Beeld Trouw

Column Patrick Jansen

De puinhoop is niet van minister Schouten

“Wat heeft u er een puinhoop van gemaakt. Wat heeft u een chaos aangericht.” Dat zei een organisator van het boerenprotest tegen minister Schouten ten overstaan van duizenden demonstrerende boeren. Het leek mij onrechtvaardig. De problemen van vandaag zijn immers vooral het resultaat van decennia neoliberaal landbouwbeleid van CDA en VVD. Meer dan haar voorgangers zoekt Schouten oplossingen.

En voor zover de puinhoop en chaos het protest zelf betrof is de aanstichter vooral Kamerlid Tjeerd de Groot (D66). Die meende een gigantische knuppel in het hoenderhok te moeten gooien terwijl de kip – het adviescollege van Remkes – met de grootst mogelijke voorzichtigheid een ei zat te formuleren. Of de knuppel nou terecht was of niet, de timing was slecht.

Een puinhoop creëerden ook de protestorganisatoren zelf. Zij vlochten van de woorden van De Groot een enorme stropop die door iedereen kon worden bekogeld met verwijten, drogredenen en vooroordelen. Het vuur werd gretig aangewakkerd door populisten die het publiek exact vertelden wat het graag hoorde, zonder erbij te vertellen dat zij hun beloftes nooit waar zouden kunnen maken.

Herstel van coulissenlandschap in Eibergen. Beeld Herman Engbers

Polarisatie lijkt weer op een hoogtepunt

Het is allemaal buitengewoon jammer, want de polarisatie lijkt weer terug op zijn hoogtepunt. En dat juist nu we eindelijk een minister hebben die een slag wil maken. En juist nu het stikstofarrest het nodig en mogelijk maakt om het landbouwsysteem op een eerlijke manier te hervormen. Grote belangen maken immers grote budgetten los.

De tijd is ook rijp. De meeste boeren vinden dat agrarische bedrijven niet langer moeten focussen op de export maar moeten kiezen voor natuur-inclusieve landbouw waarin wordt samengewerkt met de natuur, uiteindelijk zonder bestrijdingsmiddelen, constateerde Trouw vorig jaar. Daarvoor is wel ander beleid nodig.

Ook hoopgevend is dat op steeds meer plekken initiatieven ontstaan waarin burgers en boeren samenwerken aan landschapsschoon, biodiversiteit en korte ketens, zodat beiden krijgen wat ze graag willen. Je ziet dat burgers boeren helpen bij het onderhoud, of dat ze bloemenranden of heggen sponsoren. En ook de beweging richting kringlooplandbouw biedt perspectief, al ontbreekt het nog aan concrete voorstellen die het echt lonkend maken.

Dit zijn de kiemen van een nieuw landbouwsysteem.

Gezamenlijk belang

Het is hard nodig dat hoeders van de landbouw en hoeders van milieu, natuur en landschap inzien dat zij hier een gezamenlijk belang hebben om de problemen die in het buitengebied spelen integraal op te lossen. Want achter hun rug wordt meer en meer landbouwgrond opgekocht door projectontwikkelaars. Die hadden altijd al belangrijke grondposities, gokkend op verandering van de bestemming. Maar nu komt daar nog eens bij dat bedrijven actief boerderijen opkopen om – o ironie – hun stikstofuitstoot te kunnen laten groeien. Bovendien is de overheid actief de aanleg van zonnevelden aan het stimuleren.

Je ziet waar dat heen gaat: Nederland verstedelijkt in rap tempo, ten koste van boerderijen, landschap en natuur. Wie om landbouw en natuur geeft kan de verwijten beter laten voor wat ze zijn en samenwerking zoeken. Maar daarnaast is het nodig dat de overheid eindelijk haar verantwoordelijkheid neemt: fundamentele keuzes maken die leiden tot vernieuwing van de landbouw, met blije boeren én een gezonde leef­omgeving.

Patrick Jansen is ecoloog en universitair hoofddocent in Wageningen en schrijft voor Trouw om de week een column. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden