De vlinderpopulatie dunde de voorbije eeuw spectaculair uit

De vlinderpopulatie dunde de voorbije eeuw spectaculair uit. Dat blijkt uit onderzoek van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en de Vlinderstichting. “De natuur kan het niet meer bijbenen.”

De vlinder sterft uit. Hun populatie nam tussen 1890 en 2017 met 84 procent af, blijkt uit tellingen van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en de Vlinderstichting. Vijftien soorten verdwenen helemaal.

Insectensoorten in een benarde situatie: het lijkt een constante te worden in onderzoeken. Duits onderzoek wees al uit dat driekwart van de insectenpopulatie er niet meer is. Dat het slecht gaat met de vlinders wisten ecologen al langer, zegt Kars Veling van de Vlinderstichting. “Daarom zijn we in 1983 ook opgericht.”

Verstedelijking

Voor een tijdsbestek van 130 jaar is de verspreiding van de vlindersoorten in Nederland bijgehouden, aan de hand van collecties opgeprikte vlinders en notities in waarnemingsboekjes. 

De oorzaken zijn klassiek: verstedelijking en bebouwing. “Rij maar eens door Nederland”, zegt ecoloog Veling. “Heel veel land wordt ingenomen door wegen, bedrijventerreinen, steden. Liep je eind negentiende eeuw rond, dan zag je kleine dorpjes en heel wilde natuur. 40 procent was bloemrijk grasland. Inmiddels is ons grasland eentonig en weinig kruidenrijk geworden. Dat zijn geen gunstige omstandigheden voor vlinders om te gedijen. Zij krijgen minder ruimte.”

Ook het aandeel van de intensieve landbouw is groot. Het gebruik van bestrijdingsmiddelen en bemesting, maar ook de uitstoot van stikstof doet de vlinders geen goed. “Kijk naar onze waterhuishouding: natuurgebieden, waarin vlinders gedijen, verdrogen. Dat is goed voor de landbouw, maar slecht voor de vlinders. Natuurgebieden verdorren hierdoor, en verliezen zo hun bloemen.”

Impact op natuur

Aangezien de hele natuur op insecten draait, zijn de risico’s van deze ontwikkelingen groot. Zonder vlinders komen heel veel natuurfenomenen in de knel, zegt Veling. “Als we dit evident blijven vinden, gaan vogels hun voedsel verliezen. Zonder rupsen zijn er minder koolmezen of pimpelmezen. Andere insecten zullen de kans zien om op te rukken, en zo zal het evenwicht in de natuur verdwijnen. ”

Het gaat niet alleen in Nederland slecht, maar ook elders in Europa. In België en het Verenigd Koninkrijk is een vergelijkbare achteruitgang te zien. Op grote schaal gaat het slecht met de vlinder.

Het klopt, zegt Rob de Vos, bioloog en vlinderexpert bij Naturalis, de bloemrijke gebieden zijn als postzegels in het landschap. Maar hij wijst ook op klimaatopwarming als oorzaak. “Dat vormt het grootste obstakel. Ook in wilde gebieden in de tropen waar nauwelijks beheer is, zijn vlinders en insecten er slecht aan toe. Hun biotoop droogt uit, en verandert in zo’n hoog tempo dat vlinders geen tijd meer hebben om zich aan te passen. Klimaatverandering is van alle tijden. Maar waar het voorheen veel geleidelijker ging, gaat het nu heel snel. De natuur kan het niet meer bijbenen.”

Lees ook:

Zonder insecten verdwijnt de mens

Insecten hebben hun imago tegen, zegt entomoloog Anne Sverdrup-Thygeson. Met haar nieuwe boek wil ze laten zien dat juist insecten de wereld draaiende houden. Een interview. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden