AEC Moerdijk

Vuile 15

De Vuile 15: in Moerdijk rookt de afvaloven gewoon door

AEC MoerdijkBeeld Attero

Vuilnisovens staan vanwege hun hoge CO2-uitstoot op plek 8 in de Vuile 15. Maar in Moerdijk zijn ze trots op de ‘afvalenergiecentrale’. “Wij zijn onderdeel van de oplossing.” Deel 2 van een serie van 4. 

Al bij de toegangspoort hangt een vies geurtje. De tekst op de rood-­witte fabrieksgevel ­bevestigt wat de neus al heeft gesignaleerd. “Hier maken wij duurzame stroom en warmte van uw afval.” Trucks komen aanrijden, aan de achterkant, via het Hollands Diep, arriveren vrachtschepen. Al dat transport dient maar één doel: de verbrander in Moerdijk van stookwaar ­voorzien. Vuilnis dus, van zowel huizen als ­bedrijven.

“Ook uit Engeland en Ierland verwerken we hier afval”, zegt Robert Corijn van fabriekseigenaar Attero. “Wij horen bij de grootste afvalenergiecentrales in Europa.” ­Uitstoot: jaarlijks 1 megaton CO2. Net wat minder dan de vuilnisovens van HVC in Alkmaar (1,1 megaton), het Amsterdamse Afval Energie Bedrijf (1,5 megaton) en AVR Rijnmond (1,7 megaton).

Dat verklaart meteen waarom de afval- (en water-)sector hoog scoort in de lijst van CO2-kanonnen. Die branche stoot jaarlijks 10,2 ­megaton broeikasgas uit, becijferde CE Delft voor Trouw. Daardoor staan ze op plek 8 van de 15 vuilste sectoren in Nederland.

Beeld Brechtje Rood

‘Niet verbranden levert meer klimaatschade op’

Denk nu niet dat dit Attero een gevoel van klimaatschaamte geeft. Integendeel, het bedrijf is trots. “Wij stoten wel CO2 uit, maar tegelijk voorkomen we extra broeikasgasemissies”, zegt Corijn. “Zouden wij het afval niet verbranden, dan belandt het elders in Europa op de stort.” En storten leidt tot de vorming van methaan, een flink sterker broeikasgas dan CO2. Het gevolg: meer klimaatschade.

De afvalverbrander is niet zomaar weg te denken, zeggen ze bij Attero. “Circulaire ­terugwinning van alle grondstoffen klinkt ­geweldig, maar dat is nog een idylle, nu en in de nabije toekomst. De realiteit is dat de EU 41 miljoen ton tekort krijgt aan verbrandingscapaciteit. Wij zijn onderdeel van de oplossing.”

Beeld Sander Soewargana

De overige vier uit de top 10:

6: Vervoer door de lucht

Je zou de luchtvaart misschien op 1 verwachten. Maar omdat CE Delft een ranglijst opstelde van de vuilste binnenlandse sectoren, is niet al het broeikasgas van de sector meegeteld. De onderzoekers telden alleen het vliegverkeer, voor zowel goederen als personen, van de Nederlandse maatschappijen. Dat is eerlijker voor de vergelijking, aldus CE Delft. Het bureau noemt KLM als grootste bron van CO2. Ook de maatschappijen Transavia, TUI en Corendon dragen eraan bij dat de Nederlandse vluchten samen op plek 6 staan. De luchtvaart ontspringt net als scheepvaart de dans van klimaatafspraken. Wel belooft de sector schonere luchthavens, brandstoffen en compensatie door bosaanplant.

7: Melkveehouderij

Koeien produceren melk. En mest. Gezien de grote veestapel in Nederland, verklaart dat direct de positie 7 van de melkveehouderij, door CE Delft benoemd als apart cluster binnen de gehele landbouw, in de Vuile15. In dit geval gaat dat niet over kooldioxide (CO2) maar om methaan. Dat is het broeikasgas die vrijkomt uit mest, en scheten en boeren van vee. Methaan is een fors sterker broeikasgas dan CO2. Vanwege de stikstofcrisis staan plannen op stapel om de veehouderij kleinschaliger en milieuvriendelijker te maken. Kringlooplandbouw, in jargon. Ook boeren uitkopen is denkbaar, om kwetsbare natuur te beschermen tegen stikstof. Het verlagen van stikstof kan tegelijk broeikasgas verminderen.

9: Aardolie-industrie

Nederland telt vijf aardolieraffinaderijen. Dat zijn joekels van fabrieken die brandstof produceren, van ruwe olieproducenten. De aardolie-industrie verkoopt die fossiele brandstoffen aan andere bedrijven die fossiele energie nodig hebben, als brandstof of grondstof. De grootste drie van de vijf raffinaderijen hebben een CO2-uitstoot van meer dan 2 megaton, aldus de studie van CE Delft. Het gaat om fabrieken van Shell (4,2), ExxonMobil (1,6) en BP (2,3). Of de sector kan verduurzamen is de vraag. Het overstappen op groene waterstof of elektriciteit is toekomstmuziek. Geen van de bedrijven werkte mee aan de enquête van CE Delft, waarin gevraagd werd naar toekomstplannen.

10: Glastuinbouw

Tuinbouwkassen stoken veel aardgas voor warmte, die nodig is om planten te laten groeien. Aardgas is een fossiele energiebron, die bij verbranding leidt tot CO2-uitstoot. Net als thuis in de cv-ketel, maar dan op grote schaal. Hierdoor staat de sector op plek 10. Toch heeft de glastuinbouw plannen om in 2040 ‘klimaatneutraal’ te zijn. Dit lukt alleen als tuinders hun kassen op een alternatieve, schone manier gaan verwarmen. De sector onderzoekt of warmte uit de grond gewonnen kan worden (geothermie). Restwarmte van fabrieken benutten via buizenstelsels kan ook. Milieuvriendelijke glastuinbouw is vooral nog toekomstmuziek. Vanaf 2030 wil de sector grote stappen zetten.

Schilderijen in de gangen van de fabriek ­reflecteren de trots: er staan vuilniszakken op. Zelfs ingelijste gedichtjes aan de muur gaan over vuil. In de hal staat een kliko, kleurrijk ­beschilderd, als een standbeeld.

Reststromen

Een circulaire wereld, of een daling van 500 naar 100 kilo afval per huishouden, ziet Attero niet zo snel gebeuren, zegt Corijn. Te idyllisch, te duur. “Gelukkig zijn wij er goed in om van afval elektriciteit te maken en warmte, voor huizen en bedrijven.”

In 2018 nog kwam premier Rutte hier feestelijk een nieuwe stoomturbine voor de energieproductie uit de afval­oven openen. Investeringskosten: 100 miljoen euro. Vier schoorsteenpijpen steken hoog de lucht in, witte damp stijgt eruit op.

De opening van een nieuwe stoomturbine door premier Rutte in 2018.Beeld Attero

De centrale mag dan CO2-intensief zijn, ­Attero wil hem nog jaren uitbaten. Bij de afvalverbrandingsinstallatie vergelijken ze zichzelf met andere energieproducenten. Neem de kolencentrales. “Die stoten, ook als ze overstappen van kolen op Noord-Amerikaans biomassahout, veel meer CO2 uit per geproduceerde hoeveelheid energie dan wij”, zegt Corijn. “Onze afvalenergiecentrale levert dus feitelijk CO2-besparing op.”

Verkopen aan glastuinders

Dat is creatief bedacht, maar het kabinet ziet het toch anders. In het Klimaatakkoord zijn plannen vastgelegd om de CO2-uitstoot door afval­ovens aan banden te leggen. Een importheffing moet voorkomen dat Nederlandse ovens vuil uit het buitenland blijven aanslepen. Die heffing kan leiden tot de sluiting van enkele afvalverbranders. De Vereniging Afvalbedrijven ­strijdt hiertegen. Als buitenlands afval aan de Nederlandse grens geweerd wordt, wordt het elders in Europa op een stort ­gedumpt, stelt de brancheclub.

Wij werken al efficiënt, zeggen de grote ­afvalverbranders, waaronder ook HVC en AVR. Toch wil de sector de CO2-uitstoot reduceren, bijvoorbeeld door broeikasgas uit de schoorsteen op te vangen. Die CO2 kan worden opgeborgen in de grond, zodat het niet in de atmosfeer komt. Maar CO2-opslag is duur. Slimmer is het om opgevangen broeikasgas te ­verkopen aan glastuinders: kwekers hebben CO2 nodig om hun plantjes te voeden. 

De controlekamer van Attero.Beeld Attero

Zelf moeten de tuinders van het aardgas af, waardoor ze niet meer beschikken over eigen broeikasgassen. AVR in Duiven is al een proef begonnen met CO2-verkoop. HVC wil dat ook gaan doen, zei het bedrijf in de enquête die CE Delft voor Trouw heeft uitgevoerd. De afvalverbranders zien zichzelf als duurzame energieleveranciers van de toekomst. Aardgasvrije woonwijken en bedrijven kunnen zich warmen aan de energie van hun ovens, hopen ze.

In de loods van Attero in Moerdijk gooit een enorme metalen grijphand het afval door elkaar voor het naar de oven gaat. “We maken de juiste mix”, zegt Corijn. Een diversiteit aan vuilnis, daar brandt de afvaloven het beste op. Bij Attero proberen ze nog wel zoveel mogelijk recyclebare reststromen uit de bulk te vissen: blik, plastic, metalen.

Afvalbunker van Attero in MoerdijkBeeld Aterro

Ook voor niet-recyclebaar vuil zien de afvalovens zichzelf als oplossing. “In gft-afval, van groente, fruit en tuin, zit 8 miljoen ton fossiel plastic”, zegt Corijn. “Dat is een verviervoudiging ten opzichte van twintig jaar terug.” Hij ziet twee mogelijke oorzaken. “Eén: bewoners stoppen restafval bewust in de groenbak, omdat ze in sommige gemeenten moeten betalen voor een restafvalcontainer. Of twee: het misverstand dat veel plastic al biologisch afbreekbaar is.”

Hoe het ook zij: doordat mensen thuis groenafval en plastic slechter scheiden, komt hergebruik in de knel. Gft raakt vervuild, zodat het moeilijker wordt om er compost van te maken. En het plastic raakt vervuild, wat de ­recycling ervan bemoeilijkt. Dus gaat de fik in het vervuilde deel van het gescheiden afval. Dat levert nog wel iets aan ‘groene’ warmte en stroom op en dat telt mee voor het kleine aandeel van 7,4 procent schone energie – waarmee Nederland onderaan bungelt in Europa.

De stoomturbine van AEC MoerdijkBeeld Bart Willemsen fotografie

Lees ook:

De Vuile 15: een ranglijst van de meest vervuilende sectoren van Nederland

Welke sectoren zijn in Nederland het meest vervuilend? Trouw liet het onderzoeken en publiceert nu eenmalig de Vuile 15. Een ranglijst in drie delen. Dit waren vorige week de onderste vijf. 

‘Bedenk eens een wereld zonder staal’

De metaalindustrie scoort met positie 11 hoog in de Vuile 15, hoofdzakelijk Tata Steel. Wel zit het bedrijf vol groene plannen.‘Het is te makkelijk om alleen maar de industrie te bashen.’ 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden