Beeld Werry Crone / Reuters

Weekdier De octopus

De octopus is geen monster maar een evolutonair meesterwerk

De octopus, zo zegt de naam letterlijk, is een dier met acht poten. In het Nederlands zeggen we liever acht armen dan acht poten, maar ook daar kun je vraagtekens bij plaatsen. In het onlangs verschenen boek ‘Hoeveel poten heeft een octopus?’ van Flip van Doorn en Jonah Kahn, waarin de vele ‘nutteloosjes’ uit deze krant zijn gebundeld, wordt betoogd dat de octopus in feite maar twee poten heeft. Van de acht extremiteiten worden er twee gebruikt om zich voort te bewegen, als poot dus; de overige zes zijn om mee te eten. Dat zijn dus armen­­ en geen poten. Van die zes wordt er trouwens één af en toe gebruikt om de vrouwtjes­octopus mee te insemineren. Een soort tijdelijke penis dus. Tentakel, poot, arm of penis, acht is een flink aantal. De octopus is daarmee een veelarmig monster, maar dat geldt voor alle inktvissen. Ook de zeekat, de pijlinktvis, de argonaut, de nautilus en de uitgestorven ammonieten zijn of waren van veel extremiteiten voorzien, dikwijls zelfs meer dan acht.

Deze overdaad heeft ertoe geleid dat we de octopus zijn gaan gebruiken als metafoor voor iets of iemand die overal vingers in de pap heeft. Het was dus treffend toen eerder deze week het Japanse bedrijf­­ Mitsubishi in de krant werd afgebeeld als een enorme knalrode octopus. Mitsibishi maakt ongeveer alles op techniekgebied wat we ons maar kunnen voorstellen, van tanks en auto’s tot kachels en airco’s. En nu hebben ze de van oorsprong Rotterdamse energieleverancier Eneco overgenomen. Mitsubishi heeft er weer een tentakel bij en dreigt een decapus, een dodecapus of zelfs een multipus te worden.

Elke arm heeft zijn eigen stel hersenen

Ik heb wel een beetje met de octopus te doen. Die negatieve metafoor hebben de dieren niet verdiend. Octopussen zijn weekdieren (Mollusca) en daarmee verwant aan zulke ogenschijnlijk eenvoudige schepsels als de mossel en de naaktslak, maar binnen de weekdieren vormen de inktvissen of koppotigen een evolutionair­­ hoogtepunt. De dieren bezitten twee lensogen waarmee ze uitstekend kunnen zien en bovendien hebben ze een hoog ontwikkeld zenuwstelsel met meerdere sets hersenen. Naar verluidt bezit een octopus vijfhonderd miljoen zenuwcellen­­, ongeveer evenveel als uw hond. Meer dan de helft daarvan zit in de acht armen, die daarmee feitelijk autonoom opererende organen zijn die ook zonder centrale aansturing hun gang kunnen gaan. Elke arm heeft zijn eigen stel hersenen. Met dit decentrale zenuwstelsel en met behulp­­ van zijn sublieme gezichtsvermogen en de tastzin van de zuignappen kan een octopus potten met een schroefdeksel openen om bij een hapje te komen, prooien voorzichtig beetpakken en zelfs objecten als gereedschap gebruiken om ergens bij te kunnen komen. Het dier kan de kleur van zijn lichaam­­ aanpassen aan de omgeving. Wat de mensapen­­ en mensen binnen de zoogdieren zijn en de kraaiachtigen binnen de vogels, zijn de inktvissen binnen de weekdieren: dieren met een hoge intelligentie.

Een octopus kan daarentegen geen uitslagen van voetbalwedstrijden voorspellen, zoals wel werd aangenomen. Of het weekdier ook in staat is om een groot energiebedrijf als Eneco succesvol te besturen­­, zal de toekomst moeten uitwijzen.

Jelle Reumer is paleontoloog. Voor Trouw bespreekt hij iedere week een dier dat het nieuws haalt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden