Groene Gids Houtkachels

De stookschaamte voorbij? Zo stook je een duurzamer vuurtje thuis

De avonden lengen, de kou trekt het huis weer binnen. Hoe gezellig is dan vuurtje stoken een hout- of pelletkachel in de woonkamer? Of moeten we dat toch niet willen?

Een ongemakkelijk onderwerp uit huiselijke kring: het stoken van de houtkachel. Waar de ene helft van de familie het liefst ’s avonds de vlammen uit de houtblokken jaagt zodra het ook maar een beetje guurt, worstelt de andere helft vooral met de buurt. Wat zal die ervan zeggen? 

Kijk je op sites van kachel- en haardverkopers, dan krijg je snel het idee dat het wel meevalt met het milieuprobleem dat houtkachel heet. “Er is een groot verschil tussen houtstook in vuurkorven, open haarden en moderne duurzame houtkachels”, zegt bijvoorbeeld Gert Kooij van de stichting Nederlandse Haarden en Kachelbranche. “De houthaard wordt veelal gezien als een vervuilende energiebron. Dat is volledig onterecht”, vermeldt de site van de Haardenexpert. “De houtkachel is duurzaam, want hout is vernieuwbaar en bij houtvuur komt evenveel CO2 vrij als bij het verrottingsproces van hout in de natuur. De stook is CO2-neutraal.”

Geen illusies

‘Duurzame houtkachels’, ‘CO2-neutraal’, het zijn zalvende woorden voor de gewetensbezwaarde stoker. Maar maak je geen illusies: bij verbranding van hout komt altijd roet, stank, fijn- en stikstof vrij. Gezond is het zeker niet, maar de mate waarin dit allemaal vrijkomt, hangt ook af van de manier waarop en hoe vaak je stookt. Droog, schoon en onbewerkt hout is sowieso het beste. Handig is de site Stookwijzer.nu, waar op basis van weergegevens en de luchtkwaliteitsindex van het RIVM per postcode advies wordt gegeven over al dan niet stoken van de houtkachel.

Verder is hout helemaal niet zo ‘klimaatneutraal’ als wordt gedacht. Een boom opstoken is zo gebeurd, maar een boom laten groeien vergt jaren, zo niet decennia. Het duurt dus ook jaren voordat zo’n nieuw exemplaar de CO2 heeft opgenomen die vrijkomt bij de verbranding van hout. Per saldo rekent zich dat nooit rond.

Toch, wie de stookschaamte voorbij is, wat inmiddels geldt voor 14 procent van de huishoudens, en sfeerwarmte belangrijk vindt, heeft veel meer te kiezen dan vroeger. De traditionele haard, dat gat in de muur, is eigenlijk geheel op zijn retour, wat goed nieuws is omdat het rendement ervan beroerd laag is: zo’n 10 procent. 90 procent van alle warmte vliegt dus direct door de schoorsteen naar buiten. Om het behaaglijk te krijgen, moet je dus extra veel hout opstoken, wat extra vervuiling oplevert.

Beeld Louman & Friso

Voor de fanatieke stokers

Wie fanatiek wil gaan stoken, bijvoorbeeld meerdere avonden of dagen per week, moet serieus de aanschaf van een pelletkachel overwegen. In plaats van blokken hout verbrand je daarin geperste houtbrokjes. Dat oogt minder gezellig maar de kans op ruzie met de buren is wel een stuk kleiner. De verbranding in de pelletkachel is relatief efficiënt. De uitstoot van bijvoorbeeld fijnstof is bijvoorbeeld tot 95 procent beperkt. De pelletkachel is relatief duur, maar de overheid subsidieert de aanschaf nog dit jaar (maximaal vijfhonderd euro). De kachel wordt ook wel aangeschaft als hoofdverwarming, zegt Mariken Stolk van voorlichtingsorganisatie Milieu Centraal. Dat is weer een beetje teveel van het goede, vindt zij. De kachel moet dan, als het koud wordt, iedere dag branden. “En goedkoper dan cv-verwarming, wat mensen vaak denken, is het ook niet, zo blijkt uit berekeningen die we maakten.”

Minder efficiënt dan de pelletkachel scoort de speksteenkachel of de tegelkachel. Maar de moderne exemplaren kunnen een hoog rendement halen, waarbij tot wel 80 procent van het opgestookte hout wordt omgezet in warmte. Ze zijn zo efficiënt omdat hun mantel van speksteen of tegels warmte opslaat, lang vasthoudt en deze weer langzaam afgeeft. Dat vergt wel een wat ‘aangepast stookgedrag’, onderstreept Mariken Stolk: “Het kan een uur of twee duren voordat er voldoende warmte is afgegeven aan de tegels of stenen van de kachel. Voor optimaal rendement moet je dus bijtijds stoppen met het aanvullen en verbranden van hout. Maar als je eind van de middag de kachel opstookt, dan heb je daar de hele avond wat aan.” 

Onderaan de efficiëntielijst staat de klassieke gietijzeren of plaatstalen haard waarvan het voornaamste voordeel vooral is dat ze snel warmte afgeven – zodra het hout vlam vat. Verder zijn er vooral nadelen: de relatief grote milieuvervuiling en de vereiste grote houtstapel. Dus ook hierbij is goedkoop duurkoop.

De rubriek ‘Groene Gids’ beantwoordt praktische vragen over milieubewust(er) leven. Heeft u een praktische vraag over milieubewust(er) leven? Mail naar: groenegids@trouw.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden