RecensieVissen in Zeeland

De visatlas van Zeeland brengt 177 soorten in kaart

Schol. Beeld Mick Otten
Schol.Beeld Mick Otten

Zeven jaar spitten in archieven en vissen in onbekende wateren leverde een bulk kennis over Zeeuwse vispopulaties op, gebundeld in de visatlas Vissen in Zeeland. In de visrijkste provincie van Nederland zijn in totaal 177 soorten waargenomen.

Dat er in zo’n waterrijke provincie aandacht voor vissen is, lijkt logisch. Toch is Vissen in Zeeland pas het negende deel in de boekenreeks Fauna Zeelandica die door het Zeeuws Landschap wordt uitgegeven. Onder andere zoogdieren, bijen en wespen, schaaldieren en zelfs vliegen en muggen gingen de visfauna voor.

Maar aandacht voor vissen groeit, zegt samensteller van het boek en ecoloog bij het Zeeuws Landschap Pepijn Calle. “Ook ecologen hadden tot voor kort vooral oog voor vogels, zoogdieren, vlinders en libellen. Vissen werden lang vooral gezien als vogel- en zeehondenvoer. Maar dat begint te veranderen”, aldus Calle.

Dat komt ook doordat vissen buiten de wetenschap en het natuurbeheer in de belangstelling staan. “Vissen zijn voor heel veel mensen interessant. Er wordt honderdduizenden keren door duikers in Zeeland gedoken en enorm veel gevist door sportvissers”, schetst Calle.

Een schat aan informatie

Veel van deze mensen hebben ook direct of indirect bijgedragen aan de atlas, waaraan zeven jaar lang door tientallen mensen is gewerkt. “We hebben onder andere samengewerkt met Ravon, die landelijk onderzoek doet naar trends bij vissen, en stichting Zeeschelp, die in Zeeland veel onderzoek doet. Er zijn ook veel liefhebbers die zelf bijhouden wat ze ­gezien of gevangen hebben, zoals sportvissers, duikerverenigingen en strandwerkgroepen. En er is een schat aan informatie aanwezig bij onderzoeksinstituten als Wageningen Marine Research en het Nioz. Er zijn in totaal 25 partijen die gegevens hebben aangeleverd.”

Vrijwilligers en studenten deden daarnaast aanvullend onderzoek. “Er waren wel wat gaten. Sloten waar niemand vist of duikt, geulen op de schorren waar normaal niemand komt, dat soort plekken”, aldus Calle.

Snotolf Beeld Janny Bosman
SnotolfBeeld Janny Bosman

Verrassende dwaalgasten

Wie door het boek bladert, komt enkele verrassende dwaalgasten tegen, zoals de kleurige zonnevis, de enorme koningsvis, de gemarmerde sidderrog of de reuzenhaai. Maar ook de aanvullende onderzoeken, met name in zoete wateren, waren voor Ravon vaak een verrassing. “In zo’n voornamelijk zoute en brakke omgeving vond ik het verrassend om soorten als kleine modderkruiper en bittervoorn te vinden”, zegt Ravon-onderzoeker en medeauteur Jan Kranenbarg. “Maar Zeeland was voor ons sowieso nog een grote witte vlek, dus het project heeft veel nieuws opgeleverd. Wat een interessante, maar wel pijnlijke constatering was, was dat de rivierdonderpad door de komst van exotische grondels uit heel Zeeland lijkt te zijn verdwenen.”

Concurrerende exoten zijn niet de enige bedreiging voor vissoorten van de Zeeuwse delta. Het rijke natuurlijk estuarium dat het ooit was, is immers veranderd in een getemde delta, zo valt te lezen in de atlas. Wateren zijn van elkaar gescheiden, de invloed van rivier en getij zijn beperkt en er is een gebrek aan geleidelijke overgangen van zoet naar zout. Voor veel vissoorten een gemis.

Zeeprik Beeld Paul van Hoof
ZeeprikBeeld Paul van Hoof

Westerschelde

Een lichtpuntje vormt de Westerschelde. “Er is daar nog invloed vanuit zowel zee als rivier”, zegt Calle. “Dat betekent zachtere overgangen, meer voedsel voor vissen en ook meer verplaatsing van sediment. Dat laatste is belangrijk voor de vorming van slikplaten en geultjes waar jonge vis kan opgroeien.”

Bijzonder is de terugkeer van soorten als spiering en fint in de Westerschelde, vindt Kranenbarg. “Op zich was de Westerschelde al langer geschikt voor deze soorten, maar het probleem was dat in België tot begin deze eeuw rioolwater ongezuiverd de rivier in kwam. Daardoor was bovenstrooms in de Schelde, waar de fint paait, het zuurstofgehalte enorm laag. Maar sinds ook heel Brussel op de rioolwaterzuivering is aangesloten, zie je een enorme verbetering. En zo heb je nu een rijke verzameling met echte zoetwatersoorten meer landinwaarts, de echte mariene soorten meer richting zee, en een groep die juist van die mengzone gebruik maakt. Zo krijg je dus een hele visatlas vol.”

null Beeld
Beeld

Vissen in Zeeland - Fauna Zeelandica IX - Pepijn Calle e.a. (eindredactie), hard cover, 301 pagina’s, 19.50 euro

Lees ook:

Trots op de knobbeldaas en de kustvlekoog

Zeeland geldt als een eldorado voor insecten. Hun enorme variatie en soms bizarre levenswijze is nu vastgelegd in een atlas.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden