Duurzame 100 Lezersenquête

De Trouw-lezer wil best verduurzamen, maar niet alleen

De abonnees van Trouw zijn enthousiast over de groene burgerbeweging. Een deel doet al mee, nog eens een kwart wil zich aansluiten. Maar zonder de overheid lukt het niet.

 Met de ‘ecologische identiteit’ van de Trouw-lezer zit het wel snor, zegt Marije van Gent, expert op het terrein van (on)duurzaam gedrag. Zij keek op verzoek mee naar de uitkomsten van het lezersonderzoek naar duurzaamheid ‘van onderop’. Driekwart van de lezers geeft zichzelf een zes of hoger als het om het eigen handelen gaat. Gemiddeld waarderen lezers zichzelf met een rapportcijfer 6,7.

Aan de peiling onder Trouw-abonnees deden 902 lezers mee. Zij kregen digitaal vragen voorgelegd, meerkeuze en open. De uitkomst geeft een beeld van ‘de lezer’. Zo’n peiling is altijd een goede impressie, zegt Van Gent, al moet je er ook weer niet te veel gewicht aan toekennen. 

Denk niet dat het rapportcijfer weerspiegelt wat mensen werkelijk doen, waarschuwt socioloog Van Gent, die zich al tien jaar toelegt op klimaatpeilingen onder burgers, nu bij de Hogeschool van Amsterdam. “Dimmen ze echt alle lampen, scheiden ze elk snippertje afval? Dat zou je moeten monitoren. Er ligt altijd een gat tussen wat mensen denken of ambiëren te doen en de praktijk.”

Vrouwen zijn groener dan mannen

Toch is zo’n rapportcijfer een belangrijke indicator. “Het laat vooral zien hoe mensen hun eigen rol in de klimaataanpak waarderen.” Belonen mensen zichzelf met topscores, dan denken ze dat ze genoeg doen. En als het dikke onvoldoendes regent, dat zien ze vaak geen mogelijkheid deel van de oplossing te zijn. De gemiddelde 6,7 die lezers zichzelf geven toont dat ze hun best doen, maar zich ervan bewust zijn dat er meer mogelijk is. “Dat is die ecologische identiteit.”

De peiling toont enkele bredere trends die Van Gent altijd weer terugziet bij soortgelijke steekproeven. Vrouwen zijn iets groener bezig dan mannen en jongeren. “Ze staan, net als ouderen, nét wat altruïstischer in het leven.” Mannen zijn volgens de expert eerder geneigd te denken: wat heb ik er zelf aan? Doen anderen ook wel iets?

Maar toch, de beweging ‘van onderop’ wordt breed voelbaar, zegt Van Gent. “Mensen ontdekken hoe leuk het is, samen vergroenen. Vroeger werd gewerkt met een rechtlijnig gedragsmodel: geef mensen informatie over klimaatrisico’s, dan komen ze wel in actie. Maar wat vaak effectiever blijkt: betrek iemand bij een gezellig groen project en de kans is groot dat hij denkt: hé, ik ben eigenlijk best een groen persoon, dat smaakt naar meer.”

Iets lokaals

Trouw-lezers zien kansen om meer te doen, ‘van onderop’. Van de abonnees die nog geen vrijwilliger is in een duurzaam burgerinitiatief is een kwart er wel voor te porren zich aan te sluiten of zelf iets op te richten. Vier op de tien is daar overigens (nog) niet voor in. 14 procent van de lezers is al begonnen. Die groep is als vrijwilliger actief om de buurt groener en schoner te maken. De meerderheid steekt er zo’n twee uur per week in. Eén op de tien trekt er wekelijks zelfs vijf uur voor uit. De meesten (87 procent) doen dat door groenbeheer in de wijk, de rest is druk met het tegengaan of opruimen van zwerfafval.

Beeld Sander Soewargana

De meerderheid (64 procent) van de lezers vindt dat er voor burgers een rol weggelegd is bij het beheer van parken, bloemen en bomen, samen met de gemeente. “Verklaarbaar”, zegt Van Gent. “Mensen willen graag iets lokaals doen met hun eigen buurt, waar ze zelf ook weer van kunnen genieten. Voor velen is dat aantrekkelijker dan uitvogelen welke schone energietechniek goed rendeert.”

Toch heeft de schone energievoorziening wel een aantrekkingskracht op Trouw-lezers. De meerderheid (61 procent) zou stroom willen betrekken uit de buurt. Dat kan bijvoorbeeld door te participeren met lokale windmolens of zonnecellen. Meer dan een kwart (27 procent) van de Trouw-lezers zegt te willen investeren in een aardgasvrij huis. Een derde is daar nog niet klaar voor. Vier op de tien wachten eerst op subsidie. Van Gent: “Mensen zeggen in peilingen vaak: het is nog te duur. Dat kan een belangrijke, serieuze drempel zijn. Maar we weten wel uit de gedragspsychologie dat heel andere motieven dan geld mensen over de streep trekken: het goede doen, gewaardeerd worden, erbij horen.”

Prisoner’s dilemma

Dat 40 procent wacht op subsidie om gasloos te gaan wonen, laat volgens Van Gent ook duidelijk zien dat burgers weten dat verduurzaming niet helemaal lukt zonder de overheid. “Mensen willen meedoen, maar voelen aan dat de overheid soms moet stimuleren en reguleren.” Dat is nodig om het zogenoemde prisoner’s dilemma te doorbreken. Bij die mentale spagaat denkt iemand: ik kan in mijn uppie voorbeeldig ‘groen’ zijn, maar hoeveel zin heeft het als de massa het niet doet?

Uit dat ‘Calimero-gevoel’ verklaart Van Gent ook het feit dat 58 procent van de lezers voorstander zegt te zijn van een taks op vlees, en zelfs 89 procent van de lezers een vliegbelasting wil. “Dat sluit precies aan bij het gevoel dat het stelsel moet veranderen, zodat morele keuzes de norm worden.”

Als de overheid het stelsel, via regels of financiële prikkels, ombuigt, kan blijken dat meer mensen willen meedoen dan nu lijkt, denkt Van Gent. “Vergelijk het voor het gemak met orgaandonatie. Het kost enorm veel energie om mensen zover te krijgen dat ze ‘ja’ zeggen tegen donorschap. Maak het de norm en de massa doet mee.”

Dat het kabinet genoeg doet om milieu- en klimaatproblemen op te lossen, daar is slechts 3 procent van overtuigd. Vier op de tien heeft daar redelijk vertrouwen in, meer dan de helft weinig of helemaal niet. Ook gemeenten moeten actiever aan de slag voor duurzaamheid, vindt zes op de tien respondenten.

Eigen rol

De oproep tot politiek ingrijpen wil niet zeggen dat de lezers gaan zitten afwachten. Ze schatten hun eigen rol op waarde. Bijna alle abonnees (91 procent) scheiden afval altijd, zo’n driekwart is druk om thuis zo energiezuinig mogelijk te stoken, 67 procent vliegt ‘zo weinig mogelijk’ vanwege het klimaat. Een meerderheid koopt bewust producten van duurzaam materiaal en laat de auto staan als het kan. Bijna de helft (45 procent) eet hooguit twee keer per week vlees.

Zelf matig vlees consumeren daar zijn veel lezers druk mee, blijkt ook uit de beantwoording van open vragen. “82 jaar vlees gegeten. De resterende jaren wil ik er nog van genieten en gerechten zonder vlees zijn regelmatig ook lekker”, aldus een lezeres. Vleesvervangers zijn niet altijd nodig. “Ik eet geen vlees dus hoef ik het ook niet te vervangen”, stelt een lezer.

Volgens Van Gent zijn mensen in een duurzame enquête onbewust geneigd hun gedrag te rooskleurig in te schatten. “Toch is een peiling als deze goed genoeg om een indruk te krijgen.”

Trouw-lezers zijn op de hoogte van relevante discussies, ziet Van Gent terug in de inhoudelijke resultaten. Van de lezers zegt bijna driekwart (72 procent) dat voor de natuur en het klimaat een inkrimping van de Nederlandse veestapel nodig is. “Daar spreekt kennis uit, over de stikstof- en CO2-uitstoot waarmee intensieve veehouderij gepaard gaat.”

Prijsknaller of biologisch?

De lezers zien problemen die om een oplossing vragen. Onder hen is daarom grote steun voor de klimaatstakingen van scholieren, die de politiek vragen om daadkracht. De meerderheid (63 procent) vindt dat een goede reden om schooluren te missen. Slechts 4 procent vindt de acties onnodig, omdat er al genoeg klimaatmaatregelen zouden zijn. Een deel (31 procent) van de abonnees, vooral 65-plussers, steunt scholierenacties wel, maar niet onder schooltijd. “Zij trekken de motivatie van de spijbelaars een beetje in twijfel”, constateert Van Gent.

Persoonlijk vindt ze de actie terecht en bovendien zinvol. “De grap is, dat juist zo’n spijbelactie heel veel in gang zet. Het kan je emotioneel aangrijpen, als je voelt dat je met zoveel mensen samen voor eenzelfde doel wil vechten.”

Dat besef sterkt een klimaatstaker die twee weken later staat te twijfelen voor het supermarktschap: vlees of vegetarisch, prijsknaller of biologisch? “En je creëert ook nog eens druk vanuit de massa, om het bedrijfsleven en politiek de goede kant op te sturen.”

Beeld Sander Soewargana

Meer lezen over de Duurzame 100? Kijk op trouw.nl/duurzame100. Bekijk de lijst, luister naar de podcast en lees meer verhalen. 

Lees ook:
Lezers willen meer duurzame actie, nu de overheid nog
Een jaar geleden peilde Trouw de duurzaamheid van lezers ook. Ze vinden zichzelf aardig groen, bleek eveneens, en ze zijn bereid meer te betalen voor schone producten. Nu de overheid nog, zeiden deelnemers in 2018, die moet er harder aan trekken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden