Reportage Bebouwing

De strijd voor het behoud van de ‘wilde’ Costa Brava

De Spaanse milieuorganisatie SOS Costa Brava verzet zich tegen het steeds verder bebouwen van de Spaanse kust. Beeld Samuel Aranda

Catalaanse actiegroepen strijden tegen de bouw van het zoveelste vakantiehuis uit vrees voor een nieuw Lloret de Mar of Blanes. ‘We willen de tijd stilzetten.’ 

 Boven twee appartementenblokken met glimmende pui en glazen balkons die schitteren in de nazomerzon, torent een gele hijskraan uit. Een stelletje, turquoise zwembroek, strohoedje op, tuurt geïnteresseerd naar de in aanbouw zijnde appartementen aan de rand van het kuststadje Palamós in noordoost Spanje.

De 48 ‘eigentijdse en stijlvolle’ verblijven in wording liggen volgens de verkoopwebsite in een ‘bevoorrechte omgeving’. Om die omgeving is nu juist veel te doen: voor het bouwterrein staat in kapitalen ‘red de naaldboom’ gekalkt.

Het naaldbosje dat richting het paradijselijk uitziende Cala s’Alguer loopt, wordt almaar kleiner, moppert een voorbij slenterende Catalaanse familie. Vroeger liep je hier al veel eerder het bos in. Maar toen werd er gekapt voor een camping. En met de bouw van deze appartementen scheidt nog maar een bescheiden stukje groen de wandelaars van de kustlijn. Een paar versgekapte boomstronken langs het bouwterrein getuigen hier van het oprukkende vastgoed aan de Costa Brava.

Spaanse huizenbubbel

Sinds het stof van de kredietcrisis in Spanje is neergedaald, wordt er weer naar hartelust gebouwd aan de costa’s. Net als voor 2008, waarna de opgezwollen Spaanse huizenbubbel uit elkaar barstte.

Advocaat Eduard de Ribot merkte vorige zomer dat projectontwikkelaars gestaakte bouwplannen aan de Catalaanse noordkust weer massaal van de plank haalden. Lokale milieuactivisten, zoals hijzelf, besloten daarop de krachten te bundelen en als de groep S.O.S Costa Brava juridische actie te ondernemen.

Doorn in het oog is dat, volgens ­eigen berekeningen van de activisten, meer dan de helft van de bestaande bouw tweede huizen zijn voor (buitenlandse) vakantiegangers. Nog eens 35.000 van de 220.000 woningen aan de kust van Girona zouden leegstaan.

Een feestelijk tintje

De Ribot spreekt op een zondagmiddag aan de Middellandse Zee, in korte broek, van een hausse aan nieuwe ondeugdelijke bouwplannen aan de Costa Brava, de ‘Wilde Kust’ die van Blanes naar de Franse grens loopt.

In plaats van zich vast te ketenen aan hijskranen speurt De Ribot met andere juristen liever naar onvolkomenheden in bouwplannen en besluitvorming. En dat lijkt te werken: de eerste verjaardag van de zo’n vijftig man tellende actiegroep vorige maand had een feestelijk tintje, want tien van de zestien gewraakte bouwprojecten waren stilgelegd.

Een beschermd deel van de Costa Brava bij Palamós, ten noorden van Barcelona. Beeld Samuel Aranda

“We zijn behoorlijk succesvol. Maar we hebben nog meer bouwprojecten op het oog”, belooft advocaat De Ribot. Zo plofte er deze week op de deurmat van een rechtbank alweer een nieuwe aanklacht, waarmee de activisten de bouw van 170 nieuwe woningen proberen te stoppen.

De Catalaanse regioregering houdt ondertussen inmiddels zo’n 20.000 geplande woningen tegen het licht waardoor de bouw stilstaat. In november moet duidelijk worden welke projecten alsnog groen licht krijgen. Onlangs zinspeelde de verantwoordelijke in een radio-interview op het staken van een kwart van de geplande woningen.

De juridische acties van de milieuactivisten kosten geld, vandaar dat er vandaag niet ver van de bouwput in Palamós een enorme dampende pan vegetarische paella staat te pruttelen. Aan campingtafels wachten donateurs met Catalaans bier en glazen wijn op rijst in een biologisch afbreekbaar bordje. Een massagetent en een tokkelende gitaarspeler zetten de benefiet-‘arrossada’ luister bij.

Iberische ruïnes

“Ons doel is om de tijd stil te zetten”, legt activiste en medeoprichter van S.O.S Costa Brava, Zeta Figa uit. Haar vader woonde nog in een van de kleurige vissershuisjes verderop. Ondertussen lijkt het kwaad hier al geschied, maar volgens Zeta is het nog niet te laat.

“Het derde appartementencomplex dat ze willen bouwen, staat volgens ons deels op cultureel gebied”, zegt de gepensioneerde sociaal psycholoog. Ook deze klacht ligt inmiddels bij de rechter.

Figa voelt zich in haar strijd gesterkt omdat burgerprotest hier jaren terug ook al eens een spaak in het wiel van bouwers wist te steken. In de jaren negentig werd tijdens een referendum besloten dat er rond het Platja de Castell niet gebouwd mocht worden, waardoor het er nu nog even maagdelijk bijligt als toen. “Kijk maar”, zegt Fuga wijzend naar het strand. Alleen kijk je nu wel vanaf de ernaast gelegen Iberische ruïnes naar de nieuwe appartementen.

Nieuwbouw in het Pineda de Gori bos in Palamós. Beeld Samuel Aranda

De Catalaanse Lydia Chaparro werkt samen met natuurbeschermers elders in Spanje waar al veel grotere stukken kust bebouwd zijn. Het verschil is volgens Chaparro dat de Costa Brava vanwege lokaal activisme en de rotsige geografie nog enigszins gespaard is gebleven.

Toch is zij pessimistisch: “Wij hebben niets geleerd van de huizenbubbel. Dezelfde wildgroei aan bouw als daarvoor steekt nu weer de kop op.”

De kust van Tarragona in het zuiden van Catalonië is volgens haar al ‘kapot’ en aan de Costa Brava is Lloret de Mar voor Chaparro een aanblik van groene teloorgang die pijn doet aan haar ogen.

In het kustplaatsje Cadaqués is de Nederlandse architect Huibert de Jong als investeerder betrokken bij de bouw van een groot vastgoedproject. Na protesten van milieuorganisaties is de bouw ervan stilgelegd, tot ongenoegen van De Jong. “De laatste die hier de natuur wil verzieken ben ik wel”, vertelt hij aan de telefoon. Mogelijke tekortkomingen in de bouwplannen wijt De Jong aan wetgeving die van kracht werd na het afgeven van de vergunning.

“De Catalanen hier zijn voorstander van het project, want het levert werk op”, vertelt De Jong, die met name tegenstand ziet van in Cadaqués wonende buitenlanders. Zij zouden belangen hebben in het toerisme en concurrentie vrezen van het hotel dat De Jong laat bouwen.

Tijdens de voorbereidende werkzaamheden blokkeerden milieuactivisten bouwvoertuigen en ’s nachts werden volgens De Jong banden van bouwmachines lek gestoken. De activisten beschuldigen hem er juist van zich ‘provocerend’ op te stellen en een auto op zijn kant te hebben getild met een bouwmachine, wat De Jong ontkent.

Voor het einde van het jaar wordt een besluit verwacht over de doorgang van het project. Als De Jong door kan gaan, verwacht hij binnen anderhalf jaar klaar te kunnen zijn. Wordt het project afgeschoten, dan bereiden de investeerders een miljoenenclaim voor tegen de gemeente.

Domein van welgestelden

Volgens het Observatorium van de Duurzaamheid wordt sinds eind jaren tachtig jaarlijks bijna 23 kilometer Spaanse kust bebouwd. Als de bouw in dit tempo doorgaat zou de 7900 kilometer lange kustlijn van Spanje van bijna een derde nu, over 250 jaar helemaal vol beton staan, waarschuwt de milieubeweging. Naar aanleiding van een gezamenlijk onderzoek met Greenpeace dat vorig jaar verscheen, hameren zij op aanpassingen van de wetgeving die de bouw aan de costa’s reguleert.

Inmiddels wordt er aan de campingtafels in Palamós van paella gesmikkeld. De Ribot beklimt even later het podium om de menigte vol vuur toe te spreken over de milieustrijd.

Toch is het onwaarschijnlijk dat het hier op korte termijn in een nieuw Lloret de Mar of Blanes verandert. Want hoewel daar al decennialang hordes budgettoeristen op afkomen zijn veel noordelijker oorden van de Costa Brava vaak het domein van welgestelden. Maar dat brengt volgens de aanwezigen hier zo weer haar eigen problemen met zich mee. “Zij brengen misschien een maand per jaar door in hun vakantiewoning en sturen de dienstmeid naar de supermarkt voor een snelle boodschap en investeren zo dus niet in de gemeenschap”, stellen Laura en Juan Miguel die op de arrossada zijn afgekomen: “Het zijn ‘gegijzelde’ stukjes land!”

Lees ook:

Spanje bouwt weer, maar experts vrezen hoogmoed

Het gaat goed met de huizenmarkt in Spanje. Maar ligt er een nieuwe bubbel op de loer?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden