Groene Claim Cacaomarkt

De verpakking van een reep is vaak duurder dan wat de cacaoboer krijgt

Het is haast onmogelijk om te leven van cacaoteelt. The Other Bar is het zoveelste kleine initiatief dat dat wil veranderen. 

Cacaoboeren in Ecuador krijgen slechts 3 procent van de prijs van een reep chocola in de winkel. De wereldprijs voor een ton cacao ligt rond de 2000 dollar en het lijkt er niet op dat die snel hoger wordt.

Extreem oneerlijk, vindt Guido van Staveren, initiatiefnemer van The Other Bar, een chocoladereep met een eerlijke prijs voor de boeren. “De Fair Trade-minimumprijs voor een ton cacao is net verhoogd naar 2400 dollar per ton. De boer ontvangt waarschijnlijk niet meer dan 70 procent van dit bedrag. Voor een leefbaar inkomen is 6000 dollar nodig.”

The Other Bar is een samenwerking van stichting FairChain en het ontwikkelingsfonds van de Verenigde Naties. Zij betalen de boeren 4180 dollar per ton cacao. Dat is nog geen leefbaar loon, maar wel twee keer zoveel als de wereldprijs. Van Staveren zegt dat de reep 6 procent voor de boer achterlaat, in plaats van 3 procent.

Doordat de cacao ook in Ecuador wordt verwerkt, blijft daar 50 procent van de totale waarde achter, ten opzichte van 6 procent in de normale cacaoketen. De productieketen heeft slechts vijf schakels: boer, producent, The Other Bar, verkoper en consument.

Blockchain

Voor wie Van Staveren niet op zijn blauwe ogen gelooft, is er blockchain. Consumenten kunnen de QR-code aan de binnenkant van de wikkel scannen en meekijken in de productieketen. Elke transactie is vastgelegd: de hoeveelheid cacao per boer, per batch en hoe, waar en wanneer die cacao tot repen is gemaakt.

Bij de eerste oplage van The Other Bar zijn tien boeren betrokken. Met de QR-code kunnen consumenten per reep een kwart cacaoplant aan de boer subsidiëren of korting krijgen op een volgende aankoop. Een hele cacaoplant kost 1,15 euro, de korting is 0,29 euro.

Experts zijn het met Van Staveren eens dat er iets moet gebeuren in de cacaosector. Pita ­Verweij, verbonden aan het Copernicus Instituut voor Duurzame Ontwikkeling van de Universiteit Utrecht, weet bijvoorbeeld dat ­cacaoboeren in Ivoorkust van 67 eurocent per dag moeten leven. Dat is ver onder de armoedegrens.

De wereldprijs voor cacao fluctueert sterk, zegt Rosalien Jezeer, programmacoördinator bij Tropenbos International. “Vorig jaar nam de prijs ontzettend af, waardoor boeren veel minder verdienden. Overigens houden cacaoboeren in Ghana zo’n 6,5 procent over aan de verkoopprijs van een reep, wat vergelijkbaar is met de boeren van The Other Bar.”

Heske Verburg van ontwikkelingsorganisatie Solidaridad wijst op de machtsconcentratie in de keten, waarbij een handvol handelaren en chocoladebedrijven het merendeel van de markt beheert. “De kwaliteit en prijzen van cacao in Latijns-Amerika liggen doorgaans hoger dan in West-Afrika. Dat betekent echter niet dat de boer er meer aan overhoudt.”

Volgens Philipp Kauffmann, oprichter van chocolademerk Original Beans, krijgt een cacaoboer in Ecuador 1,60 dollar per kilo. Original Beans betaalt 5 dollar per kilo. Het bedrijf maakt cacao en bomen al sinds 2010 traceerbaar in acht regio’s. “Het kan dus ook commercieel duurzaam, zonder VN-subsidie.”

Verweij vergelijkt The Other Bar met Tony Chocolonely. “Hun repen zijn goedkoper door schaalvoordelen en zij betalen 27 tot 41 procent bovenop de wereldprijs voor cacao.”

Cellofaantje heel kostbaar

Ruerd Ruben, hoogleraar Impactanalyse aan de Wageningen Universiteit, benadrukt dat de gemiddelde chocoladereep naast cacaomassa grotendeels bestaat uit palmolie en suiker. “De verpakking is vaak duurder dan wat de boer krijgt. Vooral het cellofaantje is heel kostbaar.” Hij vraagt zich af wat de bedoeling is van het sponsoren van cacaoplanten. “In Ghana staan veel oude cacaobomen, die zijn aan vervanging toe. Misschien gaat het in Ecuador om uitbreiding van de plantages. Het duurt minstens vier jaar voordat je daar cacao van kunt oogsten.” Verburg is benieuwd wat het ­effect van de boompjes is op het inkomen van de boer.

Het gebruik van blockchain kan een meerwaarde hebben, denkt Verweij, al werkt de meer traditionele ‘beantracker’ van Tony Chocolonely ook om de herkomst van cacaobonen te garanderen. The Other Bar kan met blockchain besparen op certificering, wat volgens Ruben kan oplopen tot 5000 euro per jaar. Kauffmann ziet nog geen voordeel in blockchain ten opzichte van de controle via biologische certificering en zijn Original Beans TreeTracker.

Rosa-May Postma, consultant bij Berenschot, verwacht niet dat de blockchain-structuur van de chocoladereep net zoveel energie vreet als bitcoin. “Bitcoin is een openbare toepassing van blockchain, wat betekent dat iedereen toegang heeft tot het netwerk van transacties. Dat kost waanzinnig veel reken­capaciteit. Bij een private toepassing van blockchain is een kleine groep betrokken.”

Kleine initiatieven

Voor Ruben is de hamvraag of blockchain boeren een hogere prijs voor hun cacao oplevert. “Er zijn nu veel kleine initiatieven die iets proberen te veranderen. Ik zie liever dat de industrie stappen neemt. Zo’n vier à vijf grote bedrijven beheren samen 50 tot 60 procent van de wereldmarkt. Als zij gaan bewegen, verandert er echt iets.”

Wat dat betreft, zegt Van Staveren, zou het goed zijn als bedrijven hun marketingbudget daarvoor gebruiken. “Wereldwijd wordt jaarlijks 560 miljard euro uitgegeven aan marketing, terwijl slechts 156 miljard nodig is om ­armoede uit te bannen.”

In de serie Groene Claim worden als duurzaam aangeprezen producten kritisch bekeken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden