Jelle's weekdier

De reuzenbij werd plots een mediaster

Beeld Naturalis Biodiversity Center

Mooi nieuws: ’s werelds grootste bij blijkt nog te bestaan! Een lichtpuntje in de heersende duisternis van teloorgaand insectenleven. De soort is ooit door niemand minder dan Alfred Wallace ontdekt. In 1859, het jaar waarin Charles Darwin zijn mede door Wallace ontdekte evolutietheorie publiceerde, zat Wallace in Indonesië.

Op het Molukse eiland Batjan verzamelde hij toen een enorme zwarte bij met kolossale kaken. Dit door Wallace verzamelde exemplaar werd het holotype van de soort die de Engelse natuurvorser F.J. Smith onder de naam Megachile pluto publiceerde in de prestigieuze ‘Proceedings of the Linnean Society’.

Sindsdien zijn er weinig meer van gevonden. Slechts enkele exemplaren zijn in museumcollecties te vinden; Naturalis bezit er twee, verzameld in 1953 en 1991.

In 1984 verscheen een artikel over het dier in jaargang 57 van het Journal of the Kansas Entomological Society, waarin een zekere Adam C. Messer de ‘herontdekking’ meldde van de reuzenbij (‘the world’s largest bee’) onder de naam Chalicodoma pluto. Op de drie Molukse eilanden Halmahera, Tidore en Batjan was de bij aangetroffen. Dat lijkt erop te duiden dat in de jaren tachtig van de vorige eeuw de verspreiding van het insect nog redelijk algemeen was.

De bij leefde, zo ontdekte men, als een soort kraker in de boomnesten van termieten. Met hun enorme kaken maken de vrouwtjesbijen een houtpulp die verhardt tot een voor de termieten ondoordringbaar nest.

Daartoe wordt boomhars verzameld, dat met de kaken tot bolletjes van wel één centimeter diameter wordt gekneed. Samen met fijngekauwde houtvezels vormt de hars een keihard materiaal waarvan de cellen en tunnels worden gemaakt waarin de bij leeft. Een soort mdf dus, waaruit weer blijkt dat iedere menselijke uitvinding ook al in de natuur voorkomt. Het in de boom hangende termietennest zelf is gemaakt van kartonachtig materiaal en omsluit het bijenverblijf totaal. Het bijennest is daardoor van buitenaf niet zichtbaar – wellicht zijn de bijen daarom zo zeldzaam.

De vrouwtjesbijen worden bijna vier centimeter lang en hebben een spanwijdte van meer dan zes centimeter. Messer vond in 1981 voor het eerst ook het tot dan onbekende mannetje.

Op eBay

Diens kaken zijn beduidend kleiner, maar meneer hoeft zich dan ook niet bezig te houden met zoiets triviaals als houtpulp kneden en daar vervolgens een nest van bouwen. De mannetjes zijn met een lengte van maximaal 23 millimeter fors kleiner.

Lang werd Megachile pluto niet meer waargenomen, tot in 2018 onverwacht twee exemplaren opdoken die op Halmahera en Batjan waren verzameld – en verkocht op eBay! De eerste ervan bracht in april 2018 negenduizend dollar op.

Zo’n bedrag doet natuurlijk alle alarmbellen rinkelen, want op het moment dat een zeldzame soort veel geld gaat opbrengen, is het einde snel nabij.

In 2019 – zeer onlangs dus – vond een zekere Clay Bolt op Halmahera een vrouwtje bij een in de boom hangend termietennest. Hij ving en fotografeerde het dier en liet het vervolgens weer los. Het is dat gefotografeerde en weer losgelaten exemplaar dat vorige week wereldwijd de pers haalde; van ‘RTL Nieuws’ tot Le Monde en Al-Jazeera berichtten erover. 

Jelle's Weekdier 

Jelle Reumer is paleontoloog. Voor Trouw bespreekt hij iedere week een dier dat het nieuws haalt. Lees hier eerdere afleveringen van Jelle’s Weekdier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden