaakt van reststromen in de rietsuikerproductie en via een speciaal procedé luchtdicht gemaakt. Ze moeten binnen een half jaar worden gebruikt om de smaak van de koffie te behouden. Hummels ziet de meerwaarde van cups niet zo. “Zelf koffiebonen malen en verwerken levert minder afval op.”

Bruins is het daarmee eens. “Cups zijn minder goed voor de smaak, de portemonnee en het milieu, maar we kunnen daarmee wel een andere doelgroep aanspreken, die nu nog koffie van de grote merken drinkt.”

In de serie Groene Claim worden als duurzaam aangeprezen producten kritisch bekeken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden