De strijd om het meest verantwoorde ei is losgebarsten

Een eier-automaat met verse vrije uitloop eieren bij kippenboerderij Wegdam in Lochem. Beeld ANP

Na Lidl legt nu ook Albert Heijn een nieuw en duurzamer ei in de schappen. Is de strijd om het meest verantwoorde ei losgebarsten?

Het zag er nogal komisch uit, dat realiseerde ondernemer Tarique Arsiwalla zich ook wel. Maar de blikken van de mensen deerden hem niet toen hij een kip imiteerde: hoofd omlaag, hoofd omhoog, neus naar de grond en weer overeind. Dát, zei Ariswalla, is wat een kip het liefst doet: wormpjes en insecten oppikken van de grond, de hele dag door. Daarom zou het niet meer dan logisch zijn om kippen te voeren met insecten in plaats van met granen, bonen en zaden.

Het was voorjaar 2016 en Arsiwalla stond in een filiaal van de Agrimarkt in Goes. Vijf jaar daarvoor had hij, na een eerdere carrière als consultant, met een compagnon Protix opgericht, een bedrijf dat insecten kweekt die kunnen dienen als veevoer. Er zou, dacht Arsiwalla, weleens een markt kunnen zijn voor eieren van kippen die zijn gevoerd met insecten, levende larven van de Hermetia illucens, de zwarte soldaatvlieg. Dat rantsoen zou aangevuld kunnen worden met afval uit de industrie die menseneten maakt. Bewuste consumenten zouden gecharmeerd zijn van het verhaal van de kip die insecten eet en een 'Oerei' legt. Via de eieren zouden bovendien de gezonde eiwitten van de levend opgegeten insecten bij mensen thuis op het bord komen.

De Agrimarkt, een kleine keten van zes supermarkten in Zeeland, durfde de proef op de som wel te nemen en ging als eerste het Oerei verkopen. Tarique Arsiwalla stond erbij in Goes en zag dat het goed was. Maar zijn Protix was ambitieus. De volgende stap zou moeten zijn: vlees van slachtkippen die met larven zijn gevoerd. En het Oerei landelijk verkopen. Dat laatste is nu gelukt. Vanaf mei, laat Arsiwalla weten, ligt het Oerei in het hele land bij Albert Heijn.

Kipster

Dat is een opsteker voor Protix, maar de afgelopen twee jaar heeft de concurrentie niet stil gezeten. Op de eiermarkt, die toch al veel labels en keurmerken voor dierenwelzijn en duurzaamheid kent, trad vorig jaar Kipster aan. Dat zijn eieren die afkomstig zijn van een boerderij bij Venray, volgens de bedenkers de meest dier- en milieuvriendelijke boerderij ter wereld. De kippen kunnen er hun natuurlijke bosdierengedrag vertonen en het bedrijf is zelfvoorzienend in zijn energiegebruik. En zelfs voor de hanen is er een rol weggelegd: als uit de eieren die worden uitgebroed om voor nieuwe legkippen te zorgen een haantje wordt geboren, dan verdwijnt die niet zoals gebruikelijk in de versnipperaar maar wordt opgefokt en als volwassen dier geslacht voor zijn vlees. Kipster sloot een exclusieve overeenkomst met Lidl, die de eieren en het hanenvlees tenminste vijf jaar lang zal verkopen.

"We zijn continu uitverkocht", zegt Ruud Zanders van Kipster op de vraag hoe het inmiddels gaat met het verantwoorde ei uit Venray. "Dat is een mooi probleem, een teken dat het heel goed aanslaat. We bekijken of we het kunnen oplossen. Maar dat zal niet op korte termijn zomaar even lukken."

De Kipsterkippen méér eieren laten leggen dan ze doen gaat nu eenmaal niet, en dus grijpt de eierliefhebber deze Pasen bij Lidl mogelijk mis.

Diplomatiek

De vraag of de samenwerking tussen Albert Heijn en Protix een antwoord is op die tussen Lidl en Kipster, wil Tarique Arsiwalla niet beantwoorden. "Media-aandacht over Oerei wil ik pas rondom de daadwerkelijke beschikbaarheid in het schap hebben", laat hij weten. "Dat zal begin mei zijn."

 De tekst gaat verder onder de afbeelding.

Beeld Hollandse Hoogte / Foodcollectio

Ruud Zanders van Kipster reageert desgevraagd diplomatiek. "Ik ben altijd blij als partijen stappen zetten in duurzaamheid, of dat nou eieren zijn of niet. Ik denk dat het te veel eer voor ons is om te zeggen dat het Oerei een reactie is op Kipster. Maar het zou wel heel mooi zijn als wij dingen in beweging zouden zetten. Graag willen we een voorbeeld zijn, zodat andere boeren ook zien dat het kan en dingen gaan proberen."

Toch speelt duurzaamheid wel degelijk een rol in de concurrentiestrijd tussen supermarkten, zegt Jeroen Candel van de Universiteit Wageningen. "Duurzaam, en de vele vormen waarin dat tot uitdrukking komt, wordt algemeen gezien als het nieuwe normaal. Daarom zullen supermarkten zich ook daarop proberen te onderscheiden. Er is een grote druk van consumenten en de politiek. Als supermarkten elkaar daardoor proberen af te troeven met nieuwe initiatieven, zal dat het tempo van de verduurzaming van hun assortiment alleen maar versnellen."

Alle klanten bedienen

"Zaken als duurzaamheid en dierenwelzijn zijn de laatste jaren steeds belangrijker geworden", zegt ook Laurens Sloot, hoogleraar retail marketing van de Rijksuniversiteit Groningen. "Supermarkten spelen in op deze trend, want ze hebben als doelstelling om alle klanten te kunnen bedienen. Daarom is het assortiment biologisch en vegetarisch de laatste jaren sterk uitgebreid en zie je producten met keurmerken zoals Beter Leven. Dat Albert Heijn nu het Oerei gaat verkopen, past voor mij goed in dit beeld. Er is gewoon een markt voor, zo simpel is het. Ik denk niet dat het een specifieke reactie is op Kipster bij Lidl."

Bij de Zeeuwse Agrimarkt heerst allerminst chagrijn dat het Oerei nu ook elders verkrijgbaar zal zijn, zegt commercieel directeur Wilfred van Elzakker. "Wij hebben de markt losgetrokken, dat vind ik heel leuk."

Maar, zegt Van Elzakker er meteen bij: op dit moment ligt het Oerei helemaal niet in de winkel. "Wij willen het ei niet alleen presenteren als een duurzame keuze, maar ook als een streekproduct. Daarom kopen wij de eieren in bij een boer uit de buurt. Maar daar is fipronil gebruikt in de stal. Daarna is het bedrijf geblokkeerd door de NVWA en zijn alle kippen geruimd. Inmiddels heeft onze boer wel nieuwe kippen, maar het duurt nog een tijdje voordat die weer eieren leggen. En dan wil hij eerst de productie van zijn gewone eieren weer opstarten, en pas daarna het Oerei, dat hij erbij deed. We hopen het ei straks weer in de schappen te hebben, maar het is nog onduidelijk wanneer dat zal zijn. Anders dan wij koopt Albert Heijn zijn eieren niet bij één specifieke boer. Daarom ligt het Oerei daar straks wel."

Met zijn praktijkervaring is Van Elzakker het eens met de wetenschappers Candel en Sloot. "Duurzaamheid is in. Het is een basisvoorwaarde voor de supermarkt. Al denk ik dat Lidl meer naar Albert Heijn kijkt dan andersom." Albert Heijn voelt volgens een woordvoerster een 'verantwoordelijkheid voor dierenwelzijn en duurzaamheid'.

"We zijn we ons bewust van onze belangrijke rol als grote supermarkt hierin. Het Oerei is een mooi voorbeeld van hoe wij samen met partners, in dit geval Protix, de handen ineenslaan om voedselverspilling tegen te gaan en onze producten te verduurzamen."

200 eieren per persoon

In Nederland worden per persoon per jaar ongeveer 200 eieren gebruikt: 130 à 140 eieren uit de dop en de overige in verwerkte vorm in bijvoorbeeld toetjes, gebak, ijs, en kant-en-klaarmaaltijden. De Nederlandse consumptie ligt iets onder het Europees gemiddelde. Koploper in Europa is Spanje met 280 eieren per jaar per hoofd van de bevolking.

In Nederland zit de verkoop van 'verantwoorde' eieren (biologisch en vrij uitloop) in de lift. De verkoop van overige typen neemt langzaam af. Supermarkten behalen ongeveer een derde van hun eier-omzet met duurzame eieren.

Opgefokt in België, geslacht in friesland

Kipster laat zich voorstaan op zijn duurzame productieketen, met een stal die meer energie opwekt dan hij verbruikt en maximaal dierenwelzijn.

Toch valt er wel een kritische kanttekening te maken: de haantjes, die geboren worden als broertjes van de toekomstige leghennen, worden opgefokt en afgemest in België en vervolgens geslacht en verwerkt in Friesland. Het tussenliggende transport lijkt niet echt bij te dragen aan het duurzame karakter van de haanburger van Kipster.

"In Nederland is eigenlijk maar één slachterij die min of meer grootschalig haantjes kan slachten, en die zit in Friesland", zegt Ruud Zanders van Kipster. "Deze keer hebben we de haantjes grootgebracht in België. Er waren geen andere opties meer voorhanden, omdat het in nogal korte tijd georganiseerd moest worden. Maar we kijken nu hoe we hier voor de volgende groep hanen stappen in kunnen zetten. Het heeft onze aandacht."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden