Jelle's weekdier

De ratelslang wacht rustig af tot de muis bezwijkt

Beeld Hollandse Hoogte

Jelle Reumer is paleontoloog. Voor Trouw bespreekt hij iedere week een dier. Deze week: de ratelslang en zijn hit-and-wait-jachttactiek.

Albuquerque is de grootste stad van New Mexico (maar niet de hoofdstad, dat is Sante Fe) en telt twee musea die voor de bioloog van interesse zijn: het New Mexico Museum of Natural History & Science, en het American International Rattlesnake Museum. Terwijl het eerste een traditioneel middelgroot natuurhistorisch museum is, met enorme dinosaurussen en andere fossielen, en dat ook een replica van een Nasa-Marswagentje in een nagebouwd Marslandschap toont, is het tweede een even vertederende als rommelige particuliere onderneming. Het herbergt de grootste collectie levende ratelslangensoorten ter wereld. 

Dat zijn dan niet alle ongeveer veertig soorten, maar wel een boel. Sommige zijn klein, dun als een vinger en zo’n 30 centimeter lang, maar er zijn er ook van meer dan een meter en met de dikte van een kleuterarm. De ratelslangen leven in kleine terraria te midden van een eclectische ophoping van schedels, parafernalia, beelden, poppen, boekenkasten, een giraffenek, een fossiele krokodil, een vitrine gewijd aan wijlen krokodillenjager Steve Irwin en een verzameling bierflesjes met reptielen op het etiket.

Op een groot beeldscherm doet David Attenborough het liefdesleven van slangen uit de doeken. Je kunt je er amper tussendoor begeven, ook omdat medebezoekers stilstaan voor de vele terraria met levende exemplaren van het geslacht Crotalus.

Maken dat je wegkomt

Ratelslangen vormen een Amerikaanse groep binnen de adderfamilie der Viperidae. De geslachtsnaam Crotalus is afgeleid van het Griekse woord krótalon, dat ratelaar betekent. Uiteraard komt dat van de aanwezigheid van die vreemde structuur aan het uiteinde van de slang waarmee het dier een ratelend geluid kan produceren. Dat doet hij alleen als hij zich bedreigd voelt. Dan kun je maar beter maken dat je wegkomt, zo leerde mij een tekstbordje in het museum. De beet van een ratelslang kan tot een onaangename en zeer langzame dood leiden, gevolg van interne bloedingen en spierverlammingen die de ademhaling en de hartslag kunnen doen stoppen. De praktijk leert gelukkig dat weinig mensen daadwerkelijk aan een ratelslangenbeet overlijden.

De jachttactiek van een ratelslang is hit and wait. De prooi, vrijwel altijd een knaagdier zoals een rat, een muis of een grondeekhoorn, wordt met een snelle beet geïnjecteerd, waarna de slang loslaat en even afwacht tot het slachtoffer het loodje legt. Dat gebeurt meestal vrij snel omdat de hoeveelheid ingespoten gif nu eenmaal sneller effect geeft in een muisje van 20 gram dan in een mens van 70 kilo (of meer, we zijn tenslotte in de Verenigde Staten).

Die ratel is wel een bijzonderheid. Slangen hebben de gewoonte om regelmatig te vervellen; in enkele van de terraria in het Rattlesnake Museum zag ik afgestroopte huiden liggen. Terwijl bij andere slangensoorten ook het staartpuntje mee vervelt, is dat hier anders. De punt, een hol en hoornig dingetje, blijft zitten en omhult dan de volgende staartpunt. Bij iedere vervelling komen zo meerdere van die hoornkokertjes in elkaar te zitten. Door de Michelinmannetje-achtige insnoeringen blijven ze aan elkaar hangen en vallen niet af. Door nu met de staartpunt te trillen, gaan die kokertjes ratelen. Het geluid kennen we allen van wildwestfilms.

Lees hier eerdere afleveringen van Jelle's Weekdier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden