De oude Texelse dijk heeft nu een kwelder

Getransplanteerde kwelder op opgespoten zand. Beeld Joop Bouma

Texel, toch al het grootste eiland langs de Nederlandse en Deense Waddenkust, heeft er 200 hectare bij gekregen. Voor de zuidkust, tegen een oude dijk, is een enorme bak zand uit de Noordzee gestort. Gestaag ontstaat daar een nieuw natuurgebied.

Neeltje Annink van het waterschap is onverbiddelijk. Nee, we gaan niet naar dat kleine stukje kwelder, dat pakweg 50 meter verderop ligt, midden in de zandvlakte voor ons. Het is broedseizoen. Wie weet wordt het nest van een scholekster verstoord. Toch is de groenrode pluk met kwetsbaar kweldergras, zeekraal en zeealsem alleszins de moeite waard om van dichtbij te kijken. Het is Nederlands eerste getransplanteerde kwelder.

Gezonde kwelders zijn belangrijk voor kustbescherming: kweldergewas breekt golven, dempt de kracht van instromend zeewater, bevordert de rijkdom aan soorten én kwelders houden slib vast. Daardoor kunnen ze meegroeien met een stijgende zeespiegel.

Verderop in het Waddengebied, in het havengebied van Delfzijl, proberen ze met het uitstrooien van zaadjes zeekraal ook een nieuwe kwelder te laten ontstaan. Ook dat is een experiment. Op Texel doen ze het anders. Daar verslepen ze grote, dikke kwelderplaggen naar een nieuwe locatie.

De oorspronkelijke plek van de kwelder, vlakbij de zeehaven van het onderzoeksinstituut NIOZ op Texel, zou deels onder een dikke laag zand verdwijnen, die is opgebracht om de Waddenzeedijk van het eiland te versterken. Grote plaggen van één bij drie meter en dertig centimeter dik zijn er uit de kwelder gestoken en in een nieuw aangelegd duingebied geplant. En nu is het afwachten.

Zestien plaggen kwelder zijn er vorig jaar oktober verplaatst. Een deel daarvan gedijt goed, waarmee het bewijs is geleverd dat transplantatie in beginsel haalbaar is. Met het andere verplaatste deel gaat het veel  minder. Door stuifzand zijn veel planten doodgegaan. Maar volgens Geert Vanwesenbeeck van aannemer Jan de Nul en ecoloog Joris Latour is er alle reden voor hoop op een goede afloop: “We zien dat de wortels van kweldergras en zoutmelde opnieuw gaan groeien, dus we hopen ook daar op een herstart.”

Trots

Neeltje Annink, omgevingsmanager van het hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier, is best trots op de 200 hectare zand en natuur die Texel erbij kreeg aan de voet van de 19de eeuwse Prins Hendrikzanddijk. De lange pijpen die het Noordzeezand op het strand brachten, zijn bijna allemaal opgeruimd, de meeste grondmachines zijn weg. Waddenwind boetseert nu het landschap, slijpt de scherpe kantjes bij. Langzaamaan krijgt de natuur de vrije hand.

Texel, zicht op de landaanwinst vanaf de Prins Hendrikzanddijk Beeld Joop Bouma

De oude zeedijk aan de Waddenkant is niet voldoende veilig meer en werd rond 2006 bij de nationale toetsing van de primaire waterkeringen in Nederland afgekeurd: te laag, niet stabiel genoeg en er sijpelde zeewater onderdoor. Achter de dijk ligt de meest brakke polder van het eiland, waarop desondanks volop bollen worden geteeld en andere gewassen groeien. En dat in een gebied waar beregening met oppervlaktewater in tijden van droogte verboden is, vanwege de schaarste aan zoetwater op Texel.

Annink: “We hadden de dijk opnieuw kunnen verhogen, zoals in de afgelopen decennia zo vaak is gebeurd. Maar verhogen had als nadeel dat er in de polder erachter zo’n twaalf hectare landbouwgrond moest worden opgeofferd aan de dijkverzwaring. Uiteindelijk is gekozen voor een zandige versterking door buitendijks Noordzeezand op te spuiten. Het was een idee dat van het eiland zelf kwam, eigenlijk heel bijzonder.”

Het nieuwe land ligt er inmiddels, een strook van ruim drie kilometer, ontworpen door landschapsarchitect Yttje Feddes. Achter een hoge zandplaat ligt tussen dijk en zandplaat een fraaie lagune, die dieren en planten moet aantrekken die van brak water houden. In de lagune loost het gemaal aan deze kant van Texel zoetwater bij overvloedige regenval.

Helmgras is op de hoogste delen in strakke rijen aangeplant om het zand vast te houden. Wie een tijdje niet op Texel was en de oude Prins Hendrikzanddijk beklimt, ziet nu vanaf de kruin van de dijk een heel ander landschap, een bijna 100 meter breed duin- en zandgebied heeft zich tegen de dijk genesteld. De zee ligt ineens een stuk verderop.

Natura 2000

Het is een project van gemeente, provincie, Waddenfonds en het ministerie van Waterstaat en Milieu. En om meerdere redenen bijzonder. Het Waddengebied valt onder het strenge Europese natuurbeschermingsregime van Natura 2000, eigenlijk zijn dit soort grote infrastructurele werken er niet toegestaan. De klus is daarom onder strikte voorwaarden uitgevoerd.

De totale kosten belopen meer dan 50 miljoen euro, inclusief een halve eeuw aan onderhoud. Geraamd wordt dat er jaarlijks 20.000 kubieke meter zand weer door de zee zal worden opgeslokt mede doordat de Texelstroom, de diepe vaargeul in de Waddenzee, vlak langs het opgespoten gebied gaat. Onder water zijn langs de geul schermen geplaatst en stenen gestort om afkalving door de stroming te beperken.

Visdiefje Beeld Dick van Egmond

Grijs duin

In beginsel kan de zandsuppletie bij Texel leiden tot verbetering van de natuurwaarden in het beschermde gebied. De bedenkers hopen dat zich er op den duur grijs duin ontwikkelt, een vrij schaars landschap met eigen, unieke soorten. Het nieuwe land biedt betere kansen voor wadvogels als dwergstern, visdiefje en bontbekplevier die op het strand broeden en die onder druk staan. “De natuurlijke dynamiek moet nu haar werk doen”, zegt Annink. “We hebben stille hoop dat ook zeehonden deze kant op komen.” Maar: het blijft aangelegde natuur, zegt ook Annink. “Een duin voor de dijk aan de kant van het Wad, dat hoort niet, dacht ik in het begin. Maar ja, strikt genomen is de Prins Hendrikzanddijk ook niet natuurlijk. Als ik nu het resultaat zie, dan is het wel erg fraai. Het voordeel van deze oplossing is dat het klimaatbestendig is, het systeem kan meegroeien met een stijgende zeespiegel en we bieden het Waddengebied een betere kans op herstel en behoud van soorten.”

Uit binnen- en buitenland komen geïnteresseerde waterbouwers en wetenschappers inmiddels kijken hoe Texel zich tegen het water beschermt en tegelijk de natuur verbetert. Het gebied wordt overigens grotendeels een afgesloten natuurreservaat, al komt er aan het einde, bij Oudeschild wel weer een openbaar strandje terug, dat er voorheen ook was. En er ligt een prachtig fietspad tussen Het Horntje en Oudeschild boven de nieuwe duinen van Texel; straks kan de toerist fietsen bovenop de oude, bijna slapende Prins Hendrikzanddijk.

Lees ook: 

Duinen in plaats van dijken: het succes van een revolutionair experiment bij Petten

God schiep de aarde, behalve een stukje langs de kust van Noord-Holland. Daar is een nieuw duinlandschap door mensenhanden gemaakt. Met veel hulp van de wind, dat dan weer wel.

Texel heeft vele gezichten

De pont doet twintig minuten over de oversteek van het Marsdiep. En als je op de Hors loopt, kun je bij zuidenwind de sirenes van politie en ambulance van Den Helder horen. Texel is een eiland, maar ook maar net aan, aldus Henk van Halm (1995).

Op de zandmotor bij Den Haag kun je zien hoe nieuwe Wadden worden gemaakt

Het project was bedoeld om de kust beter te beschermen tegen lagere kosten. De Zandmotor leverde, met dank ook aan de elementen, een prachtig nieuw gebied op tussen zee en land.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden