null Beeld Fadi Nadrous
Beeld Fadi Nadrous

AnalyseRaad van commissarissen

De raden die bedrijven controleren op vergroening blijken ‘schokkend’ weinig te weten over het klimaat

Bedrijven voelen druk van overheden, beleggers en burgers om de uitstoot te verlagen. Maar de raden van commissarissen, die bedrijven controleren, hebben nog te weinig kaas gegeten van het klimaatprobleem.

Esther Bijlo

Raden van commissarissen houden zich nog weinig bezig met het klimaat. Ze weten er vaak niet veel van en spreken het bedrijf dat ze moeten controleren lang niet altijd aan op de uitstoot van broeikasgassen. Dat beeld rijst op uit een enquête die onder driehonderd commissarissen in 43 landen is gehouden.

Drie op de vier commissarissen zeggen het klimaat wel een belangrijk onderwerp te vinden. Maar bijna de helft stelt dat er in de raad van commissarissen eigenlijk te weinig kennis is om de effecten van klimaatverandering op het bedrijf te kunnen beoordelen. Krap 70 procent meldt dat kennis van het klimaatprobleem geen voorwaarde is om toe te treden tot de raad van commissarissen. 43 procent zegt dat het bedrijf niet eens duidelijke doelen heeft om de CO2-uitstoot terug te dringen.

Hoe legt extreem weer de productie lam?

“Redelijk schokkende uitkomsten”, constateert Imke Lampe van bureau Heidrick & Struggles, dat het onderzoek samen met businessschool Insead uitvoerde. “De vraag hoe het zit met de CO2-uitstoot van een bedrijf wordt in de raad van commissarissen te weinig gesteld. Er is onvoldoende deskundigheid op het gebied van klimaatverandering. Bij investeringsbeslissingen speelt het klimaat geen of slechts beperkt een rol.”

Raden van Commissarissen zouden juist ook de aanjager van klimaatbeleid binnen ondernemingen kunnen zijn. Zij moeten immers toezicht houden op de financiën, strategie en leiding van een bedrijf. Als een bedrijf niet weet wat het uitstoot, welke grondstoffen gevaar lopen of hoe extreem weer de productie kan lamleggen, is het niet goed voorbereid op de toekomst. Maar terwijl beleggers steeds kritischer zijn over de uitstoot van bedrijven, overheden betere rapportage eisen en burgers en ngo’s bedrijven voor de rechter slepen, lijken de raden van commissarissen een onderbelichte schakel in klimaatbeleid.

‘Bijscholing is nodig’

“Verantwoord ondernemen zou in elke laag van het bedrijf moeten doordringen”, stelt Lampe. “Om in deze tijd succesvol te kunnen zijn als organisatie moet je klimaatdoelstellingen hebben. Ook de andere aspecten van verantwoord ondernemen – sociaal beleid en transparant besturen – zouden onderdeel van de strategie moeten zijn.” Lampe begrijpt dat het best lastig kan zijn voor commissarissen, het is geen fulltime baan tenslotte, ze kunnen niet alles weten. “Bijscholing van commissarissen is echt nodig. De raad zou daarnaast een commissaris kunnen binnenhalen die specifiek deskundig is op het gebied van duurzaamheid. Zestig procent van de ondervraagden zegt dat die er nog niet is. In Frankrijk is dat inmiddels aanbevolen door de toezichthouder, het zou helpen als dat in Nederland ook zo zou zijn.”

Een excuusfiguur

Elfrieke van Galen is zo’n commissaris. Zij is een ervaren toezichthouder en heeft in twee raden van commissarissen de portefeuille duurzaamheid. Bij afvalverwerker Meerlanden en sinds april ook bij Schiphol. Als medeoprichter van het bureau TheRockGroup staat ze bedrijven bij in verduurzaming en geeft ze ook les aan onder meer commissarissen. “Het beeld uit de enquête is zeer herkenbaar”, zegt Van Galen. “Wat betreft klimaat en duurzaamheid lopen de raden van bestuur voor op de raden van commissarissen. Dat wringt. Als individuen kennen commissarissen het klimaatprobleem natuurlijk wel, ze lezen ook kranten. Wat ontbreekt is dat ze zich er echt in verdiepen en begrijpen wat de consequenties voor het bedrijf zijn. Bij elk punt van de agenda, zoals de begroting en de strategie, zou duurzaamheid aan bod moeten komen. En niet ergens aan het eind, bij de rondvraag, dat werkt niet.”

Een commissaris speciaal belast met duurzaamheid, moet niet als een excuusfiguur fungeren, erkent Van Galen. “De ontwikkelingen gaan zo snel dat het goed is als iemand daar echt veel van weet. Maar ieder lid moet wel een bepaalde basiskennis hebben, zodat het onderwerp niet op één persoon hangt.” Bij Schiphol is dat niet het geval volgens Van Galen, ondanks de klimaatdilemma’s waar de luchthaven mee kampt. “Schiphol heeft ervoor gekozen duurzaamheid in het DNA van de strategie te integreren. Daar hoort dus ook een commissaris bij.”

De 29 brieven van Milieudefensie

Dat het lidmaatschap van zo’n raad een bijbaan is en de vergadering vaak ergens in volle agenda’s is gepropt, kan het gebrek aan klimaatkennis niet goedpraten, vindt Van Galen. “Er zijn genoeg momenten waarop bijscholing kan, zoals op strategiedagen. De motivering om het er meer over te hebben in de raad kan verschillen, dat is niet erg. Het kan intrinsiek zijn, omdat je een betere wereld wilt. Maar het kan ook omdat de concurrentie ermee bezig is, of omdat het bedrijf er financieel beter van wordt.”

Hoe dan ook, kunnen raden van commissarissen niet meer om klimaatverandering heen, stelt Van Galen. “Kijk naar de 29 brieven die Milieudefensie aan bedrijven heeft geschreven met de vraag hoe zij gaan voldoen aan de klimaatdoelen. Je kunt dat niet meer links laten liggen, dan word je door de realiteit ingehaald.” De toezichthouders zouden hun macht juist moeten gebruiken om bedrijven de duurzame kant op te duwen. “Dat moet terugkomen in de strategie, de rapportage, de aanname van nieuwe directieleden en ook in de beloning, daar gaat de raad van commissarissen ook over. Als er variabele beloning is, moeten de eisen daarvoor niet de duurzame doelstellingen tegenwerken.” In de enquête meldt driekwart van de commissarissen dat klimaatverandering nog niet of nauwelijks wordt meegenomen bij de beloning.

De samenstelling van de gemiddelde raad van commissarissen helpt niet, ziet Imke Lampe. Het zijn veel meer mannen dan vrouwen, de gemiddelde leeftijd in Nederland is boven de zestig jaar. “De jongere generatie zwengelt het klimaatdebat sterker aan. Ze zijn vooral aanhoudender in het opeisen van de aandacht voor het onderwerp. Maar er zijn ook oudere commissarissen voor wie duurzaamheid juist het hele doel is, zoals Paul Polman.”

De stille stemmen

Verjonging, een aparte commissaris voor duurzaamheid: het lijken middelen om de raden van commissarissen wakker te schudden, maar Mildred Hofkes, van het kennisplatform NieuwBestuur, ziet er niet veel heil in. Hofkes adviseert bedrijven over goed bestuur en maatschappelijk verantwoord ondernemen. “Daar zijn we al zo lang mee bezig: meer vrouwen, meer jongeren. Het werkt allemaal onvoldoende. Het zijn er nog steeds te weinig of hun inbreng wordt niet serieus genoeg genomen. Het probleem is dat er een verticaal bestuursmodel blijft bestaan: een raad van bestuur van een bedrijf, daarboven de raad van commissarissen. Gedomineerd door witte mannen van zestig plus. Het is eigenlijk ridicuul dat we als maatschappij zoveel besluitvorming aan die beperkte groep overlaten. We weten al lang: hoe meer perspectieven, hoe beter de besluitvorming.”

De wijsheid die mensen zoals commissarissen wordt toegedicht, is overschat, vindt Hofkes. “Als jij zestig bent, dan ervaar je het heel anders dat de zeespiegel over tientallen jaren gaat stijgen of dat je geen huis kunt krijgen, dan iemand van twintig of dertig. Er gaat pas echt iets veranderen, als je het bestuur wezenlijk anders inricht: horizontaler. Geef meer gewicht aan de stemmen in en om het bedrijf heen, zoals aan de jongere werknemers, aan de stille stemmen zoals de natuur, aan mensen met kennis van de sdg’s (de duurzame ontwikkelingsdoelstellingen van de Verenigde Naties, red.) en de energietransitie. Het is allemaal complexe materie waar commissarissen nauwelijks mee bezig zijn. Organiseer je die horizontale inbreng goed, dan komt er andere taal binnen en andere perspectieven.”

Lees ook:

Directeur van Milieudefensie Donald Pols blikt terug op de klimaatzaak tegen Shell: ‘Dit was mijn zwaarste jaar ooit’

2021 is voor Donald Pols niet het jaar waarin Milieudefensie van Shell won, maar van de zegetocht van klimaatrechtvaardigheid.

Bedrijven lanceren hun eigen klimaatdoelen. Een handige pr-strategie of is het menens?

Het bedrijfsleven grijpt de klimaattop in Glasgow aan omeigen klimaatdoelen te lanceren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden