De nieuwe groene coalitie in Amsterdam neemt het voortouw: de auto krijgt er minder ruimte. Wie volgt?

Beeld Suzan Hijink

Het toenemend aantal fietsers in de Nederlandse steden vraagt om radicale keuzes, zegt planoloog Maarten Hajer. De nieuwe groene coalitie in Amsterdam neemt het voortouw: de auto krijgt er minder ruimte. Wie volgt?

De auto is deze week het grote slachtoffer van het duurzame omdenken. Eerst adviseerde de Raad voor de Leefomgeving en Infrastructuur om spitsrijden te belasten. Hij hekelde de politieke mindset van 'meer autowegen' als achterhaald: de files zullen blijven. Donderdag volgde de hoofdstad met het politieke akkoord voor de komende vier jaar. Daarin is een groen grachtenland met weinig auto's het nieuwe walhalla.

"De overheid moet radicaler gaan kiezen", zegt politicoloog en planoloog Maarten Hajer. Hij is hoogleraar stedelijke toekomst aan de Universiteit Utrecht en sinds dit jaar jurylid in Trouws Duurzame Top-100. "Het gaat nu te traag, er is te veel frictie tussen vervoersstromen."

Als voorbeeld noemt hij de 50.000 studenten in Utrecht die dagelijks naar de Uithof-campus fietsen. "Dat zijn onwaarschijnlijke stromen. Door de files lukt het hen niet eens om bij groen licht door te kunnen rijden. De fietspaden zijn ondergedimensioneerd, ik bedoel: te smal."

Een oplossing is volgens de planoloog om vaker voor éénrichtingsverkeer te kiezen. "Als je de bussen nog maar één richting geeft, komt er meer ruimte voor de fietsers." Kopenhagen laat zien hoe files ook flexibeler kunnen. Daar gaat 's ochtends de fietsstroom de ene kant op, in de middagspits de andere kant.

Stress

De belangrijkste reden voor de populariteit van de fiets? Dat is juist het succesvolle fietsbeleid. Daardoor raakten de fietspaden overvol en nu zijn die in de stadscentra door te verschillende snelheden en talloze bijna-ongelukken een bron van stress en agressie geworden. Hajer vindt het interessant om te zien, die megaversnelling in de overstap naar fietsen in de stad. "De huidige problemen waren eerder onvoorstelbaar."

Het vraagt om duidelijke keuzes, zegt Hajer. "Dat herkent elke stad." Fietspaden moeten standaard twee meter breed worden, vindt Hajer. Smaller is gevaarlijk en niet comfortabel. "Verder moeten gemotoriseerd verkeer en fietsers uit elkaar. Auto's en scooters zijn nog een grote bedreiging voor de veiligheid."

De grote steden en Den Haag ruziën al jaren over het weghalen van de veelal opgevoerde scooters van het fietspad. Het verbaast de hoogleraar dat de regering nog niet het einde van de extreem vervuilende benzinescooter (vuile brandstof, geen katalysator) aankondigt. "Voor de gezondheid én de leefbaarheid. Als Den Haag dat voor 2022 oplegt, is dat een redelijke afschrijftermijn." In Chinese steden is de benzinebrommer al in 2008 vervangen door e-brommers. "Zij lopen ver op ons voor. De innovatie van de scooters is in Europa uitsluitend qua uiterlijk geweest."

Voor de verkeersdrukte in grote steden heeft de planoloog één advies: doorpakken. "Toegangswegen als de Van Woustraat of de Linnaeusstraat in Amsterdam moeten eenrichtingsstraten worden. Je moet één autorijbaan opofferen om fietsers de ruimte te geven."

Historische stadskernen

Plattelandsbewoners blijven afhankelijk van hun auto, maar stedelingen zien er vaak al spontaan vanaf. Onder jongeren is deze trend het duidelijkst: in Maastricht heeft de helft niet eens een rijbewijs.

In Nederland is het autobezit mede door bevolkingsgroei gestegen tot 8,1 miljoen exemplaren. Maar in de grote steden daalt dat gestaag, met Amsterdam op kop. Daar zijn slechts 0,3 auto's per huishouden (terwijl dat in heel Nederland 0,9 is).

Toch domineren juist de vele auto's het stadsbeeld nog steeds. Want hoewel stedelingen hun auto weinig gebruiken (Amsterdam slechts voor een kwart van alle verplaatsingen), zijn er door de dichtheid van de stad toch heel veel auto's per vierkante kilometer.

Hoe kan de nieuwe Nederlandse stad eruit gaan zien? "Wij hebben supermooie zeventiende-eeuwse steden, waar Amerikanen stikjaloers op zijn. Maar we hebben talloze grachten gedempt voor auto's. De historische stadskernen en structuren hebben we gelukkig nog. Als we die kunnen terughalen, zou dat de steden heel aantrekkelijk maken", zegt Hajer.

Een laatste tip voor de automobilist die moet gaan afkicken: appen en e-mailen gaan in een lightrail, metro of trein beter dan achter het stuur. Hajer: "Ex-automobilisten geven vaak aan dat de kracht van ander vervoer is dat je er kunt multitasken".

Autoluw stadshart

Ook de elektrische auto zal zich moeten houden aan de groene plannen van Amsterdam. De hoofdstad krijgt een autoluw stadshart en de parkeerplaatsen binnen de grachtengordel worden geschrapt. "Ruimtebezetting is een groot probleem in de binnenstad, het opheffen van parkeerplaatsen helpt. En ja, een elektrische auto neemt net zo veel ruimte in als een gewone en valt nu dus al net als andere auto's onder hetzelfde parkeerregime", zegt raadslid Zeeger Ernsting van GroenLinks Amsterdam.

"Elektrisch rijden is belangrijk om de luchtkwaliteit te verbeteren. Amsterdam stimuleert dat ook. Ja, parkeerplaatsen verdwijnen, maar oplaadpunten worden gezien als een plek om op te laden, die verdwijnen niet", zegt Ernsting.

In april zijn in Amsterdam 26 oplaadpunten geïnstalleerd waardoor de stad nu 3967 punten telt voor elektrische auto's. Of andere steden het Amsterdamse parkeervoorbeeld volgen, moet nog blijken.

Lees ook:

Schiphol kan zijn borst natmaken: Amsterdam heeft een coalitie die barst van de groene plannen

De grachtengordel verliest zijn parkeerplaatsen en Amsterdam komt in opstand tegen de uitbreidingsdrang van Schiphol. Het Amsterdamse coalitieakkoord van GroenLinks, D66, PvdA en SP staat vol met groene plannen.

Ambitieus Amsterdams bestuursakkoord is een slecht voorbeeld voor andere gemeenten

Het Amsterdamse coalitieakkoord van GroenLinks, D66, SP en PvdA is geen goed voorbeeld voor andere gemeenten, schrijft Trouw vandaag in zijn commentaar. "De partijen gaan letterlijk over de gemeentegrens door verschillende zaken te beloven waarover de gemeenteraad uiteindelijk niet de zeggenschap heeft." 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden