Beeldreportage De stijgende zeespiegel

De onontkoombare verwoesting door de stijgende zeespiegel in beeld gebracht

December 2012. Betio is de hoofdstad van Kiribati op het Tawara-atol. Bewoners leggen zandzakken voor de deur tegen het opkomende water. Het rif biedt geen bescherming meer. Beeld Kadir van Lohuizen

Fotojournalist Kadir van Lohuizen reisde de wereld over naar plekken die door zeespiegelstijging worden bedreigd. Hij sprak met experts en met bewoners die hun boeltje moeten pakken omdat de grond waarop ze generaties woonden, onleefbaar zal worden. Er is een stille ramp gaande, waarschuwt Van Lohuizen. Zijn foto’s en video’s zijn vanaf vrijdag in het Scheepvaartmuseum in Amsterdam te zien. Een voorproefje.

Heeft u een internetverbinding? Bekijk dan de speciale online productie op trouw.nl/zeespiegelstijging

Klik. Klik. Klik. De ene foto na de andere schiet over het laptopscherm. Caribische beelden van helder water en zandstranden. Maar het zijn geen vakantieplaatjes. Klik. Een rauw beeld van een betonnen muur die wegzakkend Jakarta droog moet houden, maar daar niet in slaagt. Klik. Een eilandbewoner die zijn huis en tuintje met zandzakken heeft afgezet, volledig omringd door wassend water. De bewoner zelf ligt schijnbaar zorgeloos in een hangmat onder de tropische zon.

Het kwartje viel toen fotojournalist Kadir van Lohuizen zeven jaar geleden op een eiland in de Kuna Yala-archipel voor de kust van Panama van bewoners hoorde dat ze zich voorbereidden op een evacuatie. Hij was daar voor een ander fotoproject, over migratie. Van Lohuizen vroeg hen waarom ze daar weg moesten. Omdat het water komt, zeiden ze. “Het was voor mij de eerste keer dat ik me realiseerde dat zeespiegelrijzing door klimaatverandering niet een probleem is van morgen. Het speelt nu. Ze hebben daar op de San Blas-eilanden steeds vaker overstromingen, het weer wordt extremer, er zijn vaker zware stormen. Mensen verliezen hun bestaan.”

Daar lag de kiem. Van Lohuizen besloot, met financiële steun van The New York Times, op meer plekken op de wereld de gevolgen van de stijgende zee te onderzoeken en in beeld te brengen. Zijn fotoproject ‘Rijzend Water’ is het resultaat. Vanaf morgen zijn zijn foto’s en video’s te zien in het Scheepvaartmuseum in Amsterdam.

Beeldverhaal met harde waarschuwing

De tentoonstelling is een beeldverhaal met een harde waarschuwing, zegt Van Lohuizen. Dit is geen probleem dat zich pas over twintig jaar aandient, we zitten nu al diep in de penarie. En echt niet alleen de eilandbewoners van de Kuna Yala-archipel.

Drinkwater wordt brak, het land verzilt, langzaamaan wordt op veel plaatsen in de wereld duidelijk dat dingen aan het veranderen zijn. Van Lohuizen is er somber over. Hij denkt dat we wereldwijd te maken zullen krijgen met grote stromen klimaatvluchtelingen. “De vooruitzichten voor ons land in de volgende eeuw zijn niet best. Mogen wij verwachten dat de Duitsers ons met open armen gaan ontvangen als delen van Nederland niet meer bewoonbaar zijn? Het is tijd dat hier goed over nagedacht wordt. Klimaat is nu nog geen grond om asiel te krijgen, ik stoor me daar aan. Dit is echt het grootste probleem van de mensheid op dit moment.”

Oktober 2014. In Miami Beach komt zeewater omhoog via het riool. Omdat Miami is gebouwd op kalksteen, is de stad in de toekomst niet bestand tegen opkomend water. Evacuatie van Miami Beach en Bay Beach is voorzien in 2060. Beeld Kadir van Lohuizen

Hij reisde naar Groenland, Miami, New York, Kiribati, de Marshall-eilanden, Fiji, Jakarta, Bangladesh, Papoea-Nieuw-Guinea, Panama en dichter bij huis, naar het Verenigd Koninkrijk en Nederland zelf, om de zichtbare gevolgen van zeewaterstijging vast te leggen en om journalistiek onderzoek te doen. Van Lohuizen sprak met beleidsmakers en met de bevolking. Met in zijn kielzog een filmploeg, want er komt ook een vierdelige tv-serie van zijn expeditie, die hij zelf gaat presenteren.

We wonen onder de zeespiegel

Hij is bezorgd. “Als je naar Nederland kijkt, met onze geweldige waterkering­en, dan lijkt het alsof we hier een beetje in slaap zijn gesukkeld. We voelen ons hier veilig. We realiseren ons niet meer dat we onder de zeespiegel wonen en dat ons land goeddeels een rivierdelta is. Wij hebben een probleem dat van twee kanten komt.”

Vorig jaar kwam de Deltacommissaris met een rapport waarin werd gerept over een zeespiegelstijging van 1 tot 3 meter aan het eind van deze eeuw. Van Lohuizen: “Dat is dus al over tachtig jaar. Er gebeurt natuurlijk wel veel, maar we moeten over een plan B willen nadenken. Want dat het water hoog komt staat vast. De vraag is alleen wanneer. Dat geldt voor heel veel plekken in de wereld, zoals de Amerikaanse oostkust. Misschien moeten we gaan beslissen om hele steden te verplaatsen, misschien moeten we op termijn ook delen van Nederland opgeven.”

Hij groeide op met een angst voor de zee. “Ik ben tien jaar na de Watersnoodramp geboren. De Deltawerken en de schoolreisjes naar Neeltje Jans staan in mijn geheugen gegrift. Er is tijdens het maken van dit project vaak tegen me gezegd: er moet helaas eerst een ramp gebeuren. Als de recente orkaan Dorian op Miami terecht was gekomen, was die stad nu gewoon weggeweest. We hebben alle kennis, maar we handelen er niet naar. Veel landen zijn niet voorbereid. In Nederland gebeurt ongelooflijk veel, ook achter de schermen, maar ik denk dat het niet genoeg is. De klok tikt. We hebben geen tijd te verliezen.”

Van Lohuizen, winnaar van prijzen bij World Press Photo, de Zilveren Camera en Visa d’Or, woont sinds 1995 op een zeilende tjalk in Amsterdam. “Ik ben daar toen niet gaan wonen vanwege de zeespiegelrijzing. Maar inmiddels denk ik: het was toch niet zo’n slecht idee.”

Bekijk de hele reportage op trouw.nl/zeespiegelstijging.

Lezing Kadir van Lohuizen

Exclusief voor lezers van Trouw geeft Kadir van Lohuizen op zaterdag 12 oktober om 14 uur een lezing over zijn project Rijzend Water in Het Scheepvaartmuseum. Meer informatie en aanmelden vooraf op hetscheepvaartmuseum.nl/trouw. De lezing is gratis toegankelijk met een geldig museumentreebewijs.

Scheepvaartmuseum, Amsterdam. Tot 10 mei 2020, ‘Rijzend Water’, Kadir van Lohuizen. Vanaf 20 oktober, 20.20 uur, NPO 2, ‘Na ons de zondvloed’.

Lees ook:

‘We kunnen echt nog iets aan die afvalberg doen’

Fotojournalist Kadir van Lohuizen onderzocht en fotografeerde in zes wereldsteden hoe wordt omgegaan met afval. Dat resulteerde in een fotoserie en multimediale productie van eindeloze bergen plastic, karton, blik, metaal en andere troep.

Grote studie IPCC naar oceanen: doe iets, of de zeespiegel stijgt drastisch

De klimaatverandering heeft een verwoestend effect op de oceanen, de ijskappen en de poolgebieden, schrijft het IPCC, het klimaatcomité van de Verenigde Naties.

Hoe ziet de wereld eruit als West-Antarctica in zee verdwijnt?

Klimaatrampen liggen in het verschiet nu de wereld meer opwarmt dan de 2 graden die als bovengrens geldt. Veel grote steden moeten de gevolgen vrezen, nu de zeespiegel zeker 3 meter zal stijgen. Nederland zal niet buiten schot blijven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden