Jelle's Weekdier Hyalomma marginatum

De reuzenteek: actief op zoek naar bloed

Op het gevaar af dat deze dierenrubriek een vergaarbak van parasieten, steekbeesten en bloedzuigers wordt, is er ook deze week nieuws in dezelfde sfeer. Maar eerst was er de waarneming van een kolossale bloemkoolkwal voor de kust van Engeland, een loom zwemmende poliep ter grootte van een vliegtuigmotor. Er waren prachtige foto’s van gemaakt en het feit dat dit dier zo enorm groot kon worden, werd toegeschreven aan de zeer warme zomer van 2018. Daaraan wordt wel meer toegeschreven, met het risico dat die historisch warme zomer meer verwijten ontvangt dan wetenschappelijk kan worden waargemaakt.

Maar zeker zo interessant als die reuzenkwal was de waarneming van een reuzenteek. Een mevrouw in Drenthe had een enorme teek aangetroffen op haar paard, zo werd gemeld. Foto’s van het spinachtige wezentje werden naar Arnold van Vliet in Wageningen gestuurd met de vraag of het inderdaad om de tekensoort Hyalomma marginatum ging.

Zespotige larfjes

Dat bleek het geval. Hij kan eenvoudig worden herkend. Ze zijn groot, echt groot, zeker voor wie de gewone teek Ixodes ricinus gewend is die onze huisdieren en onszelf regelmatig met een bezoekje vereert en daarbij de ziekte van Lyme kan overbrengen. Die gewone teken zijn stukken kleiner, zeker bij de zespotige larfjes en de reeds van het volwassen aantal van acht poten voorziene nimfen heb je eigenlijk een loepje nodig.

Dat optische hulpmiddel is bij Hyalomma onnodig; het lijf van de diertjes is zeker een halve centimeter lang en breed en met de uitgestrekte poten meegerekend kom je boven één centimeter uit. Veel spinnen zijn kleiner.

Verder zijn de poten van de reuzenteek gestreept. Ze bestaan uit meerdere leden en elk lid is voor de helft donkerbruin en voor de andere helft lichtbruin, waardoor een tijgerachtig effect optreedt. En tenslotte kunnen ze flink rennen. Terwijl de gewone teek rustig aan het eind van een takje of een grasspriet zit te wachten tot er een gastheer langs loopt, gaat de reuzenteek actief op zoek naar bloed.

Een meter per minuut

Hij kan een potentiële gastheer van afstand opmerken door trillingen, door het waarnemen van het uitgeademde koolzuurgas of de ammoniaklucht die veel dieren aankleeft en zelfs de lichaamswarmte van een zoogdier of vogel wordt opgemerkt. En dan gaat de reuzenteek er met een snelheid van een meter per minuut achteraan! Hij kan naar verluidt wel honderd meter afleggen in zijn poging het slachtoffer te bereiken.

Reuzenteken komen van nature voor in zuidelijk Europa: Spanje, Italië, de Balkan, Oekraïne, Turkije en zuidelijk Rusland. Het is dus een typisch mediterrane soort maar hij profiteert van de klimaatopwarming. Blijft de vraag nog onbeantwoord hoe de teek helemaal vanuit Spanje of Italië op dat paard van die mevrouw in Drenthe is terecht gekomen.

Ze maken echter handig gebruik van het luchtverkeer, nimfen worden over grote afstanden getransporteerd door trekvogels. Vooral op kleine zangvogels zoals de tapuit en de grasmus worden reuzenteken aangetroffen. En als het klimaat in de buurt van de landingsplaats gunstig is, kunnen ze er zich vestigen. Dat is steeds vaker het geval, nu al tot in Drenthe toe.

Jelle Reumer is paleontoloog. Voor Trouw bespreekt hij iedere week een dier dat het nieuws haalt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden